Tóm tắt Huyện Trìa xử án (tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến) ngắn gọn, đầy đủ – 8 mẫu hay nhất

Nhà Trùm Sò bị mất trộm, đồ đạc lại được tìm thấy ở chỗ Thị Hến nên vợ chồng Trùm Sò kiện nàng lên huyện. Quan huyện Trìa vốn tham tiền, háo sắc, vừa thấy Thị Hến đã động lòng, bỏ qua chứng cứ và bênh nàng ra mặt. Kết cục, vợ chồng Trùm Sò bị quy tội ỷ giàu hiếp đáp đàn bà góa, phải ngậm ngùi ra về, còn Thị Hến thoát tội.

Đoạn trích mở đầu bằng lời xưng danh của Huyện Trìa: hắn khoe mình được dân khen, nhưng lại thản nhiên nói rằng mình xử kiện theo ý riêng và “một mực ăn tiền”, ở nhà thì sợ vợ hay ghen. Đề Hầu bẩm vụ trộm nhà Trùm Sò có dính líu đến Thị Hến. Tại công đường, Thị Hến kể nỗi oan của người góa bụa, chối không hề mua đồ gian; Trùm Sò thì quả quyết đã nhận đúng đồ bị mất. Chưa xét hỏi gì, Huyện Trìa đã bảo mình “chạnh lòng thương” Thị Hến, dặn nàng năng lên hầu quan. Đề Hầu dù bực bội cũng quay sang bênh Thị Hến. Cuối cùng quan phán vợ chồng Trùm Sò có tội rồi “tha” cho họ; hai vợ chồng than trời không thấu, còn Thị Hến rối rít tạ ơn.

Phần 1 – Huyện Trìa xưng danh và nghe trình vụ án. Quan huyện ra công đường, tự giới thiệu mình là người được khen khắp nội hạt, ngày ngày thong thả chuyện hoa nguyệt. Hắn than vợ hay ghen, rồi khoe cách xử kiện dựa vào “trí” của mình và tiền của dân, lễ vật nhiều bao nhiêu cũng nhận. Đề Hầu bẩm có bọn trộm của Trùm Sò rồi vu cho Thị Hến, nay đã bắt về, xin quan xử. Huyện Trìa chê Đề Hầu hay nói bậy và gọi hai bên lên khai.

Phần 2 – Cuộc xử án. Thị Hến kêu oan, kể thân phận góa bụa côi cút, nói chuyện mua của gian là do người ta giận mà khai ra. Trùm Sò khai đồ mất hôm trước, hôm sau đã nhận ra ở đây. Huyện Trìa than ngồi lâu mỏi, rồi ngọt nhạt với Thị Hến, hứa che chở nếu nàng năng lên hầu quan; Thị Hến khéo léo nhận lời. Đề Hầu nói riêng rằng cả mụ lẫn ông Huyện đều chẳng ra gì, nhưng khi làm tờ khai lại kết luận Thị Hến oan. Dựa vào đó, quan phán Trùm Sò ỷ giàu hiếp người góa bụa, tội cả hai vợ chồng, nhưng tha cho về. Vợ chồng Trùm Sò cúi đầu lui ra, Thị Hến cảm tạ và hẹn về nhà sẽ báo đáp.

Ở huyện nọ có quan tri huyện tên Trìa. Vừa bước ra công đường, hắn đã tự xưng danh với giọng đầy tự mãn: dân trong hạt ai cũng khen, quan thì ngày tháng ra vào thong thả, chẳng mấy khi bận việc. Nhưng rồi chính hắn lại buột miệng than chuyện nhà, vì mụ vợ hay ghen nên hễ đi đâu là bị lớn tiếng, ngồi nhà thì buồn bực. Hắn còn khoe cái “đạo làm quan” của mình: luật không rành thì xử theo ý mình, đơn từ của ai cũng nhắm mắt đánh đòn, chỉ cần có tiền có lễ là việc gì cũng lo xong, quà biếu bao nhiêu mâm cũng nhận.

Viên đề lại là Đề Hầu vào bẩm: có bọn trộm của Trùm Sò đêm trước rồi vu cho Thị Hến, nay đã bắt giải về huyện; nhà Trùm Sò là bậc giàu có, tội này theo luật khó tha. Huyện Trìa gạt đi, chê Đề Hầu hay nói bậy, rồi cho gọi các bên vào khai.

Thị Hến kể mình là người góa bụa, sớm hôm côi cút làm ăn, chưa từng mua của gian; chỉ vì ai đó giận mà khai có. Trùm Sò thưa rằng đồ mất hôm trước thì hôm sau đã nhận ra, không thể sai, xin quan tra hỏi người mua. Huyện Trìa kêu ngồi lâu mỏi, bảo Đề Hầu lấy tờ khai cho xong, lại dặn phải khai thật kẻo mỗi bên nói một kiểu. Ngay sau đó, hắn quay sang Thị Hến, nói chưa rõ phải trái nhưng thấy nàng đơn chiếc thì động lòng thương, khuyên nàng năng lên hầu quan thì chẳng ai dám vu oan. Thị Hến khéo léo đáp rằng việc ấy nhờ ơn trên phân giải, duyên kia thì đành phận thiếp vương mang. Quan huyện mừng rỡ, cho là duyên nợ trời xui.

Đứng bên cạnh, Đề Hầu bực mình nói riêng rằng mụ đã tệ mà ông Huyện cũng xằng. Thế nhưng khi làm việc, hắn lại chê Trùm Sò ăn nói lằng nhằng và kết luận Thị Hến oan. Dựa vào tờ khai ấy, Huyện Trìa phán đồ tìm thấy không phải tang vật, vợ chồng nhà giàu ỷ thế hiếp đáp người góa bụa, tội cả hai, nhưng quan “tha” cho. Vợ chồng Trùm Sò kêu trời không thấu, đành cúi đầu xin về. Thị Hến tạ ơn quan lớn và hẹn về nhà sẽ lo báo đáp.

Phiên tòa ở huyện đường diễn ra qua bốn chặng. Chặng đầu là màn “tự giới thiệu” của Huyện Trìa – một ông quan tự khen mình nhưng lại khai thật rằng mình ăn tiền, sợ vợ và mê hoa nguyệt. Chặng thứ hai, Đề Hầu trình vụ án nhà Trùm Sò mất trộm và bị quan gạt phắt đi. Chặng thứ ba là phần lấy lời khai: Thị Hến kêu oan bằng giọng nỉ non, Trùm Sò khai ngắn gọn, rõ ràng; nhưng thay vì tra xét, quan huyện lại tỏ tình với bị đơn, còn Đề Hầu thì đổi từ bực bội sang bênh vực Thị Hến. Chặng cuối, bản án được tuyên: người mất của thành kẻ có tội, người bị kiện được coi là nạn nhân. Vợ chồng Trùm Sò lủi thủi ra về, Thị Hến ra khỏi công đường với lời hứa báo đáp quan lớn.

Hôm ấy tôi bị giải lên huyện chỉ vì mấy món đồ nhà Trùm Sò. Tôi là đàn bà góa, sớm hôm buôn bán lần hồi, nào có biết của ấy từ đâu mà ra. Đứng trước công đường, tôi kể hết nỗi oan, thưa rằng chẳng qua có người giận mà khai cho tôi. Vợ chồng Trùm Sò thì một mực bảo đã nhận ra đồ của mình.

Tôi để ý thấy ngay từ lúc tôi cất lời, quan huyện chẳng buồn nghe Trùm Sò, chỉ nhìn tôi mà nói những lời ngọt ngào: ngài bảo thương tôi đơn chiếc, dặn tôi năng lên hầu thì không ai dám vu oan. Tôi hiểu ý ngài nên cũng khéo đáp rằng việc này trông cả vào ơn trên phân giải. Thầy Đề đứng bên lầm bầm gì đó, nhưng rồi cũng làm tờ khai nói tôi bị oan. Quan phán vợ chồng Trùm Sò ỷ giàu hiếp đáp tôi, rồi tha cho họ về. Tôi cúi đầu tạ ơn, hứa về nhà sẽ lo báo đáp – mà trong bụng tôi biết rõ các ngài mong được báo đáp theo kiểu nào.

Nhà tôi bị trộm khoắng mất đồ quý. Mới qua một ngày, tôi đã nhận ra đồ đạc của mình ở chỗ Thị Hến, chứng cứ rành rành nên vợ chồng tôi đưa việc lên quan, tin rằng thế nào cũng được xử công bằng. Nào ngờ quan huyện nghe được đôi câu đã kêu ngồi lâu mỏi mệt, lời tôi khai chẳng được để tâm. Thị Hến vừa than mấy câu, quan đã xuống giọng dỗ dành, rồi thầy Đề cũng quay sang chê tôi ăn nói lằng nhằng.

Đến lúc tuyên án, tôi sững sờ: quan bảo đồ ấy không phải tang vật, còn vợ chồng tôi thì có tội ỷ giàu hiếp đáp người góa bụa. Quan nói tội đáng phạt cả chồng lẫn vợ, nhưng rộng lượng tha cho. Mất của mà còn mang tiếng, vợ chồng tôi chỉ biết than “Trời cao kêu chẳng thấu”, cúi đầu lạy tạ rồi lui về, để lại sau lưng Thị Hến đang rối rít cảm ơn quan lớn.

Ốc là kẻ chuyên trộm cắp, cùng thầy bói Nghêu vào ăn trộm nhà Trùm Sò giàu có. Đồ trộm được Ốc đem bán cho Thị Hến, người đàn bà góa trẻ đẹp. Trùm Sò phát hiện đồ của mình ở nhà Hến, việc bị đưa lên huyện. Ở huyện đường, những người cầm cân nảy mực chỉ lo kiếm chác; thấy Thị Hến xinh đẹp, quan huyện và viên đề lại tìm cách che chở nàng, người mất của thì chịu thiệt. Sau vụ kiện, những kẻ có chức quyền trong vùng lần lượt tìm đến nhà Thị Hến ve vãn. Hến giấu từng người một, rồi khéo léo dẫn dắt cho họ nói ra những điều xấu xa của nhau, khiến tất cả cùng bẽ mặt. Tích tuồng có nhiều dị bản: trong sách Chân trời sáng tạo, ba kẻ mắc lỡm là Huyện Trìa, Đề Hầu và Thầy Nghêu; có bản thay Thầy Nghêu bằng lí trưởng và kết thúc bằng cảnh các bà vợ kéo đến đánh ghen.

Kết luận

Dù tóm tắt ngắn hay dài, em cần giữ đúng trình tự: Huyện Trìa xưng danh, Đề Hầu trình vụ án, hai bên khai, quan thiên vị Thị Hến, phán quyết bất công. Chi tiết không thể bỏ là sự đảo ngược ở cuối phiên tòa – người mất của thành kẻ có tội – vì đó là điểm tạo nên tiếng cười châm biếm của tuồng đồ. Để hiểu kĩ hơn các lượt lời, em đọc thêm phần trả lời câu hỏi trong bài soạn.

Xem thêm:

• Soạn bài Huyện Trìa xử án (Chân trời sáng tạo)
• Soạn bài Huyện Trìa, Đề Hầu, Thầy Nghêu mắc lỡm Thị Hến
• Tóm tắt Thị Mầu lên chùa
• Soạn bài Xã trưởng – Mẹ Đốp