Ba chú heo con là truyện cổ tích dân gian Anh, nổi tiếng nhất qua bản in trong tập English Fairy Tales của Joseph Jacobs năm 1890. Bài viết kể lại sát bản Jacobs, với phần ít người biết: sau khi sói không thổi đổ được nhà gạch, chú heo út còn ba lần đấu trí với sói trước trận quyết định ở ống khói.
Truyện Ba chú heo con
Ngày xửa ngày xưa, hồi heo còn nói có vần,
khỉ còn nhai thuốc lá,
gà mái hít thuốc bột cho cứng cáp,
còn vịt thì kêu cạc, cạc, cạc!
Có một bà lợn mẹ già sinh được ba chú heo con. Vì không đủ cái ăn để nuôi các con, bà cho chúng ra đi tự tìm đường sinh sống. Chú heo thứ nhất ra đi, gặp một người đàn ông vác bó rơm, bèn nói:
– Chào bác, bác làm ơn cho cháu bó rơm ấy để cháu dựng nhà nhé.
Người kia cho, và chú heo lấy rơm dựng thành nhà. Ngay sau đó, một con sói đến gõ cửa:
– Heo con, heo con ơi, cho ta vào với.
Chú heo đáp:
– Không, không, thề có sợi râu trên cằm tớ!
Sói liền nói:
– Thế thì ta sẽ phì hơi, ta sẽ thổi phù, thổi bay nhà ngươi.
Thế là nó phì hơi, nó thổi phù, thổi bay căn nhà rơm rồi xơi luôn chú heo con.
Chú heo thứ hai gặp một người vác bó cành kim tước gai, bèn nói:
– Chào bác, bác làm ơn cho cháu bó kim tước ấy để cháu làm nhà.
Người kia cho, và chú heo làm nhà. Rồi sói lại đến:
– Heo con, heo con ơi, cho ta vào với.
– Không, không, thề có sợi râu trên cằm tớ!
– Thế thì ta sẽ thổi phù, ta sẽ phì hơi, thổi bay nhà ngươi.
Thế là nó phì hơi rồi thổi phù, lại thổi phù rồi phì hơi, cuối cùng thổi sập căn nhà, lại xơi luôn chú heo thứ hai.
Chú heo thứ ba gặp một người chở một xe gạch, bèn nói:
– Chào bác, bác làm ơn cho cháu chỗ gạch ấy để cháu xây nhà.
Người kia cho gạch, và chú heo xây nhà bằng gạch. Sói lại đến như đã đến nhà hai chú heo kia:
– Heo con, heo con ơi, cho ta vào với.
– Không, không, thề có sợi râu trên cằm tớ!
– Thế thì ta sẽ phì hơi, ta sẽ thổi phù, thổi bay nhà ngươi.
Thế rồi nó phì hơi, nó thổi phù, phì rồi lại thổi, thổi rồi lại phì, nhưng không sao làm đổ được ngôi nhà. Thấy phì phò thổi mãi không xong, sói bèn nói:
– Heo con này, ta biết chỗ có một ruộng củ cải ngon lắm.
– Ở đâu? – heo con hỏi.
– Ở thửa ruộng sau nhà ông Smith. Sáng mai nếu cậu sẵn sàng thì ta qua rủ, hai ta cùng đi nhổ ít củ về nấu bữa trưa.
– Được thôi, – heo con nói, – tớ sẽ sẵn sàng. Mấy giờ thì đi?
– À, sáu giờ.
Sáng hôm sau, heo con dậy từ năm giờ, đi lấy củ cải và về nhà trước khi sói tới (khoảng sáu giờ sói mới đến). Sói hỏi:
– Heo con, cậu sẵn sàng chưa?
Heo con đáp:
– Sẵn sàng ư? Tớ đi về rồi, được cả một nồi đầy để nấu bữa trưa đấy.
Sói tức lắm, nhưng nghĩ thế nào cũng phải tóm được heo con, bèn nói:
– Heo con này, ta biết chỗ có một cây táo đẹp lắm.
– Ở đâu? – heo hỏi.
– Ở dưới khu Vườn Vui, – sói đáp. – Nếu cậu không lừa ta, sáng mai năm giờ ta qua rủ cậu đi hái táo.
Sáng hôm sau, heo con vội vã dậy từ bốn giờ, đi hái táo, mong về trước khi sói tới. Nhưng đường xa hơn, lại phải trèo cây, nên chú vừa định trèo xuống thì đã thấy sói đi tới, khiến chú sợ hết hồn. Sói đến nơi nói:
– Heo con, sao, cậu đến trước ta à? Táo có ngon không?
– Ngon lắm, – heo con đáp. – Để tớ ném cho cậu một quả.
Chú ném thật xa, và trong lúc sói chạy đi nhặt, heo con nhảy xuống chạy một mạch về nhà. Hôm sau sói lại đến, bảo heo con:
– Heo con này, chiều nay ở Shanklin có phiên chợ, cậu đi không?
– Có chứ, – heo nói, – tớ sẽ đi. Cậu định mấy giờ?
– Ba giờ, – sói đáp.
Thế là như mọi lần, heo con đi trước giờ hẹn, tới chợ và mua một cái thùng đánh bơ. Đang mang thùng về thì chú thấy sói đi tới. Không biết làm sao, chú bèn chui vào thùng để trốn. Chui vào thì cái thùng lăn tròn, lăn từ trên đồi xuống mang theo heo con bên trong. Sói sợ quá, chạy thẳng về nhà, chẳng đi chợ nữa. Nó tìm đến nhà heo con, kể nó vừa bị một vật tròn to tướng lăn từ trên đồi xuống ngang qua làm cho hoảng sợ thế nào. Heo con bèn nói:
– A ha, thế ra tớ làm cậu sợ à. Tớ đi chợ về, mua được cái thùng đánh bơ, thấy cậu thì chui vào rồi lăn xuống đồi đấy.
Lần này sói giận điên lên, tuyên bố sẽ ăn thịt heo con, sẽ chui theo ống khói xuống bắt bằng được. Thấy sói định làm thế, heo con treo một nồi nước đầy lên bếp, nhóm lửa thật to. Đúng lúc sói tụt xuống, chú mở vung nồi, sói rơi tõm vào. Heo con đậy vung lại ngay tức khắc, luộc chín sói, ăn làm bữa tối, và từ đó sống hạnh phúc mãi về sau.
Kể theo bản tiếng Anh The Story of the Three Little Pigs trong English Fairy Tales của Joseph Jacobs (1890)
Chú thích:
- Đoạn vè mở đầu là lối vào truyện vui của người Anh, kể về cái thời “loài vật biết nói”, không liên quan đến cốt truyện.
- Kim tước gai: loại cây bụi có gai, hoa vàng mọc nhiều ở đồng hoang nước Anh, nguyên văn furze, cành dùng làm củi hoặc rào. Nhiều bản kể sau này đổi thành nhà gỗ.
- Thề có sợi râu trên cằm tớ: chuyển ý câu vè by the hair of my chinny chin chin, lời thề đùa của heo con.
- Shanklin: một thị trấn trên đảo Wight, miền nam nước Anh. Thùng đánh bơ: thùng gỗ hình trống để khuấy kem sữa thành bơ.
Ý nghĩa truyện Ba chú heo con
Ba ngôi nhà, ba cách làm việc
Ba chú heo cùng ra đời, cùng bị mẹ cho đi tự lập, nhưng mỗi chú chọn một vật liệu: rơm, cành kim tước, gạch. Rơm và cành cây có sẵn, dựng nhanh; gạch nặng và tốn công. Khi sói đến, chỉ ngôi nhà tốn công nhất đứng vững. Truyện không cần lời giảng, cứ để kết quả nói thay: làm việc qua loa có thể phải trả giá đắt, còn sự chuẩn bị chu đáo là lá chắn tốt nhất.
Trí khôn quan trọng hơn sức mạnh
Bản Jacobs dành gần nửa truyện cho cuộc đấu trí giữa sói và chú heo út. Sói rủ đi nhổ củ cải lúc sáu giờ, chú đi từ năm giờ; rủ hái táo lúc năm giờ, chú dậy từ bốn giờ, bị bắt gặp thì ném quả táo thật xa để thoát; rủ đi chợ, chú chui vào thùng đánh bơ lăn xuống đồi làm sói sợ chạy mất. Chú heo nhỏ không mạnh bằng sói nhưng luôn đi trước một bước, biết giữ bình tĩnh và xoay xở với thứ có trong tay.
Bản dân gian thẳng thắn hơn bản thiếu nhi
Trong truyện gốc, hai chú heo đầu bị ăn thịt, còn sói bị luộc chín làm bữa tối. Các bản kể cho trẻ nhỏ về sau thường để hai anh chạy thoát sang nhà em út và sói chỉ bị bỏng rồi bỏ chạy. Đọc bản gốc giúp hiểu truyện dân gian vốn nói thẳng về hậu quả, và những thay đổi về sau là cách người lớn điều chỉnh truyện cho hợp với lứa tuổi.
Bài học cho hôm nay
Chăm chỉ, cẩn thận khi làm việc; dậy sớm hơn và chuẩn bị trước khi rủi ro đến; không mở cửa cho kẻ có ý xấu dù nó nói ngọt đến đâu. Đó là những điều mà trẻ mẫu giáo đã có thể hiểu qua câu chuyện này.
Nguồn gốc truyện Ba chú heo con
Truyện thuộc kho truyện kể dân gian Anh, được Joseph Jacobs (1854–1916) đưa vào tập English Fairy Tales năm 1890 với nhan đề The Story of the Three Little Pigs, ngay sau truyện Cậu bé Jack và cây đậu thần. Trong phần ghi chú, Jacobs cho biết ông lấy truyện từ sách của nhà sưu tầm đồng dao James Orchard Halliwell, và đoán rằng nhân vật ban đầu có lẽ là những chú dê con, vì heo con thì làm gì có râu ở cằm; nếu vậy truyện sẽ rất gần với truyện Grimm về sói và bảy chú dê con (bạn có thể xem bản kể Việt trong bài Dê con nghe lời mẹ).
Ít năm sau, Andrew Lang in một bản khác trong The Green Fairy Book (1892), thay sói bằng cáo. Phim hoạt hình ngắn năm 1933 của hãng Disney làm truyện nổi tiếng khắp thế giới với kết thúc nhẹ nhàng, hai chú heo đầu thoát chết. Truyện thuộc kiểu ATU 124 trong hệ thống Aarne–Thompson–Uther. Văn bản trên do Văn VN kể lại từ nguyên văn tiếng Anh của Jacobs, vì chưa có bản dịch tiếng Việt nào hết thời hạn bảo hộ.
Truyện Ba chú heo con trong sách giáo khoa
Với tên Ba chú lợn con, truyện là bài kể chuyện số 44 trong sách Tiếng Việt 1, tập một, bộ Cánh diều (trang 80). Bản trong sách là bản phỏng theo cho học sinh lớp 1: lợn anh làm lều cỏ, lợn nhỡ làm nhà gỗ, lợn út xây nhà gạch; sói xô đổ hai ngôi nhà đầu, hai anh chạy sang nhà em út, sói chui ống khói thì rơi vào thùng nước sôi, và ba anh em sống vui vẻ. Xem lời giải từng tranh ở bài Bài 44: Ba chú lợn con (Tiếng Việt 1 Cánh diều).
Câu hỏi thường gặp
Trong truyện gốc, hai chú heo đầu có bị sói ăn thịt không?
Có. Trong bản Jacobs, sói thổi bay nhà rơm và nhà cành kim tước rồi ăn thịt hai chú heo. Chi tiết hai anh chạy thoát sang nhà em út là của các bản kể sau này.
Ba chú heo con là truyện của nước nào?
Đây là truyện dân gian Anh. Bản phổ biến nhất là bản của Joseph Jacobs in năm 1890.
Đọc thêm truyện nào cùng chủ đề con sói?
Có thể đọc Cô bé quàng khăn đỏ cùng lô, truyện ngụ ngôn Chó nhà và chó sói hoặc Sói và Dê.