Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi là bài bình thơ của nhà thơ, nhà phê bình Vũ Quần Phương, giúp người đọc cảm nhận cái hay của bài thơ ngắn Đường núi – bức tranh chiều rừng chỉ vài nét mà thấm đẫm tình yêu đất nước. Văn bản được học ở Bài 4 (Giai điệu đất nước) sách Ngữ văn 7 Kết nối tri thức (tập một), là văn bản nghị luận văn học đầu tiên học sinh lớp 7 làm quen. Bài viết tổng hợp thông tin tác giả, xuất xứ, luận đề, luận điểm, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi
Mở đầu, Vũ Quần Phương nhận xét Đường núi giống một bức tranh chấm phá về chiều rừng: tác giả rất tiết kiệm nét vẽ và màu sắc, vậy mà tình yêu say đắm với đất đai, thôn bản của người viết lại hiện lên rõ rệt. Người bình đi theo bước chân của người lữ hành trên đường núi để chỉ ra những hình ảnh, âm thanh đã làm nên bài thơ.
Phần chính của bài viết đi sâu vào cách bài thơ biểu đạt cảm xúc. Theo Vũ Quần Phương, nhạc điệu của bài thơ không dựa vào vần mà là nhạc điệu của tâm hồn: chỗ nào lòng người lắng xuống thì câu thơ cũng lắng lại, nhẹ và chơi vơi; câu thơ dài hay ngắn do tâm trạng quyết định chứ không do luật thể loại. Những câu thơ dài như một khoảnh khắc ngừng lại để lắng nghe trong kí ức ánh lửa bếp chiều, sợi khói xanh vương trên mái nhà; hai dòng kết dài hơn cả như tiếng ngân của tâm trí. Cảnh vật được gợi nhiều hơn tả, các hình ảnh không nối liền nhau mà được kết dính bằng một mạch cảm xúc liền lạc.
Phần cuối, người bình khái quát tài năng của Nguyễn Đình Thi: đã tạo ra một bầu không khí thân thương, trong trẻo, rung động bao trùm lên cảnh vật, khiến phong cảnh nhuốm màu tâm hồn tác giả: con đường hoang vắng mà lòng người vẫn rộn rã, bước đi lẻ loi mà tâm hồn như cất tiếng ca. Phần trả lời câu hỏi theo sách giáo khoa có ở bài soạn bài Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi.
Thông tin tác giả Vũ Quần Phương
Vũ Quần Phương (sinh năm 1940), tên khai sinh là Vũ Ngọc Chúc; ông còn kí các bút danh Phương Viết, Ngọc Vũ. Ông chào đời ở Từ Liêm (Hà Nội) – quê mẹ; quê nội ở Hải Hậu (Nam Định cũ, nay thuộc Ninh Bình). Ông học ngành y, từng làm bác sĩ trước khi chuyển hẳn sang công tác văn học: biên tập thơ ở Đài Tiếng nói Việt Nam, làm việc tại Nhà xuất bản Văn học, đứng đầu tờ báo Người Hà Nội và từng phụ trách Hội đồng Thơ của Hội Nhà văn.
Vũ Quần Phương vừa sáng tác thơ vừa nổi tiếng với những bài bình thơ tinh tế. Các tập thơ tiêu biểu: Cỏ mùa xuân, Hoa trong cây, Những điều cùng đến, Vầng trăng trong xe bò, Vết thời gian, Quên chữ… quên câu, Chỗ ấy sóng. Năm 2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Học sinh lớp 7 còn gặp ông ở bài thơ Đợi mẹ (sách Chân trời sáng tạo); em có thể đọc thêm tuyển tập thơ Vũ Quần Phương.
Lối bình thơ của ông nhẹ nhàng, giàu cảm xúc, đi từ những chi tiết nhỏ của câu chữ để chạm tới tâm hồn tác giả; người đọc vừa hiểu thêm bài thơ, vừa học được cách cảm thụ văn chương.
Thông tin tác phẩm Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Xuất xứ văn bản
Bài bình được in trong tập sách Thơ hay có lời bình (tuyển chọn 100 bài thơ kèm lời bình). Đối tượng được bình là bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi (1924 – 2003) – nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ tài hoa, tác giả của Đất nước, Việt Nam quê hương ta.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận văn học (bình thơ).
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, kết hợp biểu cảm.
- Vấn đề nghị luận: vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của bài thơ Đường núi.
Luận đề và luận điểm
- Luận đề: Bài thơ Đường núi là bức tranh chiều rừng giản dị mà thấm đẫm tình yêu đất đai, quê hương của Nguyễn Đình Thi.
- Luận điểm 1: Bài thơ vẽ cảnh bằng vài nét chấm phá nhưng làm nổi bật tình cảm của người viết.
- Luận điểm 2: Nhạc điệu là nhạc điệu của nội tâm; độ dài câu thơ, nhịp thơ đi theo tâm trạng.
- Luận điểm 3: Hình ảnh gợi nhiều hơn tả, được liên kết bằng mạch cảm xúc.
- Luận điểm 4: Tài năng của Nguyễn Đình Thi thể hiện ở việc tỏa lên cảnh vật một bầu không khí trìu mến, trong sáng, khiến cảnh mang hồn người.
Bố cục: Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi có mấy phần?
Văn bản có thể chia làm ba phần:
- Phần 1 (đoạn mở đầu): nhận xét khái quát – bài thơ là bức tranh chấm phá chiều rừng nhưng tình yêu đất đai thôn bản hiện lên rất rõ.
- Phần 2 (phần giữa): phân tích, cảm nhận các hình ảnh, âm điệu, độ dài câu thơ và mạch cảm xúc của bài thơ.
- Phần 3 (đoạn cuối): đánh giá tài năng của Nguyễn Đình Thi và sức lay động của bài thơ.
Giá trị nội dung
Bài bình giúp người đọc hiểu sâu hơn bài thơ Đường núi: thấy được vẻ đẹp bình dị của chiều rừng, làng bản và tình yêu quê hương, đất nước tha thiết của Nguyễn Đình Thi ẩn sau những câu thơ ngắn gọn. Đồng thời, văn bản cho thấy sự đồng cảm sâu sắc của người bình với nhà thơ và gợi ý một cách đọc thơ: lắng nghe nhạc điệu của cảm xúc, nhìn ra những gì nằm ngoài con chữ.
Giá trị nghệ thuật
- Lập luận mạch lạc: đi từ nhận xét chung đến phân tích cụ thể rồi đánh giá.
- Lí lẽ kết hợp dẫn chứng là những câu thơ, hình ảnh trong bài.
- Ngôn ngữ bình giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, có nhiều phát hiện tinh tế về nhạc điệu và cấu trúc câu thơ.
- Giọng văn nhẹ nhàng, gần gũi như lời trò chuyện với người đọc.
Ý nghĩa của văn bản đối với việc học đọc thơ
Qua văn bản, học sinh học được cách tiếp cận một bài thơ: không chỉ hiểu nghĩa từng câu mà còn cảm nhận âm điệu, nhịp điệu, độ dài câu thơ, khoảng lặng giữa các hình ảnh; đặc biệt là đặt mình vào vị trí nhà thơ để đồng cảm với cảm xúc của họ.
Sơ đồ tư duy Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi
Sơ đồ dưới đây giúp em ghi nhớ nhanh.
Tóm tắt Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi
Mẫu 1 – Tóm tắt văn bản ngắn nhất
Vũ Quần Phương cho rằng Đường núi là bức tranh chiều rừng chỉ vài nét mà chứa đựng tình yêu đất đai say đắm của Nguyễn Đình Thi. Bài thơ ít vần, nhịp đi theo lòng người, hình ảnh liên kết nhờ cảm xúc. Theo ông, điều tài tình nhất là cả bài thơ thấm một thứ tình cảm ấm áp, dịu trong.
Mẫu 2 – Tóm tắt văn bản đầy đủ
Bài bình mở đầu bằng nhận xét: bài thơ Đường núi vẽ chiều rừng rất ít nét, ít màu nhưng tình yêu thôn bản của người viết lại nổi bật. Tác giả bài bình chỉ ra rằng bài thơ không chú trọng vần; âm điệu đi theo nội tâm, câu thơ dài ngắn tùy cảm xúc, những câu dài như phút ngừng lại để lắng nghe kí ức về lửa bếp, khói chiều. Cảnh được gợi hơn tả, hình ảnh rời rạc nhưng cảm xúc thì liền mạch. Cuối cùng, ông khẳng định tài năng của Nguyễn Đình Thi là làm cho phong cảnh mang hương vị tâm hồn mình, để người đi đường núi một mình mà chẳng thấy cô đơn.
Lời kết
Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi là văn bản nghị luận văn học ngắn mà tinh tế. Nắm vững thông tin tác giả, luận đề, luận điểm và cách lập luận sẽ giúp em đọc hiểu văn bản và biết cách viết đoạn văn cảm nhận về một bài thơ.
Xem thêm:
- Soạn bài Bài thơ Đường núi của Nguyễn Đình Thi
- Giới thiệu tác giả Nguyễn Đình Thi
- Tuyển tập thơ Vũ Quần Phương