Cuộc chia tay của những con búp bê của Khánh Hoài là truyện ngắn được học ở Bài 2 sách Ngữ văn 7 tập một chương trình cũ, một trong những văn bản về quyền trẻ em được nhiều thế hệ học sinh nhớ nhất. Bài viết tổng hợp nội dung truyện, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy. Các bài học khác của khối 7 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 7.
Nội dung truyện Cuộc chia tay của những con búp bê
Bố mẹ Thành và Thủy li hôn. Mẹ đưa Thủy về quê ngoại, Thành thì ở với bố. Trước lúc đi, mẹ giục các con chia đồ chơi ra. Thủy run rẩy, tuyệt vọng; Thành đau đớn nhớ lại những ngày hai anh em quấn quýt: áo anh rách có em khâu vá, chiều chiều anh lại đón em tan trường. Lúc chia, Thành dồn hết đồ chơi cho em; chỉ khi anh tách đôi búp bê Vệ Sĩ – Em Nhỏ ra hai nơi, Thủy mới nổi giận, rồi lại lo anh không có Vệ Sĩ canh giấc.
Hai anh em đến trường để Thủy chào cô giáo và các bạn. Nghe Thủy nói sẽ phải nghỉ học, ra chợ bán hoa quả, cô giáo bàng hoàng, các bạn khóc theo. Ra khỏi trường, Thành ngỡ ngàng khi thấy mọi thứ xung quanh vẫn yên bình như chưa có chuyện gì.
Về đến nhà, chiếc xe tải đã chờ sẵn. Thủy chạy vào, đặt con Em Nhỏ ngồi cạnh con Vệ Sĩ, nhường cả đôi cho anh, chỉ xin anh một lời hứa giữ chúng luôn ở cạnh nhau. Thành đứng lặng nhìn theo bóng em khuất dần.
Văn bản còn được bảo hộ bản quyền; bài chỉ trích vài câu ngắn để minh họa, lời giải câu hỏi xem ở bài soạn.
Thông tin tác giả Khánh Hoài
Khánh Hoài là bút danh của nhà văn Đỗ Văn Xuyền, người Đông Hưng, Thái Bình, sinh năm 1937; ngoài ra ông còn kí tên Bảo Châu.
Ông viết nhiều cho thiếu nhi, có thể kể: truyện dài Trận chung kết (1975), truyện vừa Những chuyện bất ngờ (1978), Chuyện ở lớp, chuyện ở nhà và truyện ngắn được giải năm 1992 đang học. Truyện của Khánh Hoài thường lấy đề tài gần gũi với đời sống của trẻ em, lời kể giản dị, chân thành và giàu cảm xúc.
Thông tin tác phẩm Cuộc chia tay của những con búp bê
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi học sinh thường tìm khi ôn truyện.
Xuất xứ của truyện
Năm 1992, Viện Khoa học Giáo dục cùng tổ chức Rát-đa Bác-nen của Thụy Điển mở cuộc thi sáng tác thơ – văn về quyền trẻ em; truyện của Khánh Hoài nhận giải Nhì. Sau đó truyện được đưa vào sách Ngữ văn 7 tập một.
Hoàn cảnh sáng tác
Truyện được viết cho cuộc thi về quyền trẻ em, hướng tới một thực tế đáng buồn: khi cha mẹ chia tay, con trẻ thường là người đau nhất. Tác giả chọn câu chuyện của hai anh em để lên tiếng cho quyền được sống trong gia đình của trẻ em.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện ngắn; trong Ngữ văn 7, truyện thuộc nhóm bài học về văn bản nhật dụng.
- Phương thức biểu đạt: tự sự là chính, kết hợp miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, người kể là Thành.
Bố cục Cuộc chia tay của những con búp bê có mấy phần?
Truyện chia làm 3 phần, ứng với ba cuộc chia tay:
- Phần 1 (từ đầu đến “hiếu thảo như vậy”): cảnh chia đồ chơi.
- Phần 2 (tiếp theo đến “trùm lên cảnh vật”): Thủy đến trường từ biệt cô và các bạn.
- Phần 3 (phần còn lại): Thành và Thủy chia tay.
Giá trị nội dung
- Thể hiện nỗi đau, sự mất mát của con trẻ khi mái ấm tan vỡ.
- Ca ngợi tình anh em trong sáng, giàu lòng vị tha của Thành và Thủy.
- Nhắn gửi người lớn: mái ấm là thứ quý nhất của trẻ thơ, cần được giữ gìn; trẻ em có quyền được sống trong yêu thương và được học hành.
Giá trị nghệ thuật
- Ngôi kể thứ nhất giúp cảm xúc được bộc lộ chân thật, tự nhiên.
- Lời kể giản dị, không dựng xung đột gay gắt nhưng giàu sức lay động.
- Diễn biến tâm trạng được khắc họa tinh tế qua cử chỉ, ánh mắt, lời nói.
- Chi tiết, hình ảnh giàu ý nghĩa (hai con búp bê, nắng vàng ươm, thúng hoa quả); dùng nghệ thuật tương phản giữa cảnh và tình.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề gợi một nghịch lí: búp bê vô tri vốn không thể chia tay, vậy mà vẫn bị đặt vào hoàn cảnh phải chia lìa. Hai con búp bê Vệ Sĩ và Em Nhỏ chính là hình ảnh của Thành và Thủy. Kết thúc truyện, búp bê được ở lại bên nhau còn hai anh em phải xa cách, khiến người đọc càng xót xa và phải ngẫm lại bổn phận của người lớn.
Sơ đồ tư duy Cuộc chia tay của những con búp bê
Sơ đồ dưới đây giúp em hệ thống nhanh kiến thức trọng tâm của truyện.
Tóm tắt Cuộc chia tay của những con búp bê
Hai mẫu tóm tắt ngắn; xem thêm nhiều mẫu khác ở bài tóm tắt riêng.
Mẫu 1 – Tóm tắt Cuộc chia tay của những con búp bê ngắn nhất
Cha mẹ li dị, Thủy theo mẹ về quê, Thành ở với bố. Hai anh em đau đớn chia đồ chơi, Thủy chia tay lớp học vì phải nghỉ học, và cuối cùng em để lại cả hai con búp bê cho anh, dặn anh giữ chúng luôn ở bên nhau.
Mẫu 2 – Tóm tắt Cuộc chia tay của những con búp bê đầy đủ
Thành và Thủy là đôi anh em ruột gắn bó. Ngày cha mẹ li hôn, mẹ giục các con chia đồ chơi để Thủy theo mẹ về quê. Thành nhường hết cho em, nhưng Thủy không chịu tách đôi búp bê Vệ Sĩ và Em Nhỏ. Hai anh em đến trường chào cô giáo; nghe tin Thủy phải nghỉ học đi bán hoa quả, cô và các bạn đều bàng hoàng, xót xa. Về nhà, xe tải đã đợi trước cổng. Thủy đặt con Em Nhỏ cạnh con Vệ Sĩ, nhường cả đôi cho anh, dặn anh giữ chúng mãi bên nhau, rồi lên xe đi.
Lời kết
Tác phẩm của Khánh Hoài lay động người đọc bằng tình anh em và lời nhắc nhở về quyền trẻ em. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ (giải Nhì cuộc thi năm 1992), ngôi kể thứ nhất, bố cục ba cuộc chia tay, ý nghĩa nhan đề và các chi tiết nghệ thuật đặc sắc.
Xem thêm: