Sông nước Cà Mau là đoạn trích từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, học ở Bài 19 sách Ngữ văn 6 tập hai chương trình cũ. Bài viết dưới đây tổng hợp nội dung đoạn trích, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy để em ôn nhanh. Các bài học khác của khối 6 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 6.
Nội dung văn bản Sông nước Cà Mau
Người kể chuyện ngồi trên con thuyền đi qua vùng đất mũi Cà Mau. Ấn tượng đầu tiên của cậu là sông ngòi, kênh rạch nhiều không đếm xuể, đan chằng chịt khắp nơi; trời, nước, cây cối đều một màu xanh, tai chỉ nghe tiếng rừng rì rào và tiếng sóng biển đều đều.
Cậu kể về cách người dân đặt tên cho các con kênh, con rạch theo đặc điểm của từng nơi: rạch Mái Giầm, kênh Bọ Mắt, kênh Ba Khía… Thoát khỏi con kênh hẹp, thuyền ra dòng sông Năm Căn rộng mênh mông, nước cuồn cuộn đổ ra biển, cá bơi từng đàn giữa sóng trắng, hai bên là rừng đước cao ngất, nhiều tầng xanh khác nhau.
Cuối cùng, thuyền tới chợ Năm Căn: gỗ chất cao như núi, lò than hầm gỗ đước dọc bờ, nhà bè san sát, ban đêm sáng đèn như phố nổi, người mua kẻ bán thuộc nhiều dân tộc, chẳng cần lên bờ vẫn mua được đủ thứ.
Văn bản còn được bảo hộ bản quyền, bài chỉ trích vài cụm ngắn để minh họa; lời giải câu hỏi SGK xem ở bài soạn.
Thông tin tác giả Đoàn Giỏi
Đoàn Giỏi (1925 – 1989), còn có tên Đoàn Văn Hòa, sinh ở làng Tân Hiệp, Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho cũ (sau thuộc Tiền Giang, nay thuộc Đồng Tháp); ông dùng thêm các bút danh Nguyễn Hoài, Nguyễn Phú Lễ, Huyền Tư.
Thời kháng chiến chống Pháp, ông lần lượt làm an ninh, thông tin rồi văn nghệ ở Nam Bộ. Ra Bắc tập kết, từ năm 1955 ông dồn sức cho việc viết văn và làm biên tập, từng là ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam. Năm 2001, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Đoàn Giỏi chuyên viết về đất và người Nam Bộ, với vốn hiểu biết phong phú về sông nước, rừng tràm, rừng đước và phong tục miền Tây. Tác phẩm tiêu biểu: Đất rừng phương Nam, Cá bống mú, Hoa hướng dương, Cuộc truy tầm kho vũ khí. Xem thêm: Nhà văn Đoàn Giỏi: cuộc đời và sự nghiệp, Những tác phẩm tiêu biểu của Đoàn Giỏi.
Thông tin tác phẩm Sông nước Cà Mau
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học đoạn trích.
Sông nước Cà Mau trích từ đâu?
Đoạn trích thuộc chương XVIII của Đất rừng phương Nam, cuốn truyện dài viết năm 1957 và được xem là đỉnh cao sáng tác của Đoàn Giỏi. Nhan đề “Sông nước Cà Mau” do người biên soạn sách giáo khoa đặt. Một đoạn khác của tiểu thuyết này hiện được học trong sách Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện dài; đoạn trích chủ yếu là văn miêu tả cảnh thiên nhiên.
- Phương thức biểu đạt: miêu tả kết hợp tự sự và biểu cảm.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, người kể quan sát từ trên con thuyền.
Bố cục Sông nước Cà Mau có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến “lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”): ấn tượng bao trùm về sông nước Cà Mau.
- Phần 2 (tiếp theo đến “khói sóng ban mai”): kênh rạch, dòng sông Năm Căn và rừng đước.
- Phần 3 (còn lại): chợ Năm Căn đông vui, trù phú, độc đáo.
Trình tự miêu tả
Cảnh được tả theo hành trình của con thuyền và đi từ khái quát đến cụ thể: trước hết là toàn cảnh vùng đất, sau đó là từng con kênh, dòng sông lớn, cuối cùng là khu chợ nơi con người sinh sống.
Giá trị nội dung
- Vẽ nên cảnh trời nước vùng đất mũi bao la, hùng vĩ, tràn trề sức sống hoang sơ.
- Tái hiện nhịp sống sôi động, sung túc, giàu bản sắc của người dân vùng đất cực Nam.
- Thể hiện tình yêu, sự gắn bó và hiểu biết sâu sắc của tác giả với quê hương Nam Bộ.
Giá trị nghệ thuật
- Quan sát tinh tế, kết hợp mắt nhìn và tai nghe khi tả cảnh.
- Dùng từ chính xác, gợi hình (các động từ chỉ hành trình con thuyền, các sắc độ màu xanh của rừng đước).
- So sánh độc đáo, giàu sức gợi; kết hợp miêu tả với thuyết minh về cách đặt tên địa danh.
- Ngôi kể thứ nhất tạo cảm giác chân thực, gần gũi.
Sơ đồ tư duy Sông nước Cà Mau
Sơ đồ dưới đây giúp em ôn tập các ý chính chỉ trong vài phút.
Tóm tắt Sông nước Cà Mau
Hai mẫu ngắn dưới đây giúp em nắm nội dung; nhiều mẫu khác có ở bài tóm tắt riêng.
Mẫu 1 – Tóm tắt Sông nước Cà Mau ngắn nhất
Theo con thuyền đi qua vùng đất mũi, người kể tả lại sông ngòi chằng chịt, màu xanh bao trùm, dòng sông Năm Căn mênh mông với rừng đước cao ngất và cảnh chợ Năm Căn họp trên sông tấp nập, trù phú.
Mẫu 2 – Tóm tắt Sông nước Cà Mau đầy đủ
Đi thuyền qua vùng Cà Mau, người kể choáng ngợp trước vô số sông ngòi, kênh rạch và màu xanh đơn điệu của trời, nước, cây. Cậu thích thú với cách đặt tên dân dã của người dân, như rạch Mái Giầm, kênh Ba Khía. Thoát khỏi kênh hẹp, thuyền ra sông Năm Căn rộng lớn, nước đổ ầm ầm ra biển, rừng đước hai bên cao ngất với nhiều tầng xanh. Đến chợ Năm Căn, cảnh vật trở nên náo nhiệt: gỗ chất đống, thuyền bè tấp nập, nhà bè sáng đèn, người các dân tộc buôn bán đông vui.
Lời kết
Đoạn trích này là bài văn tả cảnh mẫu mực về thiên nhiên Nam Bộ. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ (chương XVIII Đất rừng phương Nam), trình tự miêu tả theo hành trình con thuyền, ba phần của bài và những nét đặc sắc trong cách dùng từ, so sánh của Đoàn Giỏi.
Xem thêm: