Phân tích Cuộc chia tay của những con búp bê – Dàn ý + 5 bài văn mẫu hay nhất

Có những câu chuyện chỉ kể về một buổi sáng, vậy mà đọc xong ta nhớ mãi. Truyện ngắn của Khánh Hoài thuộc số những câu chuyện như thế. Truyện không có tiếng cãi vã, không có cảnh dữ dội, chỉ là buổi sáng cuối cùng Thành và Thủy còn được ở bên nhau, nhưng nỗi đau trong đó khiến người đọc lặng đi.

Bố mẹ li hôn, Thủy phải theo mẹ về quê, Thành ở lại với bố. Mẹ giục các con chia đồ chơi. Thành dồn hết cho em, còn Thủy thì kiên quyết không để đôi búp bê Vệ Sĩ – Em Nhỏ bị chia lìa. Cô bé vừa giận anh, vừa thương anh, sợ rằng đêm xuống anh sẽ không có ai canh giấc. Chỉ một chi tiết nhỏ mà cho thấy tấm lòng của một đứa em biết nghĩ cho anh hơn cho mình.

Cuộc chia tay ở trường càng xót xa. Thủy thưa với cô rằng em phải thôi học: “Nhà bà ngoại em ở xa trường học lắm. Mẹ em bảo sẽ sắm cho em một thúng hoa quả để ra chợ ngồi bán”. Một cô bé chăm ngoan bỗng phải rời trường, khiến cô giáo bàng hoàng, các bạn khóc theo. Bước ra khỏi cổng trường, Thành ngỡ ngàng khi thấy nắng vẫn vàng, phố vẫn tấp nập: thế giới vẫn bình yên, chỉ có hai anh em là mất đi tất cả.

Kết thúc truyện, Thủy nhường cả đôi búp bê cho anh, chỉ xin anh hứa giữ chúng luôn ở bên nhau. Búp bê được đoàn tụ, còn hai đứa trẻ thì phải chia lìa. Qua câu chuyện, Khánh Hoài nhắn nhủ người lớn hãy giữ gìn tổ ấm gia đình, vì trẻ em có quyền được sống trong yêu thương. Đọc truyện, em càng thấy biết ơn mái nhà có đủ bố mẹ, anh chị em của mình.

Gia đình là nơi mỗi đứa trẻ được lớn lên trong sự chở che. Nhưng không phải tổ ấm nào cũng vẹn nguyên. Truyện ngắn Cuộc chia tay của những con búp bê của Khánh Hoài, tác phẩm nhận giải Nhì một cuộc thi sáng tác về quyền trẻ em năm 1992, đã kể lại nỗi đau ấy qua câu chuyện của Thành và Thủy, những nạn nhân bé nhỏ của sự đổ vỡ.

Tình huống truyện đơn giản mà day dứt: bố mẹ li hôn, mẹ đưa Thủy về quê ngoại, Thành ở lại với bố. Câu chuyện được kể qua lời Thành, người anh. Nhờ ngôi kể thứ nhất, những điều Thành thấy, Thành nghĩ đều hiện lên chân thật như chính em đang tâm sự với người đọc. Không cần những lời bình luận to tát, nỗi buồn cứ thấm dần qua từng chi tiết.

Mở đầu là cảnh chia đồ chơi. Nghe mẹ giục, Thủy “bất giác run lên bần bật, kinh hoàng”, đôi mắt sưng mọng vì khóc suốt đêm. Thành thì cố mím môi cho tiếng khóc khỏi bật ra, nước mắt ướt đẫm gối, thầm mong: “Lạy trời đây chỉ là một giấc mơ”. Trong khoảnh khắc ấy, những kỉ niệm ùa về: có lần áo anh rách, Thủy ôm kim chỉ chạy ra tận sân bóng khâu cho anh; còn Thành, chiều nào cũng đứng chờ em tan trường. Chính những kỉ niệm bình dị đó làm cho cuộc chia tay càng thêm khó khăn. Khi chia đồ, Thành nhường hết cho em. Nhưng đến đôi búp bê Vệ Sĩ và Em Nhỏ, Thủy tru tréo lên, không cho anh tách ra; rồi em lại lo đêm xuống chẳng có ai canh giấc cho anh. Trong cách cô bé phản ứng có một mâu thuẫn không thể giải quyết, bởi nguyên nhân không nằm ở các em mà ở chuyện của người lớn.

Cuộc chia tay thứ hai diễn ra ở trường học. Thủy dừng lại nhìn sân trường, khóc thút thít. Khi cô giáo tặng quyển sổ và chiếc bút máy, em không dám nhận, nói rằng mình sắp phải thôi học. Lời của Thủy “Mẹ em bảo sẽ sắm cho em một thúng hoa quả để ra chợ ngồi bán” khiến cô giáo bàng hoàng, nước mắt giàn giụa, cả lớp khóc theo. Người đọc thấy rõ hậu quả của sự tan vỡ gia đình: không chỉ mất đi người thân, đứa trẻ còn mất cả quyền được học hành. Rời trường, Thành “kinh ngạc thấy mọi người vẫn đi lại bình thường và nắng vẫn vàng ươm trùm lên cảnh vật”. Câu văn đặt cảnh bình yên bên cạnh nỗi đau tột cùng, cho thấy bi kịch của hai anh em lớn đến mức thế giới quanh em bỗng trở nên xa lạ.

Cuộc chia tay cuối cùng là đỉnh điểm của nỗi đau. Chiếc xe tải đã đậu trước cổng, hàng xóm giúp khuân đồ. Thủy lên xe rồi lại tụt xuống, đặt con Em Nhỏ ngồi sát con Vệ Sĩ và bắt anh hứa sẽ giữ chúng mãi bên nhau. Đôi búp bê được ở lại bên nhau, còn hai anh em thì xa cách. Chi tiết ấy vừa cho thấy tấm lòng vị tha, giàu yêu thương của Thủy, vừa là lời tố cáo nhẹ nhàng mà thấm thía: những đứa trẻ đã phải trả giá cho những quyết định mà chúng không hề được hỏi ý kiến.

Thành công của truyện đến từ lời kể giản dị, chân thành, cách khắc họa tâm trạng tinh tế và những chi tiết được chọn lọc kĩ lưỡng. Dù không dựng xung đột gay gắt, truyện vẫn lay động lòng người bởi sự thật trần trụi về nỗi đau của trẻ em.

Cuộc chia tay của những con búp bê khép lại, nhưng lời hứa của Thành và hình ảnh đôi búp bê ngồi bên nhau vẫn ở lại trong lòng người đọc. Truyện nhắc mỗi người lớn phải biết giữ gìn tổ ấm, và nhắc mỗi đứa trẻ biết trân trọng tình thân mà mình đang có.

Nhan đề nói đến một cuộc chia tay, nhưng trong truyện ngắn của Khánh Hoài có tới ba cuộc chia tay nối tiếp nhau. Mỗi cuộc là một nấc thang của nỗi đau, cho đến khi người đọc hiểu hết cái giá mà hai đứa trẻ phải gánh chịu khi gia đình tan vỡ.

Cuộc chia tay đầu tiên là cuộc chia đồ chơi. Với trẻ con, đồ chơi là cả một thế giới. Chia đồ chơi tức là chia đôi thế giới chung của hai anh em. Thành không muốn giữ gì cho mình, em nói với Thủy: “Không phải chia nữa, anh cho em tất”. Thủy cũng chẳng muốn hơn anh; em chỉ không chịu để hai con búp bê bị đặt ra hai phía. Trong cảnh chia đồ, ta không thấy sự tranh giành mà chỉ thấy hai đứa trẻ cố gắng nhường nhịn nhau. Chính sự nhường nhịn ấy khiến người đọc nghẹn ngào: những đứa trẻ thương nhau đến thế mà vẫn bị buộc phải xa nhau.

Cuộc chia tay thứ hai mở rộng nỗi đau từ gia đình ra trường học. Thủy không chỉ mất anh, mà còn mất cô giáo, bạn bè và cả quyền được đi học. Cô bé bình thản kể rằng mẹ định cho em ra chợ bán hoa quả, sự bình thản ấy còn khiến ta xót xa hơn cả tiếng khóc. Cô giáo bàng hoàng, các bạn nức nở. Còn Thành, khi dắt em ra khỏi cổng trường, lại thấy nắng vẫn vàng và người vẫn đi lại như thường. Thế giới không hề dừng lại vì nỗi đau của hai em, và sự vô tình ấy làm cho bi kịch càng thêm cô độc.

Cuộc chia tay thứ ba là cuộc chia tay không thể tránh. Chiếc xe đến, đồ đạc được khuân lên. Thủy định đi, rồi quay lại đặt con Em Nhỏ ngồi cạnh con Vệ Sĩ. Em nhường cả hai con búp bê cho anh, chỉ xin anh một lời hứa: giữ chúng luôn ở cạnh nhau. Đến đây, ý nghĩa của nhan đề hiện ra trọn vẹn. Những con búp bê vốn vô tri lại được giữ ở bên nhau, còn con người thì phải chia lìa.

Ba cuộc chia tay được kể bằng giọng văn nhẹ nhàng, không một lời trách móc người lớn, nhưng thông điệp lại rất rõ ràng. Gia đình là chỗ dựa không gì thay thế của trẻ em; khi gia đình đổ vỡ, các em mất mát nhiều hơn ta tưởng. Đọc truyện, em hiểu vì sao tác phẩm từng được giải trong một cuộc thi viết về quyền trẻ em: nó lên tiếng thay cho những đứa trẻ không biết phải nói với người lớn như thế nào.

Ở truyện ngắn của Khánh Hoài, người kể chuyện là Thành, nhưng nhân vật để lại nhiều thương cảm nhất lại là cô em gái Thủy. Qua đôi mắt người anh, Thủy hiện lên là một cô bé hồn nhiên, giàu tình thương và chịu nhiều thiệt thòi.

Thủy là một đứa em rất thương anh. Những việc em làm cho anh đều nhỏ nhặt, nhưng đầy quan tâm: chiếc áo anh rách khi đá bóng, em vội mang kim chỉ ra khâu ngay ngoài sân. Em còn gắn bó với anh qua đôi búp bê Vệ Sĩ và Em Nhỏ, đồ chơi chung của hai anh em mà em luôn coi như bạn.

Khi bố mẹ chia tay, Thủy phải chịu cú sốc lớn. Nghe mẹ giục chia đồ, em run rẩy, hoảng hốt nhìn anh, đôi mắt sưng mọng vì đã khóc suốt đêm. Thế nhưng ngay trong đau khổ, em vẫn nghĩ cho anh. Khi Thành tách hai con búp bê, Thủy giận dữ không cho, nhưng rồi lại lo lắng không biết lấy ai “gác đêm cho anh”. Bé xíu như vậy mà Thủy đã biết đặt nỗi lo cho người khác lên trên nỗi buồn của chính mình.

Ở trường, Thủy càng đáng thương hơn. Em nhìn sân trường thân thuộc mà khóc thút thít. Khi cô giáo tặng quyển sổ và chiếc bút máy nắp vàng, em không dám nhận, vì biết mình sắp phải rời ghế nhà trường. Hiểu chuyện đến mức từ chối cả món quà mình thích, đó là sự trưởng thành quá sớm mà một đứa trẻ không đáng phải có.

Đỉnh cao vẻ đẹp tâm hồn Thủy là hành động cuối truyện. Lúc chiếc xe sắp chở em đi, Thủy tụt xuống, đặt con Em Nhỏ cạnh con Vệ Sĩ, nhường cả đôi cho anh và xin anh hứa giữ chúng mãi sát bên nhau. Em không giữ lại gì cho mình, chỉ mong những người bạn nhỏ của mình không phải chịu cảnh chia lìa như hai anh em. Hành động ấy vừa vị tha, vừa ẩn chứa một ước mơ đoàn tụ không thành.

Qua nhân vật Thủy, Khánh Hoài cho người đọc thấy rõ nỗi đau của trẻ em trong những gia đình tan vỡ: các em không có lỗi, nhưng lại là người mất mát nhiều nhất. Hình ảnh cô bé ôm nỗi buồn lên xe về quê mãi là lời nhắn nhủ người lớn hãy nghĩ cho con trẻ trước mỗi quyết định của mình.

Đặt tên cho một tác phẩm là cách nhà văn trao cho người đọc chiếc chìa khóa đầu tiên. Với Cuộc chia tay của những con búp bê, chiếc chìa khóa ấy là một nghịch lí: búp bê là đồ chơi vô tri, không có cảm xúc, làm sao lại có cuộc chia tay? Đọc hết truyện, ta mới hiểu vì sao Khánh Hoài chọn cái tên này.

Trước hết, đôi búp bê Vệ Sĩ – Em Nhỏ là hình bóng của Thành và Thủy. Chúng luôn ngồi cạnh nhau như hai anh em luôn quấn quýt bên nhau. Khi người lớn buộc các em chia đồ chơi, chúng cũng bị đặt ra hai phía. Nỗi giận dữ của Thủy khi thấy anh tách đôi búp bê thực chất là nỗi phản kháng của em trước việc chính mình bị tách khỏi anh.

Thứ hai, nhan đề đặt ra một câu hỏi khiến người đọc không thể không nghĩ. Búp bê vốn không thể chia tay, vậy cuộc chia tay ở đây là do ai quyết định? Câu trả lời là người lớn. Bằng một cái tên nhẹ nhàng, tác giả gián tiếp đặt câu hỏi về bổn phận của cha mẹ với hạnh phúc của con trẻ.

Thứ ba, kết thúc truyện làm nhan đề trở nên thấm thía hơn. Thủy nhường cả đôi búp bê cho anh, dặn anh giữ chúng mãi bên nhau. Cuối cùng, những con búp bê đã không phải chia tay, còn hai đứa trẻ thì chia tay thật. Sự đảo ngược ấy khiến người đọc nhói lòng: đồ vật được đoàn tụ, con người lại chia lìa.

Từ nhan đề ấy, thông điệp của truyện hiện ra rõ ràng. Tổ ấm gia đình là điều quý giá nhất đối với trẻ em; người lớn cần biết giữ gìn hạnh phúc, đừng để những bất đồng của mình làm tổn thương con. Đồng thời, truyện ca ngợi tình anh em trong sáng, biết nhường nhịn, biết lo cho nhau. Đó là lí do một câu chuyện viết cho cuộc thi về quyền trẻ em cách đây hơn ba mươi năm vẫn còn lay động người đọc hôm nay.

Kết luận

Khi phân tích Cuộc chia tay của những con búp bê, em nên bám vào ba cuộc chia tay, khai thác các chi tiết đặc sắc (đôi búp bê, thúng hoa quả, nắng vàng ươm, lời hứa cuối truyện) và chỉ ra thông điệp về tình anh em, quyền trẻ em, trách nhiệm của người lớn. Tùy đề bài, em chọn hướng phân tích toàn truyện, phân tích nhân vật hoặc phân tích nhan đề như các mẫu trên.

Xem thêm:

• Soạn bài Cuộc chia tay của những con búp bê – Ngữ văn 7 chương trình cũ
• Tóm tắt Cuộc chia tay của những con búp bê ngắn gọn, đầy đủ
• Cuộc chia tay của những con búp bê (Khánh Hoài): tác giả, tác phẩm, bố cục