Bạn đời là cách gọi người vợ hoặc người chồng, nhấn vào ý hai người gắn bó, sống cùng nhau suốt cả cuộc đời. Nói “người bạn đời” là đặt vợ chồng ngang hàng như hai người bạn đồng hành, chứ chẳng riêng gì một quan hệ trên giấy tờ. Từ này nghe trang trọng và ấm áp hơn “vợ”, “chồng”, nên hay xuất hiện trong lời chúc cưới, lời giới thiệu hay văn chương.
| Nghĩa ngắn | Vợ hoặc chồng, người cùng mình đi hết cuộc đời |
| Cấu tạo | Từ ghép thuần Việt: bạn + đời |
| Loại từ | Danh từ, thường đi với “người”: người bạn đời |
| Đồng nghĩa | Bạn trăm năm, người đầu gối tay ấp |
Bạn đời là gì?
Mục từ bạn đời trong từ điển tiếng Việt chỉ có một nghĩa: vợ hoặc chồng, xét về mặt sống gắn bó với nhau suốt đời. Kèm theo là những ví dụ rất đời thường như tìm bạn đời, chọn bạn đời, và từ đồng nghĩa bạn trăm năm.
Cái hay nằm ở chữ đầu. Tiếng Việt có sẵn “vợ”, “chồng”, “nhà tôi”, “bà xã”, “ông xã”, nhưng “bạn đời” là cách gọi duy nhất dùng chữ bạn. Bạn thì ngang hàng, cùng chí hướng, có thể tâm sự với nhau. Ghép với chữ đời, cả từ mang hình ảnh hai người đồng hành dài lâu: không ai đi trước, không ai đứng sau.
Vì thế người ta nói “chọn bạn đời” chứ ít ai nói “chọn chồng” trong văn trang trọng; nói “người bạn đời của tôi” khi muốn bày tỏ sự trân trọng trước đông người. Trong câu chữ thường ngày, bạn đời vẫn chỉ đúng một người: vợ hoặc chồng mình.
Về pháp lý, tiếng Việt dùng “vợ, chồng” trong quan hệ hôn nhân theo Luật Hôn nhân và gia đình; “bạn đời” là từ của đời sống và văn chương, không phải thuật ngữ luật.
Người bạn trăm năm trong ca dao, tục ngữ
Người Việt từ xưa đã nghĩ về vợ chồng như hai người cùng chèo một con thuyền. Câu tục ngữ quen thuộc nhất:
Thuận vợ thuận chồng tát bể Đông cũng cạn.
Bể Đông là biển lớn, có bản ghi là “biển Đông”. Tát cạn được biển là chuyện không tưởng, vậy mà câu tục ngữ khẳng định hai người đồng lòng thì làm được. Đó chính là tinh thần của chữ “bạn”: cùng một hướng, cùng một sức.
Ca dao còn có lời người vợ nói về chồng mình:
Chồng em áo rách em thương,
Chồng người áo gấm xông hương mặc người.
Áo rách là cảnh nghèo, áo gấm xông hương là cảnh giàu. Người vợ không so bì, vì người bạn đời của mình là người mình chọn và mình thương. Muốn tìm thêm những câu như vậy, có thể đọc trang ca dao, tục ngữ về tình nghĩa vợ chồng.
Ngoài đời, một câu chúc cưới dùng từ này rất tự nhiên: “Chúc hai bạn trở thành bạn đời tốt của nhau, cả khi tóc đã bạc.”
Bạn đời, người yêu, tri kỷ: ai là ai?
| Từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Bạn đời | Vợ hoặc chồng, gắn bó cả đời | Ông bà tôi là bạn đời của nhau hơn năm mươi năm |
| Bạn trăm năm | Đồng nghĩa, sắc thái văn chương hơn | Nên duyên bạn trăm năm |
| Người yêu | Người đang yêu nhau, chưa thành vợ chồng | Dẫn người yêu về ra mắt gia đình |
| Tri kỷ | Người hiểu thấu lòng mình, không nhất thiết là vợ chồng | Hai ông bạn già là tri kỷ từ thuở đi học |
| Bạn đồng hành | Người cùng đi một chặng, nghĩa rộng | Bạn đồng hành trong chuyến leo núi |
Lý tưởng nhất là bạn đời cũng là tri kỷ, nhưng hai từ không thay được cho nhau. Người tri kỷ có thể là một người bạn cùng giới; bàn kĩ hơn về chữ này ở bài tri kỷ, tri âm khác nhau chỗ nào. Từ trái nghĩa trực tiếp thì không có, nhưng người ta hay đặt bạn đời đối lập với cảnh “đơn chiếc”, “lẻ bóng”.
Một chỗ hay dùng sai: gọi người yêu mới quen vài tháng là “bạn đời”. Từ này hàm ý cả đời, nên dùng sớm quá nghe như hứa hẹn hơi vội. Ngược lại, khi kể về người đã cùng mình đi qua mấy chục năm, “người bạn đời” lại là cách gọi trân trọng nhất.
Có người còn tin mỗi người có một nửa linh hồn của mình ở đâu đó, cách hiểu ấy gọi là twin flame, linh hồn song sinh.
Ở Hàn Quốc, hai người bạn đời đã cưới nhau có tiếng gọi riêng là cách gọi yeobo của vợ chồng Hàn, khác với lời gọi yêu của các cặp còn hẹn hò.
Bạn đời có phải vợ chồng, và tiếng Anh gọi là gì?
Bạn đời có phải là vợ chồng không?
Có. Theo từ điển, bạn đời là vợ hoặc chồng xét về mặt sống gắn bó với nhau suốt đời. Một số người trẻ còn dùng từ này cho người đã chung sống lâu dài mà chưa đăng ký kết hôn, theo kiểu “life partner” của tiếng Anh, nhưng nghĩa gốc vẫn là vợ chồng.
Người bạn đời là gì?
Là cách nói đầy đủ, có loại từ “người” đứng trước, cùng nghĩa với bạn đời. Cách nói này hay gặp trong văn viết, lời phát biểu và lời chúc.
Bạn đời tiếng Anh là gì?
Thường dịch là spouse (vợ hoặc chồng, trang trọng) hoặc life partner (người đồng hành cả đời, không nhất thiết đã kết hôn). Nói thân mật có thể dùng my other half.
Bạn đời và người yêu khác nhau thế nào?
Người yêu là quan hệ đang tìm hiểu, chưa ràng buộc; bạn đời là người đã cùng mình lập gia đình và tính chuyện cả đời. Người yêu có thể trở thành bạn đời, nhưng không phải mối tình nào cũng đi đến đó.