Yabai (やばい) là một từ lóng tiếng Nhật vốn có nghĩa là nguy hiểm, nguy to, nhưng giới trẻ Nhật dùng cả theo chiều ngược lại: đỉnh quá, ghê thật. Cùng một tiếng “yabai!”, lúc là kêu chết rồi, lúc là khen hết lời. Người Việt hay tra yabai nghĩa là gì khi gặp nó trong anime, trong bình luận của fan văn hóa Nhật hoặc trong nhóm học tiếng Nhật.
| Nghĩa ngắn | Nguy rồi, gay rồi; hoặc tuyệt quá, ghê quá, tùy giọng |
| Gốc từ | Tiếng Nhật やばい, tính từ đuôi -i, thuộc văn nói thân mật |
| Biến thể | Yaba! (やばっ), yabe! (やべっ), yabee (やべー) |
| Sắc thái | Suồng sã, cảm thán; tránh dùng với người lớn tuổi, cấp trên |
Yabai vốn là tiếng kêu nguy
Nghĩa đầu tiên của yabai rất đơn giản: tình thế nguy hiểm, bất lợi, sắp có chuyện. Các trang dạy tiếng Nhật thường xếp nó gần với abunai (nguy hiểm), chỉ khác là yabai mang màu lóng, thốt ra như một tiếng kêu hơn là một lời mô tả.
Về gốc gác, nhiều tài liệu cho rằng từ này đi ra từ chữ yaba, có từ khoảng cuối thời Edo, và từng là tiếng lóng của giới trộm cắp, dùng khi việc làm sai trái sắp bị lộ. Có giả thuyết khác gắn nó với giới cảnh sát hoặc dân giang hồ thời sau. Các cách giải thích chưa thống nhất, nên an toàn nhất là nói: yabai có gốc từ tiếng lóng xưa và nghĩa ban đầu là “nguy”.
Sự đổi chiều đến muộn hơn nhiều. Theo các bài viết về tiếng lóng Nhật, giới trẻ khoảng thập niên 1980 dùng yabai để chê thứ gì đó “không ngầu”, rồi từ khoảng những năm 1990 trở đi nó dần mang thêm nghĩa khen: ngon, đẹp, hay đến mức “nguy hiểm”. Tiếng Việt cũng có những chữ đi theo đường ấy. “Ghê” vừa là sợ (“ghê quá, con gián!”) vừa là khen (“giỏi ghê”); “xỉu” vốn là ngất, giờ là “ngon xỉu”. Yabai chính là chữ “ghê” của tiếng Nhật.
Yabai, sugoi, abunai và mazui khác nhau ra sao?
| Từ | Nghĩa chính | Mức suồng sã |
|---|---|---|
| Yabai | Nguy rồi / đỉnh quá, cảm xúc dâng cao ở cả hai chiều | Rất suồng sã, chủ yếu giới trẻ, bạn bè |
| Sugoi | Giỏi quá, tuyệt quá, ghê thật (thiên về khen) | Thân mật nhưng dùng rộng hơn yabai |
| Abunai | Nguy hiểm theo nghĩa đen: xe tới, coi chừng ngã | Trung tính, ai cũng dùng |
| Mazui | Dở (đồ ăn), không ổn (tình hình) | Bình thường, người lớn tuổi cũng hay dùng |
Khi khen, yabai đậm hơn sugoi một bậc, kiểu “đỉnh của chóp” so với “giỏi quá”. Khi báo nguy, nó cũng gắt hơn mazui. Thế nên người học tiếng Nhật được khuyên chỉ dùng yabai giữa bạn bè thân.
Đặt yabai vào câu theo từng hoàn cảnh
Nghĩa của yabai nằm ở giọng nói, nét mặt và chữ đứng quanh nó. Mấy ví dụ dưới đây là cách người Việt mê văn hóa Nhật hay chêm từ này:
- Bình luận dưới clip vẽ tranh: “Nét vẽ tay mà như in, yabai thật sự.” (khen)
- Tin nhắn lúc 6 giờ 55 sáng: “Yabai, tao ngủ quên, bảy giờ vào lớp rồi!” (nguy rồi)
- Caption ảnh tô mì ramen: “Nước dùng quán này yabai lắm luôn.” (ngon quá)
- Xem tới tập cuối một bộ anime: “Cú lật kèo tập này yabee, không ai đoán nổi.” (sốc)
- Nhóm ôn thi tiếng Nhật: “Mai thi rồi mà còn ba bài chữ Hán chưa thuộc, yabai.” (lo)
- Đồng nghiệp người Nhật ngồi cạnh nếm bánh bạn mang tới, cười và nói “yabai!” (khen thật lòng)
Một mẹo nhỏ: nếu người nói đang cười, gần như chắc đó là lời khen. Nếu họ đang vội vàng lục cặp tìm thứ gì, đó là tiếng kêu nguy. Câu viết trên mạng không có nét mặt, nên người ta hay thêm biểu tượng cảm xúc để khỏi bị hiểu nhầm là mỉa mai.
Hội từ Nhật quen mặt trên mạng Việt
Yabai thường đi cùng một nhóm từ mượn mà fan anime và người học tiếng Nhật dùng qua lại hằng ngày. Có chữ dùng để khen như lời khen dễ thương kawaii, có tiếng mắng đùa đồ ngốc baka trong anime, có câu hỏi ngơ ngác nà ní mà dân mạng hay nhại. Chúng đều mang sắc thái suồng sã như yabai, hợp với khung chat bạn bè hơn là bài kiểm tra tiếng Nhật.
Nếu cần viết một câu trang trọng bằng tiếng Việt, đừng để chữ yabai lọt vào. “Tình hình rất nguy” hoặc “màn trình diễn xuất sắc” là đủ. Còn khi một người Nhật vừa nếm món bạn nấu và buột miệng “yabai” kèm một nụ cười, cứ yên tâm: món đó đã qua ải.
Yabai trong anime, trong chat và khi nói với người Nhật
Yabai nghĩa là gì trong anime?
Trong anime, nhân vật hét “yabai!” thường vào hai lúc: khi sắp gặp nguy (quái vật xuất hiện, sắp trễ giờ) hoặc khi choáng ngợp trước một thứ quá giỏi, quá đẹp. Phụ đề tiếng Việt hay dịch là “nguy rồi”, “chết rồi”, “ghê thật” hoặc “đỉnh quá”.
Yabai là khen hay chê?
Cả hai. Từ này chỉ báo hiệu cảm xúc đang lên rất cao, còn chiều nào thì do ngữ cảnh quyết định. Khen món ăn, bài hát, màn trình diễn là chiều tốt; quên bài tập, sắp trễ tàu là chiều xấu.
Yabee và yabai khác nhau thế nào?
Yabee (やべー) là cách nói kéo dài, bỗ bã hơn của yabai, hay nghe ở nam giới trẻ. Yaba! hay yabe! là bản cắt cụt, thốt ra rất nhanh khi bất ngờ. Nghĩa giống nhau, chỉ khác độ suồng sã.
Có nên nói yabai với người Nhật lớn tuổi không?
Không nên. Đây là từ lóng của giới trẻ, nói với thầy cô, cấp trên hay người lớn tuổi dễ bị coi là thiếu lễ độ. Với họ, khen “sugoi desu ne” hoặc dùng các cách nói lịch sự hơn sẽ an toàn hơn.