Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê – Ngữ văn 7 chương trình cũ

Đọc kĩ văn bản để nắm được: truyện viết về ai, về việc gì? Ai là nhân vật chính trong truyện?

Trả lời:

• Truyện viết về: Thành và em gái là Thủy.
• Việc chính: cha mẹ li dị, Thành và Thủy buộc phải xa nhau: em về quê ngoại cùng mẹ, anh ở với bố. Truyện kể lại ba cuộc chia tay: chia đồ chơi, Thủy từ biệt trường lớp và hai anh em rời xa nhau.
• Nhân vật chính: Thành và Thủy, những nạn nhân vô tội của sự tan vỡ gia đình.

a. Câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy? Việc lựa chọn ngôi kể này có tác dụng gì?
b. Tên truyện có liên quan đến ý nghĩa của truyện không?

Trả lời:

a. Truyện dùng ngôi thứ nhất; người xưng “tôi” là Thành, người anh. Ngôi kể này giúp người đọc thấy được những gì Thành chứng kiến và cả những điều cậu nghĩ, cậu cảm thấy. Nỗi đau chia lìa vì thế được kể bằng giọng của chính người trong cuộc, chân thực, xúc động và có sức thuyết phục hơn.

b. Tên truyện gắn chặt với ý nghĩa của truyện:

• Búp bê là đồ chơi vô tri, vốn không biết chia tay. Đặt tên như vậy, tác giả gợi một nghịch lí: đến cả những con búp bê luôn ngồi cạnh nhau cũng bị bắt phải chia lìa, huống chi là con người.
• Đôi búp bê Vệ Sĩ – Em Nhỏ tượng trưng cho tình anh em gắn bó của Thành và Thủy; chúng cũng vô tội như hai đứa trẻ.
• Tên truyện khiến người đọc phải ngẫm về bổn phận của người lớn: đừng vì mâu thuẫn của mình mà làm tan vỡ thế giới bình yên của con trẻ.

Hãy tìm các chi tiết trong truyện để thấy hai anh em Thành, Thủy rất mực gần gũi thương yêu, chia sẻ và luôn quan tâm đến nhau.

Trả lời:

• Thủy thương anh: một lần Thành chơi bóng bị rách áo, em gái liền mang kim chỉ ra khâu ngay ngoài bãi bóng cho anh; lúc chia đồ chơi, em lo đêm xuống anh ngủ một mình không ai canh, nên muốn nhường lại con Vệ Sĩ; cuối cùng em để lại cả hai con búp bê bên anh.
• Thành thương em: buổi chiều nào Thành cũng tới đón em, trên đường về hai anh em ríu rít kể chuyện; đến lúc chia đồ, Thành dồn cả cho em (“Không phải chia nữa, anh cho em tất”); Thành nắm tay dắt em đến trường chào cô giáo, các bạn.
• Cả hai cùng đau khổ: đêm trước, cả hai đều khóc; Thành cố mím môi cho tiếng khóc khỏi bật ra, chỉ mong tất cả chỉ là một giấc mơ.

Lời nói và hành động của Thủy khi thấy anh chia hai con búp bê Vệ Sĩ và Em Nhỏ ra hai bên có gì mâu thuẫn? Có cách gì để giải quyết mâu thuẫn ấy không? Cách giải quyết của Thủy gợi lên cho em những suy nghĩ và tình cảm gì?

Trả lời:

• Mâu thuẫn: Thủy nổi giận khi anh tách đôi búp bê sang hai phía, vì em không muốn chúng xa cách; nhưng em lại thương anh, sợ đêm xuống anh không có Vệ Sĩ đứng gác. Em vừa muốn giữ đôi búp bê bên nhau, vừa muốn để con Vệ Sĩ lại cho anh.
• Cách giải quyết: chỉ có một cách là gia đình đoàn tụ, hai anh em không phải xa nhau. Điều đó lại nằm ngoài khả năng của các em.
• Cách của Thủy: lúc chia tay, Thủy chạy vào nhà, đặt con Em Nhỏ cạnh con Vệ Sĩ, nhường cả đôi cho anh và xin anh hứa giữ chúng mãi ở cạnh nhau.
• Suy nghĩ: việc làm ấy cho thấy Thủy vị tha, đặt anh lên trên bản thân mình; búp bê thì được ở bên nhau, còn người thì phải mỗi người một ngả. Em thấy thương cảm cho hai đứa trẻ và càng hiểu gia đình có ý nghĩa thế nào với trẻ em.

Chi tiết nào trong cuộc chia tay của Thủy với lớp học làm cô giáo bàng hoàng và chi tiết nào khiến em cảm động nhất, vì sao?

Trả lời:

• Chi tiết làm cô giáo bàng hoàng: Thủy nói rằng em phải thôi học: “Nhà bà ngoại em ở xa trường học lắm. Mẹ em bảo sẽ sắm cho em một thúng hoa quả để ra chợ ngồi bán”. Một cô bé học giỏi, chăm ngoan bỗng phải rời trường đi bán hàng, nên cô giáo không thể tin nổi.
• Chi tiết cảm động (gợi ý): Thủy không dám nhận quyển sổ và chiếc bút máy nắp vàng cô tặng, vì biết mình sắp phải rời ghế nhà trường. Món quà dành cho việc học bỗng trở nên vô nghĩa, và chính sự hiểu chuyện của cô bé lại làm người đọc đau lòng. Em cũng có thể chọn chi tiết cô giáo sững sờ, rơi nước mắt, hoặc lũ bạn khóc mỗi lúc một to.

Em hãy giải thích vì sao khi dắt tay Thủy ra khỏi trường, tâm trạng của Thành lại: “kinh ngạc thấy mọi người vẫn đi lại bình thường và nắng vẫn vàng ươm trùm lên cảnh vật”.

Trả lời:

• Với Thành, đây là lúc cả thế giới của cậu đổ vỡ: em gái sắp đi xa, gia đình tan tác. Cậu ngỡ mọi thứ quanh mình cũng phải thay đổi theo nỗi đau ấy.
• Thế nhưng ngoài kia cuộc sống vẫn bình thường, nắng vẫn đẹp. Sự đối lập giữa cảnh bình yên bên ngoài và cơn bão trong lòng khiến Thành ngỡ ngàng.
• Chi tiết cho thấy nỗi đau của hai anh em lớn đến mức nào, đồng thời gợi sự cô đơn: bi kịch ấy chỉ mình các em phải gánh, người xung quanh không hề hay biết. Tác giả dùng nghệ thuật tương phản và tả cảnh ngụ tình rất tinh tế.

Qua câu chuyện này, theo em, tác giả muốn nhắn gửi đến mọi người điều gì?

Trả lời:

• Mái ấm gia đình là chỗ dựa quý nhất của con trẻ; cha mẹ cần có trách nhiệm giữ gìn hạnh phúc gia đình, bởi khi gia đình tan vỡ, người chịu thiệt thòi nhiều nhất là con trẻ.
• Trẻ em có quyền được sống trong yêu thương, được đến trường; người lớn phải bảo vệ những quyền ấy.
• Tình anh em trong trẻo, biết nhường nhịn là điều đẹp đẽ mà mỗi người cần trân trọng.