Sếp là người chỉ huy, người cai quản; ở công ty, sếp là cấp trên của mình, từ tổ trưởng, trưởng phòng đến giám đốc. Từ này mượn từ chữ chef của tiếng Pháp và mang sắc thái khẩu ngữ, thân mật. Hỏi sếp nghĩa là gì thì cũng nên biết thêm: trong giấy tờ trang trọng, người ta viết “lãnh đạo”, “thủ trưởng” chứ không viết “sếp”.
| Nghĩa ngắn | Người chỉ huy, người quản lý; cấp trên trong công việc |
| Gốc từ | Tiếng Pháp chef (người đứng đầu) |
| Loại từ | Danh từ, khẩu ngữ (từ điển còn ghi là từ cũ) |
| Sắc thái | Thân mật, có khi đùa vui; không dùng trong văn bản hành chính |
| Tiếng Anh | boss, manager, chief |
Sếp đi ra từ chữ chef
Trong tiếng Pháp, chef nghĩa là người đứng đầu, kẻ cầm trịch. Gốc xa của nó là chữ caput trong tiếng Latin, nghĩa là “cái đầu”. Người Anh mượn lại chữ này nhưng thu hẹp nghĩa: chef trong tiếng Anh là bếp trưởng, rút từ cụm chef de cuisine (người đứng đầu gian bếp). Người Việt thì giữ nghĩa rộng của tiếng Pháp.
Khi vào tiếng Việt, âm “ch” của tiếng Pháp (đọc gần với “s” uốn lưỡi) được ghi thành s, và chef thành sếp. Wiktionary tiếng Việt và tiếng Anh đều ghi sếp là từ mượn của chef. Cùng thời đó, tiếng Việt còn nhận thêm nhiều chữ Pháp khác như ê kíp, ga lăng, ba hoa; bài về những lớp từ mượn trong tiếng Việt có xếp chúng thành nhóm.
Từ điển ghi một ví dụ mang dấu thời cũ: sếp bốt, tức người chỉ huy một đồn lính. Ngày đó, sếp là ông chỉ huy mặc quân phục. Ngày nay chữ ấy đã về văn phòng, chuyển sang những người cầm bảng phân công và duyệt nghỉ phép.
Ai được gọi là sếp?
Từ điển giải nghĩa sếp là người chỉ huy, người cai quản. Trong đời sống, phạm vi của chữ này khá rộng:
- Cấp trên trực tiếp: người giao việc, chấm KPI, ký đơn nghỉ phép cho mình. Mai mình phải báo cáo với sếp về dự án.
- Người đứng đầu cả tổ chức: gọi là sếp tổng, sếp lớn. Cuối năm sếp tổng xuống từng phòng chúc Tết.
- Người cầm trịch trong một nhóm nhỏ: lớp trưởng, trưởng nhóm làm bài tập, đội trưởng đội bóng. Gọi vậy là để trêu, nửa nể nửa đùa.
- Trong nhà: nhiều ông chồng gọi vợ là “sếp nhà mình”, ý nói người nắm hầu bao và quyết chuyện lớn nhỏ.
Chữ này còn tạo ra cả một họ: sếp cũ, sếp mới, sếp nữ, sếp trực tiếp, “sếp của sếp”. Có điều, viết là “sếp” với s; chữ “xếp” với x là động từ sắp đặt, xem bài phân biệt sếp và xếp.
Sếp, lãnh đạo, thủ trưởng, ông chủ khác nhau ở đâu?
| Từ | Sắc thái | Dùng khi |
|---|---|---|
| Sếp | Khẩu ngữ, thân mật | Nói chuyện ở công ty, nhắn tin, kể chuyện |
| Lãnh đạo | Trang trọng, trung tính | Văn bản, báo cáo, phát biểu |
| Thủ trưởng | Trang trọng, hơi cũ; hay gặp trong cơ quan nhà nước, quân đội | Thủ trưởng đơn vị ký quyết định |
| Quản lý | Trung tính, chỉ chức năng | Quản lý cửa hàng, quản lý ca |
| Ông chủ, bà chủ | Người sở hữu cơ sở, không chỉ là người điều hành | Bà chủ quán phở tự đứng bếp |
| Nhân viên, cấp dưới (trái nghĩa) | Người làm dưới quyền | Sếp giao việc cho nhân viên |
Một người có thể là quản lý nhưng không phải ông chủ, như trưởng ca ở siêu thị. Ngược lại, chủ một tiệm tạp hóa nhỏ vừa là chủ vừa là sếp của chính mình. Khi viết văn, báo cáo hay đơn từ, nên đổi “sếp” sang “lãnh đạo”, “cấp trên” hoặc ghi rõ chức danh.
Chữ sếp trong tin nhắn và email
Chữ sếp dễ thương ở câu nói nhưng dễ lố trên giấy. Vài cách dùng cho đúng chỗ:
- Nhóm chat cả phòng, không khí thoải mái: “Dạ, em nhận việc rồi ạ sếp!”
- Email gửi cấp trên: mở đầu bằng “Kính gửi anh/chị” kèm tên, không mở bằng “Gửi sếp”.
- Kể với bạn bè: “Sếp mình khó tính nhưng công bằng lắm.”
- Câu đùa quen của dân văn phòng: “Thứ Hai rồi, lại đi làm cho sếp vui.” Kiểu đùa này cùng họ với câu bán mình cho tư bản của dân công sở.
Ngày lễ, nhiều người còn tìm lời chúc riêng cho cấp trên, như bộ lời chúc 8/3 gửi sếp nữ. Một lưu ý nhỏ: gọi “sếp” với người mới gặp lần đầu dễ thành nịnh, vì vậy chờ đến khi đã quen hãy dùng.
Sếp ở công ty, ở nhà và trên mạng
Sếp tổng là gì?
Sếp tổng là cách gọi thân mật người đứng đầu cả công ty, thường là tổng giám đốc hoặc giám đốc điều hành. Trong văn bản chính thức thì ghi rõ chức danh, không ghi “sếp tổng”.
Sếp tiếng Anh là gì?
Thông dụng nhất là boss. Nói đúng vị trí thì dùng manager (quản lý), supervisor (người giám sát trực tiếp), director (giám đốc), hay CEO cho người đứng đầu.
Sếp là ai trong công ty?
Là bất kỳ ai có quyền giao việc và đánh giá công việc của bạn. Với nhân viên mới, sếp gần nhất thường là trưởng nhóm hoặc trưởng phòng, chứ chưa phải giám đốc.
Gọi vợ là sếp nghĩa là gì?
Đó là cách nói đùa, ý là vợ mới là người quyết định trong nhà, từ tiền chợ đến chuyện đi chơi đâu. Câu này mang ý trìu mến chứ không có nghĩa thật về chức vụ.