Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Chư hầu là gì? Chữ 諸侯, nước chư hầu và quan hệ với thiên tử

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Chư hầu là vua hay là quan?
  • 諸侯: "các ông hầu" dưới thiên tử
  • Từ Đông Chu liệt quốc đến Tam quốc
  • Chư hầu, thuộc địa hay vassal: đặt cạnh nhau

Chư hầu là những vị vua, lãnh chúa cai quản một vùng đất riêng nhưng phải phục tùng một thế lực lớn hơn, thời cổ Trung Quốc là thiên tử nhà Chu. Theo nghĩa mở rộng, nước chư hầu là nước nhỏ phụ thuộc và chịu sự chi phối của một nước lớn. Từ này nay chủ yếu gặp trong sách sử, truyện lịch sử và phim cổ trang.

Nghĩa gốc Chúa phong kiến có đất riêng nhưng phải thần phục một chúa phong kiến lớn hơn (thiên tử)
Nghĩa mở rộng Nước nhỏ phụ thuộc, chịu chi phối của một nước lớn
Gốc từ Hán Việt 諸侯: chư (các) + hầu (tước hầu, người được phong đất)
Loại từ, sắc thái Danh từ; từ cũ, dùng trong sử học; nghĩa mở rộng hơi mang ý chê
chư hầu là gì
chư hầu là gì? Vua nhỏ thần phục thiên tử

Chư hầu là vua hay là quan?

Câu trả lời ngắn: vừa là vua, vừa là bề tôi. Trong nước mình, chư hầu có đất, có dân, có quân, có quan lại riêng. Nhưng nhìn lên trên, họ chỉ là người được ban đất và phải giữ bổn phận với thiên tử.

Bổn phận ấy thường gồm mấy việc: định kì vào chầu, dâng lễ vật, đem quân theo khi thiên tử cần. Đổi lại, họ được công nhận quyền cai trị vùng đất của mình và truyền lại cho con cháu.

Từ điển tiếng Việt ghi hai nghĩa đi liền nhau. Nghĩa thứ nhất nói về con người: chúa phong kiến thời cổ Trung Quốc bị phụ thuộc vào một chúa phong kiến mạnh hơn. Nghĩa thứ hai nói về quốc gia: nước phụ thuộc, chịu sự chi phối của một nước lớn. Cả hai đều dùng khi đặt trong quan hệ với kẻ đứng trên. Một vị vua tự lập, không thần phục ai, thì không gọi là chư hầu.

諸侯: “các ông hầu” dưới thiên tử

Chữ chư 諸 nghĩa là các, những, gặp trong chư vị, chư tướng, chư quân. Chữ hầu 侯 là tên một tước. Thiều Chửu giảng: các nhà đế vương đặt năm tước để phong cho bề tôi, tước hầu đứng thứ hai. Năm tước ấy theo thứ tự là công, hầu, bá, tử, nam; thành ngữ công hầu khanh tướng cũng đi ra từ đó.

Vậy “chư hầu” nghĩa đen là các vị hầu. Dần dần, chữ này chỉ chung mọi người được thiên tử phong đất làm vua một xứ, dù tước của họ là công, bá hay tử.

Thời Tây Chu, nhà vua đem đất phong cho anh em, họ hàng và công thần, lập ra hàng chục nước nhỏ quanh kinh đô để làm phên giậu che chắn cho mình. Lối “phong đất, dựng nước” ấy chính là nghĩa đầu tiên của chữ phong kiến 封建. Khi nhà Chu suy yếu, các nước chư hầu không còn nghe lệnh, quay sang đánh nhau, thôn tính nhau. Đến khi nhà Tần thống nhất, đất đai chia thành quận huyện do quan triều đình cai quản, không phong cho chư hầu như trước.

Từ Đông Chu liệt quốc đến Tam quốc

Người Việt quen chữ chư hầu phần lớn nhờ truyện lịch sử Trung Hoa. Bộ Đông Chu liệt quốc kể gần trọn đời sống của các nước chư hầu thời Xuân Thu, Chiến Quốc: kết minh, phản bội, tranh ngôi bá chủ. Chữ liệt quốc trong tên sách cũng là các nước chư hầu đứng thành hàng.

Sang Tam quốc, nghĩa của từ đã rộng ra. Cuối đời Đông Hán, những thế lực cát cứ như Viên Thiệu hay Lưu Biểu cũng được gọi là chư hầu, dù không ai phong đất cho họ theo lối cũ. Tào Tháo đón Hán Hiến Đế về bên mình, mượn danh nghĩa nhà vua để ra lệnh cho các thế lực ấy; sách sử gói mưu này trong câu “phò thiên tử để hiệu lệnh chư hầu”.

Đặt cạnh lịch sử nước mình, chữ chư hầu giúp hiểu vì sao bài thơ Thần Nam quốc sơn hà mở đầu bằng chữ đế chứ không phải vương: vua nước Nam xưng đế, ngang hàng với hoàng đế phương Bắc. Chi tiết này được bàn kĩ trong bài phân tích Nam quốc sơn hà. Muốn hiểu thêm vì sao ngôi thiên tử được coi là do trời trao, có thể đọc bài giải nghĩa chân mệnh thiên tử.

Ở Giao Chỉ cùng thời ấy, thái thú Sĩ Nhiếp giữ yên một cõi và được sử cũ, dân gian tôn xưng là Sĩ Vương dù chưa từng xưng đế.

Chư hầu, thuộc địa hay vassal: đặt cạnh nhau

Từ Nghĩa Mức độ phụ thuộc
Chư hầu Vua, nước nhỏ thần phục một thiên tử hay nước lớn Vẫn có vua, có bộ máy riêng; phải thần phục, cống nạp, theo lệnh
Thiên tử Vua đứng trên các chư hầu, “con trời” Là phía được thần phục
Phiên thuộc, thuộc quốc Nước lệ thuộc vào một nước lớn Gần với nghĩa mở rộng của chư hầu
Thuộc địa Vùng đất bị nước khác chiếm và cai trị trực tiếp Phụ thuộc hoàn toàn, không còn chính quyền riêng
Vassal (tiếng Anh) Bề tôi được lãnh chúa ban đất ở châu Âu trung cổ Thề trung thành, đem quân phục vụ để giữ đất

Trái nghĩa với chư hầu, xét về địa vị, là thiên tử hay bá chủ; xét về quốc gia, là nước độc lập, tự chủ. Từ chư hầu cũng không đồng nghĩa với chư vị hay chư tướng, dù chung chữ chư; hai từ kia chỉ là cách gọi “các vị”, “các tướng” một cách trang trọng.

Khi dùng nghĩa mở rộng, chẳng hạn “các nước chư hầu của một đế chế”, câu văn thường có ý chê sự lệ thuộc. Viết bài nghị luận về độc lập, tự chủ thì dùng được; còn tả quan hệ hợp tác bình thường giữa các nước thì nên chọn chữ khác, như đồng minh hay đối tác.

Chư hầu trong sử, trong phim và trong tiếng Anh

Nước chư hầu là gì?

Là nước nhỏ có vua và bộ máy riêng nhưng phải thần phục một nước lớn hơn: chịu sự chi phối, cống nạp lễ vật, có khi phải đem quân giúp. Thời cổ Trung Quốc, đó là các nước được nhà Chu phong đất.

Chư hầu và thiên tử khác nhau thế nào?

Thiên tử là vua đứng đầu thiên hạ, được coi là nhận mệnh trời. Chư hầu là các vua nhỏ được thiên tử phong đất và phải giữ lễ với thiên tử.

Chư hầu tiếng Anh là gì?

Khi nói về chư hầu nhà Chu, sách tiếng Anh hay dùng feudal lords hoặc vassals; nước chư hầu là vassal state. Chữ tributary state thì nhấn vào việc phải cống nạp.

Vì sao phim cổ trang hay nhắc tới chư hầu?

Vì phần lớn phim lấy bối cảnh thời Xuân Thu, Chiến Quốc hoặc cuối nhà Hán, lúc các nước chư hầu và thế lực cát cứ tranh nhau. Nghe “liên minh chư hầu” trong phim, có thể hiểu là liên minh của các vua, các thế lực địa phương.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5