Trải lòng là giãi bày, nói ra cho người khác nghe những suy nghĩ, tâm tư mình vẫn giữ kín, thường là chuyện riêng, chuyện buồn hay điều khó mở lời. Muốn biết “trải lòng nghĩa là gì” cho dễ nhớ, cứ nghĩ đến động tác trải một tấm chiếu: cái đang cuộn lại được mở phẳng ra cho người đối diện cùng nhìn.
| Nghĩa ngắn | Giãi bày tâm tư, tâm sự thật lòng với người khác |
| Loại từ | Động từ; thường đi với “với ai”, “về chuyện gì” |
| Cấu tạo | trải (mở rộng ra trên mặt phẳng) + lòng (nơi chứa tình cảm, suy nghĩ) |
| Sắc thái | Thân mật, chân thành; hơi văn vẻ hơn “kể”, “tâm sự” |
Trải lòng là kể chuyện gì, với ai?
Người ta không trải lòng về giá xăng hay lịch họp. Thứ được đem ra là chuyện nằm sâu: một nỗi buồn, một nỗi sợ, một lần vấp ngã, một điều day dứt. Người nghe cũng không phải ai cũng được: thường là bạn thân, người nhà, hoặc một người lạ đủ tin cậy trong một lúc đặc biệt.
- Tối qua con bé ngồi trải lòng với mẹ về chuyện bị bạn cùng bàn xa lánh.
- Sau trận thua, đội trưởng trải lòng: cả đội đã chơi bằng đôi chân mỏi mệt.
- Viết nhật ký cũng là một cách trải lòng, chỉ khác là người nghe là trang giấy.
Câu thứ hai cho thấy một cách dùng rất phổ biến trên báo: tít kiểu “nghệ sĩ X trải lòng về…” dày đặc đến mức chữ này nhạt đi. Dùng trong bài văn, nên để nó cho những lời thật sự riêng tư; chuyện thông thường thì “chia sẻ” hay “kể” là đủ.
Nhiều người nói giọng Nam viết nhầm thành “trãi lòng”. Phần so sánh hai cách viết có ở bài trải lòng hay trãi lòng.
Trải lòng, tâm sự, giãi bày, than thở
| Từ | Gần trải lòng ở chỗ | Khác ở chỗ |
|---|---|---|
| Tâm sự | Nói chuyện riêng với người tin cậy | Hai chiều, có qua có lại; trải lòng thiên về một người mở lời |
| Giãi bày | Nói ra điều trong lòng | Hay kèm ý thanh minh, mong người khác hiểu cho mình |
| Bộc bạch | Nói thẳng điều mình nghĩ | Trang trọng hơn, gặp trong văn viết |
| Than thở | Nói về chuyện buồn | Nặng về kêu ca, có thể lặp lại mà không cần ai nghe kỹ |
| Giấu kín, khép lòng | Trái nghĩa | Giữ tâm tư cho riêng mình |
Một buổi trò chuyện của bạn cũ lâu ngày gặp lại thì gọi là hàn huyên, không hẳn là trải lòng; điểm khác giữa các kiểu chuyện trò này có ở bài hàn huyên khác tâm sự, tán gẫu. Và trải lòng chỉ trọn vẹn khi bên kia biết nghe bằng sự chú tâm; gặp người vừa nghe vừa lướt điện thoại, người kể sẽ tự cuộn lòng mình lại.
Chữ trải: từ trải chiếu đến từng trải
Tiếng Việt có mấy chữ trải khác nhau. Một chữ là danh từ chỉ chiếc thuyền nhỏ, dài dùng trong hội bơi trải. Một chữ là động từ nghĩa mở rộng ra trên mặt phẳng: trải chiếu, trải thảm, biển trải dài. Chữ còn lại nghĩa là đã từng qua, từng chịu, như trong câu mở đầu Truyện Kiều:
Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.
Trải lòng đi theo nghĩa thứ hai, nghĩa mở ra. Còn từng trải, trải nghiệm, trải đời đi theo nghĩa thứ ba. Hai nhóm này dễ lẫn khi đặt câu: “người trải lòng” là người vừa kể chuyện riêng, còn “người từng trải” là người đã sống qua nhiều chuyện. Một người từng trải chưa chắc đã chịu trải lòng; nhiều khi chính họ lại kín tiếng nhất.
Trải lòng đúng lúc, đúng người
Trải lòng tiếng Anh là gì?
Có thể dùng open up (to someone), confide in someone hoặc cách nói giàu hình ảnh pour one’s heart out. Ví dụ: She finally opened up to her sister, cô ấy cuối cùng đã trải lòng với chị gái.
Trải lòng với ai thì hợp?
Với người mình tin sẽ giữ kín và không phán xét: người nhà, bạn thân, thầy cô. Khi chuyện đã quá sức chịu đựng, nói với một chuyên gia tâm lý cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc.
Trải lòng có phải than vãn không?
Không hẳn. Trải lòng là nói thật một lần cho người khác hiểu mình; than vãn là kêu ca lặp đi lặp lại. Người trải lòng thường thấy nhẹ đi sau khi nói, người than vãn thì hay quay lại đúng câu chuyện cũ.
Có nên dùng từ trải lòng trong bài văn không?
Có, nhất là trong văn biểu cảm hoặc khi kể lại lời nhân vật: “Lão Hạc trải lòng với ông giáo về con chó Vàng.” Chỉ nên tránh lặp từ này nhiều lần trong một đoạn ngắn.