Bài 20: Chiều ngoại ô – Tiếng Việt lớp 4 Kết nối tri thức

Trả lời: Đoạn mở đầu giới thiệu không khí của chiều hè ngoại ô: rất mát mẻ và yên tĩnh. Khi nắng nhạt dần thì gió nổi lên, trời dịu mát rất nhanh, cả vùng ngoại ô chìm trong nắng chiều.

Gợi ý trong sách: con kênh, ruộng rau muống, rặng tre, tiếng chim, cánh đồng lúa.

Trả lời:

• Con kênh: nước “trong vắt”; hai bờ có cỏ xanh mềm, êm như tấm thảm trải sẵn đón người đi dạo.
• Ruộng rau muống: rau lên xanh non mơn mởn, hoa màu tím lấp lánh.
• Rặng tre: xanh mát, lá tre xào xạc như đang “thì thầm trong gió”.
• Tiếng chim: chim sơn ca hót tự do, thiết tha, khiến người nghe mong mình cũng có cánh để bay.
• Cánh đồng lúa: lúa chín trải rộng mênh mông dưới bầu trời bao la, mây trắng đuổi nhau; ráng chiều vàng dịu, gió đưa tới mùi thơm của lúa chín, của sen trong đầm.

Trả lời: Vì vẻ đẹp ấy được tạo nên từ những cảnh vật rất quen thuộc, mộc mạc của làng quê: con kênh, bãi cỏ, ruộng rau muống, rặng tre, đồng lúa, tiếng chim, mùi hương lúa và hương sen. Không có gì cầu kì, lộng lẫy, nhưng cảnh vẫn tươi tắn, thanh bình và gần gũi với mọi người.

Trả lời: Tác giả thấy thả diều là niềm vui thú vị nhất của chiều hè. Cánh diều uốn lượn nhẹ nhàng như những con bướm, như “mảnh hồn ấu thơ” bay lên mang theo khát vọng. Ngồi bên chỗ cắm diều, lòng tác giả nhẹ nhõm, “lâng lâng”, mong những ước mơ tuổi nhỏ được bay theo cánh diều lên tận trời cao.

Trả lời:

• Đoạn 1: Không khí mát mẻ, yên tĩnh của buổi chiều hè ở ngoại ô.
• Đoạn 2: Cảnh vật thiên nhiên ngoại ô đẹp một cách bình dị, đáng yêu.
• Đoạn 3: Niềm vui thả diều cùng bạn bè và những ước mơ tác giả gửi theo cánh diều.

Diều cốc, diều tu, diều sáo đua nhau bay lên cao. Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng.

Trả lời: Có thể thêm trạng ngữ chỉ thời gian hoặc nơi chốn, đặt ở đầu câu và ngăn cách bằng dấu phẩy:

• Mỗi buổi chiều hè, “diều cốc, diều tu, diều sáo đua nhau bay lên cao”.
• Trên khoảng trời ngoại ô, “tiếng sáo diều vi vu trầm bổng”.

Đoạn văn (theo Hạnh Hoa) nhắc tới ba bài văn: “Chiều ngoại ô” của Nguyễn Thuỵ Kha, “Buổi sáng mùa hè trong thung lũng” của Hoàng Hữu Bội, “Nắng trưa” của Băng Sơn.

Trả lời: Dấu ngoặc kép trong đoạn văn được dùng để đánh dấu tên của các tác phẩm (tên bài văn): Chiều ngoại ô, Buổi sáng mùa hè trong thung lũng, Nắng trưa.

SGK cho 4 đoạn văn: a. Tả lá (Đoàn Giỏi, tả lá bàng qua bốn mùa); b. Tả hoa (Mai Văn Tạo, tả hoa sầu riêng); c. Tả quả (theo Vũ Tú Nam, tả quả nhãn); d. Tả thân cây (theo Lép Tôn-xtôi, tả cây sồi già). Mỗi đoạn kèm câu hỏi:
a. Câu mở đầu đoạn cho biết điều gì? Lá bàng được tả theo trình tự nào? Theo em, tác giả yêu thích màu lá cây bàng vào mùa nào nhất?
b. Đoạn văn tả những đặc điểm nào của hoa sầu riêng? Biện pháp so sánh giúp làm nổi bật đặc điểm nào của hoa?
c. Tìm câu văn sử dụng biện pháp so sánh, nhân hoá để tả quả nhãn. Nêu tác dụng của những biện pháp đó.
d. Những từ ngữ nào tả thân cây sồi gây ấn tượng mạnh đối với em?

Trả lời:

a. Tả lá

• Câu mở đầu cho biết: cây bàng là loại cây đẹp ở mọi mùa trong năm.
• Tác giả tả lá bàng lần lượt qua các mùa trong năm (trình tự thời gian): xuân (lá non như ngọn lửa xanh) → hè (lá dày, ánh sáng lọt qua thành màu ngọc bích) → thu (lá ngả màu lục) → đông (lá đỏ rực rồi rụng).
• Tác giả thích màu lá bàng mùa đông nhất, vì tác giả nói có thể ngắm những chiếc lá đỏ ấy suốt ngày mà không chán.

b. Tả hoa

• Đặc điểm được tả: thời gian nở (cuối năm), hương thơm ngát lan khắp vườn, hoa mọc thành từng chùm, màu trắng ngà, cánh hoa nhỏ, nhụy hoa li ti.
• Biện pháp so sánh làm nổi bật hai đặc điểm: hương thơm (so với hương cau, hương bưởi, giúp người đọc hình dung mùi thơm quen thuộc) và hình dáng cánh hoa (so với vảy cá, cánh sen con, cho thấy cánh hoa nhỏ, mỏng, xinh xắn).

c. Tả quả

• So sánh: chùm nhãn mới đậu nhú đều “như hạt gạo”; quả lớn “như thổi”, lúc bằng hạt ngô, lúc bằng hòn bi.
• Nhân hóa: cây nhãn được ví như một bà mẹ thương con, dồn hết sữa ngon cho chùm quả; quả nhãn “no đầy sữa mẹ”, chịu mưa nắng mùa hè rồi chín ngọt.
• Tác dụng: giúp người đọc hình dung rõ quả nhãn lớn nhanh từng ngày, tròn và chắc; cây nhãn trở nên gần gũi, giàu tình cảm như người mẹ; đoạn văn sinh động, hấp dẫn hơn.

d. Tả thân cây
Các từ ngữ gây ấn tượng mạnh: “sừng sững”, “hai người ôm không xuể”, “nứt nẻ đầy vết sẹo”, “to xù xì không cân đối”, “quều quào xoè rộng”, “già nua cau có và khinh khỉnh”. Những từ này cho thấy cây sồi rất to, rất già, dáng vẻ xấu xí, khác hẳn đám bạch dương tươi tắn xung quanh.

Gợi ý: Em muốn tả bộ phận nào của cây? Bộ phận đó có đặc điểm gì nổi bật? Khi tả, em nên sử dụng biện pháp so sánh, nhân hoá để đoạn văn thêm sinh động.

Trả lời: Em chọn một bộ phận (lá, hoa, quả, thân, rễ…), quan sát kĩ hình dáng, màu sắc, mùi vị, sự thay đổi theo thời gian, rồi viết đoạn có câu mở đầu, các câu tả chi tiết và câu kết nêu cảm xúc. Đoạn tham khảo:

• Tả hoa phượng: Đầu hè, cây phượng trước cổng trường em bắt đầu trổ hoa. Hoa mọc thành từng chùm lớn ở đầu cành, mỗi bông có năm cánh mỏng, đỏ thắm như được nhuộm son. Giữa bông hoa là những sợi nhụy dài, cong cong như râu con tôm. Khi nắng lên, cả tán cây như một chiếc ô khổng lồ rực lửa, gọi lũ ve thức dậy hát râm ran. Nhìn hoa phượng, em lại nôn nao nhớ thầy cô, bè bạn sắp phải xa trong mùa hè.
• Tả thân cây đa: Cây đa đầu làng đã có từ thời ông nội em còn nhỏ. Thân cây to đến mức ba bạn nhỏ nắm tay nhau mới ôm hết. Vỏ cây sần sùi, màu nâu xám, chỗ nào cũng có những u bướu lồi lên như nắm tay của một ông khổng lồ. Từ trên cành, những chùm rễ phụ buông xuống như chòm râu dài của cụ già. Mỗi lần đi qua, em lại thấy cây đa như một người ông hiền hậu đang đứng canh giữ ngôi làng.

Gợi ý trong sách: cuốn Non nước Việt Nam (thông tin về tự nhiên, lịch sử, văn hóa của các tỉnh thành) và bộ sách Đất nước ngàn năm (danh lam thắng cảnh, nét văn hóa, sản vật các vùng miền).

Trả lời: Em tìm đọc ở thư viện trường hoặc trên báo thiếu nhi: các cuốn sách gợi ý trên, chuyên mục giới thiệu địa phương trên báo Nhi đồng, Thiếu niên Tiền phong, hoặc sách về quê hương em. Khi đọc, em ghi lại tên nơi được giới thiệu và những thông tin em thấy mới lạ.

Trả lời: Phiếu tham khảo:

Trả lời: Em kể cho bạn nghe điều mình nhớ nhất rồi lắng nghe bạn kể. Ví dụ: Tớ đọc được rằng Đà Lạt ở trên cao nguyên nên quanh năm mát mẻ, có rất nhiều hoa và rừng thông; còn cậu đọc về vùng nào? – Tớ đọc về Cà Mau, mũi đất cực Nam của Tổ quốc, có rừng đước rất rộng.