Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Dân gian

Ca dao uống nước nhớ nguồn: 11 câu hay về cội nguồn, tổ tiên

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·11 phút đọc
Nội dung chính
  • Tục ngữ “Uống nước nhớ nguồn” và những câu cùng ý
  • Ca dao về tổ tiên, ông bà
  • Ca dao về Giỗ Tổ Hùng Vương
  • Ca dao về quê nhà, nơi chôn rau cắt rốn

Ca dao uống nước nhớ nguồn là những câu hát, câu nói dân gian nhắc người Việt nhớ tổ tiên, ông bà, quê hương và cội nguồn dân tộc. Bài này tuyển 11 câu tiêu biểu, mỗi câu đã được đối chiếu với ít nhất hai nguồn như Wikipedia, Wikiquote, sách giáo khoa và các trang giải bài tập chép đúng văn bản. Các câu được chia thành bốn nhóm: tục ngữ cùng ý với “uống nước nhớ nguồn”, ca dao về tổ tiên và ông bà, ca dao về Giỗ Tổ Hùng Vương, ca dao về quê nhà.

ca dao uống nước nhớ nguồn
Ca dao uống nước nhớ nguồn: Con người có tổ có tông

Tục ngữ “Uống nước nhớ nguồn” và những câu cùng ý

Nhóm này gồm các câu ngắn, thường chỉ một vế, nhưng là gốc của cả chủ đề. Hình ảnh đều lấy từ thiên nhiên: dòng nước, giếng nước, tổ chim, lá cây.

  1. Uống nước nhớ nguồn
    Giải nghĩa: “nguồn” là nơi dòng nước bắt đầu chảy. Được uống nước mát thì phải nhớ nơi nước chảy ra. Nghĩa bóng: hưởng thành quả hôm nay thì phải nhớ những người, những thế hệ đã làm ra nó, từ tổ tiên, cha mẹ đến những người đã hi sinh cho đất nước.
  2. Uống nước nhớ người đào giếng
    Giải nghĩa: cùng ý với câu trên nhưng cụ thể hơn: giếng không tự có, phải có người đào. Câu này thường được ghép với “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” thành một cặp.
  3. Chim có tổ, người có tông
    Giải nghĩa: “tông” là dòng họ, tổ tông. Con chim nào cũng có tổ để về, con người nào cũng có dòng họ, tổ tiên sinh ra mình. Câu tục ngữ nhắc đừng quên gốc gác.
  4. Lá rụng về cội
    Giải nghĩa: “cội” là gốc cây. Lá rơi thì về nằm dưới gốc. Thành ngữ chỉ người ta có đi biền biệt bao năm thì cuối đời vẫn mong được về quê cha đất tổ.

Ca dao về tổ tiên, ông bà

Trong ca dao, cội nguồn gần nhất chính là những người đã sinh ra cha mẹ mình. Hai câu dưới đây vẫn được dạy trong nhà trường.

  1. Con người có tổ có tông
    Như cây có cội như sông có nguồn

    Giải nghĩa: phép so sánh đặt con người cạnh cây và sông: cây có gốc mới lên cành lá, sông có nguồn mới không cạn. Người có tổ tiên mới có mình hôm nay. Câu này là bài số 5 trong bài đọc Ca dao về tình yêu thương (Tiếng Việt 4, Chân trời sáng tạo). Một dị bản phổ biến:
    Con người có cố có ông
    Như cây có cội như sông có nguồn
  2. Ngó lên nuộc lạt mái nhà
    Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu

    Giải nghĩa: “nuộc lạt” là những nút buộc bằng lạt tre giữ tranh, rạ trên mái nhà xưa. Mái nhà có vô số nuộc lạt, nỗi nhớ ông bà cũng nhiều như thế. Cặp từ “bao nhiêu… bấy nhiêu” làm nỗi nhớ trở nên đếm được mà vẫn không đếm hết. Đây là bài ca dao số 3 trong văn bản Những câu hát về tình cảm gia đình (Ngữ văn 7 chương trình cũ).
ca dao Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Câu ca dao về nỗi nhớ ông bà

Ca dao về Giỗ Tổ Hùng Vương

Ngày 10 tháng 3 âm lịch là ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, gắn với lễ hội Đền Hùng ở Phú Thọ. Theo Wikipedia, từ năm 2007 người lao động cả nước được nghỉ ngày này, và UNESCO ghi danh tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương vào tháng 12 năm 2012.

  1. Dù ai đi ngược về xuôi
    Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba

    Giải nghĩa: “đi ngược” là lên miền núi, “về xuôi” là xuống đồng bằng. Dù làm ăn ở đâu, mỗi người Việt đều nhớ ngày giỗ chung của cả dân tộc. Wikipedia ghi một bản bốn dòng:
    Dù ai đi ngược về xuôi
    Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba
    Khắp miền truyền mãi câu ca
    Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm
  2. Ai về Phú Thọ cùng ta
    Vui ngày giỗ Tổ tháng ba mùng mười

    Giải nghĩa: lời mời rủ nhau về Phú Thọ dự lễ hội. Chữ “vui” cho thấy bên cạnh phần lễ tưởng niệm, đây còn là dịp hội làng lớn, có rước kiệu, hát xoan, đánh vật.

Ca dao về quê nhà, nơi chôn rau cắt rốn

Nguồn cội còn là mảnh đất mình sinh ra. Ca dao nhớ quê thường nhớ bằng món ăn, bằng ao làng, bằng phong tục. Những món quê như canh rau muống, cà dầm tương được gom riêng trong bài ca dao về món ăn, đặc sản ba miền.

  1. Anh đi anh nhớ quê nhà
    Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương

    Giải nghĩa: “cà dầm tương” là cà muối chấm tương. Đi xa, người ta không nhớ món sang mà nhớ đúng bữa cơm đạm bạc của nhà mình. Chính những thứ giản dị ấy làm nên hương vị quê.
  2. Ta về ta tắm ao ta
    Dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn

    Giải nghĩa: ao nhà có thể đục hơn ao người, nhưng là của mình, quen thuộc và thân thương. Câu ca dao nói lòng gắn bó với quê hương, với những gì thuộc về mình.
  3. Đất có lề, quê có thói
    Giải nghĩa: “lề”, “thói” là nề nếp, phong tục riêng. Mỗi vùng quê có lệ làng, cách sống riêng; nhớ nguồn cũng là giữ và tôn trọng những nét riêng ấy.

Những câu hay bị nhầm là ca dao uống nước nhớ nguồn

Chủ đề này dễ bị “độn” thêm câu cho dài danh sách. Vài điểm cần lưu ý:

  • Câu “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” là lời Chủ tịch Hồ Chí Minh, không phải ca dao.
  • Một số trang ghi những câu văn xuôi như “Nhớ ơn tổ tiên là nhớ nguồn gốc”, “Cây có cội, nước có nguồn, con người có tổ tiên”. Đó là lời diễn giải của người biên soạn, không có vần, không thấy trong các tuyển tập nên chúng tôi không xếp vào ca dao.
  • Câu “Dù ai buôn bán gần xa / Nhớ ngày giỗ Tổ tháng ba thì về” có lưu hành nhưng chúng tôi chỉ tìm thấy ở một trang, nên chưa đưa vào danh sách chính.

Ý nghĩa và giá trị của ca dao uống nước nhớ nguồn

Đạo lý được kể bằng hình ảnh thiên nhiên

Nguồn nước, gốc cây, tổ chim, mái nhà đều là hình ảnh ai cũng thấy. Ông cha không giảng đạo lý bằng lời trừu tượng mà mượn những thứ quen thuộc ấy, nên câu nói đi vào trí nhớ rất tự nhiên.

Vòng nhớ từ gia đình đến dân tộc

Các câu ca dao đi từ ông bà trong nhà, đến dòng họ, rồi đến Tổ Hùng Vương chung của cả nước. Nhờ vậy, người Việt hiểu rằng nhớ nguồn không chỉ là chuyện riêng của từng nhà mà còn là sợi dây nối cả cộng đồng.

Gắn với phong tục còn sống đến hôm nay

Thờ cúng tổ tiên, giỗ chạp, tảo mộ, ngày Giỗ Tổ 10 tháng 3 vẫn được giữ gìn. Ca dao vì thế không chỉ là lời khuyên mà còn là lời giải thích vì sao các phong tục ấy tồn tại.

Riêng câu tục ngữ mở đầu tuyển tập, nghĩa đen, nghĩa bóng và những câu cùng ý được giảng kĩ ở mục uống nước nhớ nguồn nghĩa là gì.

Ca dao uống nước nhớ nguồn trong sách giáo khoa

  • Tiếng Việt 4, Chân trời sáng tạo, bài đọc Ca dao về tình yêu thương: bài số 5 là “Con người có tổ có tông…”. Xem bài giải Ca dao về tình yêu thương.
  • Tiếng Việt 5, Kết nối tri thức, bài Nghìn năm văn hiến: phần luyện tập dùng câu “Con người có tổ có tông…”. Xem bài giải Nghìn năm văn hiến.
  • Ngữ văn 7 chương trình cũ, Những câu hát về tình cảm gia đình: bài 3 là “Ngó lên nuộc lạt mái nhà…”.
các nhóm ca dao uống nước nhớ nguồn
Bốn nhóm ca dao, tục ngữ uống nước nhớ nguồn

Câu hỏi thường gặp

“Uống nước nhớ nguồn” là ca dao hay tục ngữ?

Đó là tục ngữ: ngắn, một vế, đúc kết một bài học. Những câu lục bát cùng ý như “Con người có tổ có tông…” mới là ca dao. Khi viết bài, có thể gọi chung là ca dao, tục ngữ về uống nước nhớ nguồn.

“Con người có tổ có tông” hay “có cố có ông” mới đúng?

Cả hai đều là dị bản lưu hành. Sách Tiếng Việt 4 Chân trời sáng tạo in bản “có tổ có tông”, nên khi làm bài ở trường nên dùng bản này.

Nuộc lạt là gì?

Nuộc lạt là nút buộc bằng sợi lạt tre, dùng để cột tranh, rạ, tre trên mái nhà xưa. Mỗi mái nhà có hàng trăm nuộc như vậy, nên ca dao mượn để nói nỗi nhớ ông bà nhiều không đếm xuể.

Ca dao nào nói về ngày Giỗ Tổ Hùng Vương?

Quen thuộc nhất là “Dù ai đi ngược về xuôi / Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba”. Ngoài ra còn câu “Ai về Phú Thọ cùng ta / Vui ngày giỗ Tổ tháng ba mùng mười”.

Lời kết

Mười một câu ca dao uống nước nhớ nguồn ở trên cùng nói một điều: không ai tự nhiên mà có. Muốn đọc về lòng biết ơn với từng người cụ thể như cha mẹ, thầy cô, người lao động, mời bạn xem ca dao về biết ơn hoặc các bài khác trong chuyên mục ca dao, tục ngữ, thành ngữ Việt Nam.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5