Nhảy lò cò (nhiều nơi gọi là chơi cò cò) là trò chơi dân gian trong đó người chơi thảy một viên chàm vào các ô kẻ dưới đất rồi nhảy bằng một chân qua từng ô, không giẫm vạch, không để chân kia chạm đất. Ai đi hết các mức trước và “cất” được nhiều nhà nhất là người thắng. Trò chơi chỉ cần viên phấn, một mảnh ngói nhỏ và khoảng sân phẳng, hợp với nhóm 2–5 bạn. Bài này hướng dẫn cách kẻ ô, luật chơi nhảy lò cò từng bước, các lỗi mất lượt, mẹo giữ thăng bằng và những kiểu sơ đồ khác nhau.
Nhảy lò cò là gì?
Nhảy lò cò là trò vận động quen thuộc ở sân trường, vỉa hè và ngõ xóm, bạn nam bạn nữ đều chơi được. Bách khoa Wikipedia tiếng Việt ghi trò này với tên “cò cò”, cho biết nó có mặt ở nhiều nước và được cho là đã xuất hiện từ rất xa xưa; ở Việt Nam, mỗi vùng lại có cách kẻ ô và giao ước riêng. Điểm chung của mọi kiểu chơi là: một chân co lên, một chân bật đi, vừa giữ thăng bằng vừa tính đường nhảy cho khéo.
| Thông tin | Nhảy lò cò |
|---|---|
| Số người | 1 người tự chơi; thi đua vui nhất từ 2 đến 5 người một sơ đồ |
| Độ tuổi phù hợp | Từ khoảng 5 tuổi, khi trẻ đã đứng vững một chân |
| Dụng cụ | Phấn, gạch non hoặc than để kẻ ô; mỗi người một viên chàm |
| Không gian | Mặt sân phẳng, dài khoảng 4–5 m, rộng 1–1,5 m |
| Một ván | Thường 15–30 phút, tùy số mức và số người |
Chuẩn bị trước khi chơi
- Kẻ sơ đồ: kiểu phổ biến là một hình chữ nhật dài khoảng 4 m, rộng chừng 1 m, chia đôi theo chiều dọc rồi kẻ thêm các đường ngang để được 8–10 ô; đầu xa vẽ thêm một nửa hình tròn làm chỗ quay đầu, đầu gần kẻ vạch xuất phát cách ô đầu tiên khoảng một bước dài. Ô đủ rộng để bàn chân đặt gọn và một lần bật là sang được ô bên cạnh.
- Viên chàm: còn gọi là chì hay đồng chàm, có thể là mảnh sành, mảnh ngói mài nhẵn, viên đá dẹt hoặc túi vải nhỏ đựng hạt. Chàm nên dẹt, nặng vừa tay để thảy không bị nảy ra khỏi ô.
- Đánh số ô: ghi số thứ tự vào từng ô để cả nhóm thống nhất đường đi; nhóm quen chơi có thể không cần ghi.
- Thỏa thuận luật: chọn thứ tự đi bằng oẳn tù tì, thống nhất lỗi nào mất lượt, có cho nghỉ chân ở nhà của mình hay không.
- Trang phục: giày bata hoặc dép có quai hậu, quần áo gọn để co chân thoải mái.
Luật chơi nhảy lò cò từng bước
Đi các mức
- Người đi đầu đứng sau vạch xuất phát, thảy viên chàm vào ô số 1. Chàm phải nằm trọn trong ô, không đè lên vạch, không văng sang ô khác.
- Co một chân lên, nhảy bằng chân còn lại qua lần lượt từng ô theo số thứ tự, bỏ qua ô đang có chàm. Gặp hai ô nằm cạnh nhau thì được đặt cả hai chân, mỗi chân một ô, rồi lại co chân lên nhảy tiếp.
- Đến nửa hình tròn ở cuối, xoay người bằng một chân rồi nhảy ngược về theo đường cũ.
- Tới ô sát ô có chàm, đứng một chân, cúi xuống nhặt chàm (có nơi cho dùng mũi chân đẩy chàm ra ngoài), rồi nhảy qua ô đó về vạch xuất phát. Thế là xong mức 1.
- Lượt sau, viên chàm được thảy vào ô kế tiếp (ô 2, ô 3…) và lặp lại đúng các bước trên cho tới ô cuối cùng.
- Đang đi mà phạm lỗi thì dừng lại, nhường lượt cho bạn kế tiếp; lượt sau người đó đi tiếp từ mức đang dở.
Cất nhà
Ai đi hết tất cả các mức thì được cất nhà: đứng ở chỗ quay đầu hoặc sau vạch, quay lưng lại sơ đồ, thảy chàm qua đầu ra phía sau. Chàm rơi vào ô nào, ô đó thành nhà của người ấy, thường đánh dấu bằng một hình vẽ hay chữ cái đầu tên. Các bạn khác không được thảy chàm vào nhà người khác và phải nhảy vượt qua ô đó; chủ nhà thì được đặt cả hai chân xuống nghỉ khi đi ngang. Chàm rơi ra ngoài hoặc vào nhà đã có chủ thì mất lượt cất nhà.
Lỗi mất lượt và cách tính thắng
- Giẫm lên vạch kẻ hoặc đặt chân ra ngoài ô.
- Chân đang co chạm đất ở ô đơn, hoặc chống tay xuống đất khi cúi nhặt chàm.
- Thảy chàm không trúng ô cần thảy, chàm đè vạch hoặc nảy sang ô khác.
- Nhảy vào ô đang có chàm hay giẫm vào nhà của người khác.
Khi gần hết các ô đều đã thành nhà, ván chơi kết thúc; ai sở hữu nhiều nhà nhất là người thắng. Nhóm chơi nhanh có thể quy định người về đích mức cuối đầu tiên là thắng.
Mẹo chơi nhảy lò cò giỏi
- Thảy chàm thấp và nhẹ, cho chàm trượt trên mặt đất thay vì ném vồng lên cao; chàm dẹt ít nảy hơn chàm tròn.
- Nhảy bằng nửa trước bàn chân, gối hơi chùng, bước ngắn vừa đủ qua ô; bật quá xa dễ giẫm vạch ở ô kế tiếp.
- Dang nhẹ hai tay để giữ thăng bằng, mắt nhìn trước ô sắp nhảy chứ không nhìn chân.
- Khi cúi nhặt chàm, hạ người chậm và gập ở hông, chân trụ hơi khuỵu để không phải chống tay.
- Lúc cất nhà, ưu tiên những ô ở giữa sơ đồ: bạn khác phải nhảy vượt nhà mình nhiều lần, còn mình có chỗ nghỉ chân giữa đường.
- Tập đổi chân trụ ở nhà cho cả hai chân cùng khỏe, đến lúc thi không bị mỏi một bên.
Các biến thể nhảy lò cò
Kiểu sơ đồ khác nhau
Wikipedia tiếng Việt nêu bốn kiểu sơ đồ thường gặp: cò cò đơn, cò cò đôi, cò cò sủn và cò cò ốc sên. Cò cò đơn gồm các ô xếp nối nhau thành một dãy; kiểu có ô đôi xen giữa cho người chơi đặt hai chân nghỉ ở những ô nằm cạnh nhau. Cò cò ốc sên kẻ thành một vòng xoắn, người chơi nhảy từ ngoài vào giữa rồi quay ra, đường đi dài và khó hơn.
Chơi theo cặp
Bạn mới tập được ghép đôi với một bạn nhảy giỏi để cùng tiến mức. Hai người trong một cặp có thể được tính chung mức cao hơn; nếu một người phạm lỗi thì người kia đi tiếp hay dừng lại là tùy giao ước của nhóm.
Giao ước khó hơn
Nhiều nhóm đặt thêm luật cho thú vị: khi thảy chàm cất nhà phải hô to số lần thảy, chỉ được thảy tối đa ba lần, thảy trúng nhà cũ của chính mình thì bị “cháy nhà”, hoặc phải đi ngược lại các mức một lần nữa mới được cất nhà. Trẻ nhỏ mới tập có thể chơi kiểu dễ: chỉ nhảy qua các ô, không cần thảy chàm.
Nhảy lò cò làm hình phạt vui
Trong nhiều trò tập thể, người thua bị “phạt” nhảy lò cò một vòng quanh sân, chẳng hạn trò chim bay cò bay. Đây là cách phạt nhẹ nhàng mà vẫn giúp cả nhóm vận động.
Lợi ích của trò chơi nhảy lò cò
- Rèn thăng bằng và sức chân: đứng, bật và xoay người bằng một chân giúp cổ chân, bắp chân và cơ đùi khỏe dần.
- Tập ước lượng: trẻ phải tính lực thảy chàm và độ dài mỗi bước nhảy cho vừa ô.
- Làm quen con số: các ô đánh số giúp trẻ nhỏ nhớ thứ tự đếm xuôi, đếm ngược.
- Kiên nhẫn và trung thực: chờ lượt, tự nhận lỗi khi giẫm vạch là bài học quý về chơi đẹp.
- Dễ tổ chức: không tốn tiền, chơi được ở sân trường, sân nhà hay hành lang rộng.
Lưu ý an toàn khi chơi nhảy lò cò
- Chọn nền phẳng, khô, không có sỏi, rêu hay vũng nước; tránh khu vực gần bậc thềm, mép ao, đường xe chạy.
- Khởi động cổ chân, đầu gối vài phút; nhảy lâu một chân dễ mỏi và trẹo cổ chân.
- Không đi chân trần trên sân nóng hay sân nhiều cát sạn; mang giày hoặc dép có quai hậu.
- Không thảy chàm khi đang có bạn đứng trong sơ đồ; chàm bằng sành, ngói phải mài nhẵn cạnh sắc.
- Nghỉ uống nước giữa các lượt, không chơi lúc nắng gắt.
Nhảy lò cò trong sách giáo khoa
Ở Tiếng Việt 1 Kết nối tri thức, phần chọn tranh theo chủ điểm trong Bài 1: Ôn tập cuối năm có tranh các bạn chơi nhảy lò cò. Lên Ngữ văn 7, nhảy lò cò là đề tài dễ chọn khi làm bài văn thuyết minh về luật chơi: mở bài giới thiệu trò chơi, thân bài trình bày dụng cụ, cách kẻ ô, các bước chơi, lỗi phạm luật, cách tính thắng thua, kết bài nêu lợi ích. Có thể tham khảo cách trình bày luật chơi bằng văn bản thông tin trong bài soạn bài Trò chơi cướp cờ.
Câu hỏi thường gặp
Nhảy lò cò và cò cò có phải là một trò?
Đúng vậy. Miền Bắc hay gọi là nhảy lò cò, nhiều nơi khác gọi tắt là cò cò; cách chơi về cơ bản giống nhau, chỉ khác ở sơ đồ ô và các giao ước phụ.
Viên chàm nên làm bằng gì?
Mảnh ngói, mảnh sành mài nhẵn, viên đá dẹt hoặc túi vải nhỏ đựng hạt đậu đều dùng được. Với trẻ nhỏ, túi vải đựng hạt là an toàn nhất vì không có cạnh sắc và ít nảy.
Bao nhiêu người chơi nhảy lò cò là vừa?
Từ 2 đến 5 người một sơ đồ là vừa; đông hơn thì nên kẻ thêm sơ đồ thứ hai để không ai phải chờ lượt quá lâu.
Trẻ mấy tuổi chơi nhảy lò cò được?
Khoảng 5 tuổi trẻ đã có thể tập nhảy một chân qua vài ô. Với trẻ mới tập, nên kẻ ô to, ít ô và chưa cần thảy chàm.
Lời kết
Nhảy lò cò chỉ cần viên phấn và mảnh ngói nhỏ mà đủ cho cả nhóm thi nhau giữ thăng bằng, tính lực và cất nhà suốt giờ ra chơi. Khi đã quen, bé có thể thử thêm các trò trong chuyên mục trò chơi dân gian như nhảy dây, nhảy bao bố hay trò trí tuệ ô ăn quan.