Nai và chó sói là hai hình ảnh đối lập trong thế giới tự nhiên. Cuộc gặp gỡ của chúng mang đến những bài học sâu sắc về bản chất con người. Những câu chuyện xung quanh chúng luôn chứa đựng những triết lý thú vị.
Một hôm, tất cả những sói trong vùng tụ tập trên bờ con sông Nát để trao đổi tin tức và tiêu khiển. Có mặt ở đó những sói con, những sói trưởng thành lớn khỏe, một vài sói già cô độc như Sói Xám.
Thoạt tiên chúng hát bài ca dài tưởng như bất tận của sói. Tiếng sói ầm ĩ cả khu rừng khiến những con vật khác quàng chân lên cổ chạy cho xa. Những con cá ngụp sâu xuống bùn, có con núp dưới tảng đá. Chú cá hồi lao sang trái rồi sang phải để tránh những âm thanh om xòm như ở địa ngục. Rồi nó bơi ngược dòng sông, vọt qua cả những ghềnh thác. Người ta bảo rằng chính vào dịp ấy, giống cá hồi học cách vượt qua những chướng ngại để bơi ngược dòng sông đến tận nguồn.
Cả Mặt trời cũng khó chịu vì tiếng tru của chó sói. Hôm ấy Mặt trời đi ngủ sớm, giấu đầu trong đám mây để khỏi nghe thấy gì. Trái lại khúc đồng ca của sói lại lôi cuốn Mặt trăng : Mặt trăng nhô lên khỏi đám cây tùng để xem rõ đàn sói. Sói rất khoái vì có người nghe càng tru khỏe.
Lát sau vì quá mệt, những con sói quay sang trò giải trí khác : kể lại những chuyện cũ. Chúng ca ngợi những hành động cao cường từ lâu bị lãng quên ; những chiến binh già chỉ cho sói con những vết sẹo của những trận đánh ngày xưa. Ngồi quây tròn, nói đủ thứ – mà chẳng nói được gì – chúng chờ sương mù dâng trên mặt sông báo hiệu một ngày mới.
Những con nai tụ tập ở bờ sông bên kia. Sương mù đã đưa những câu chuyện của sói đến tai nai. Nai không nhịn được cười vì các con vật chỉ tin vào lời nói của dòng họ chúng.
– Kẻ nào dám chế nhạo sói dũng cảm thế hả? – Sói cất tiếng hỏi.
Lời cảnh cáo đó không ngăn được nai tiếp tục cười. Nấp sau sương mù buổi sớm, nai chẳng sợ gì sói. Nhưng kìa, Mặt trời nhảy vọt một bước lên trời, dụi mắt và xua tan sương mù để nhìn rõ việc gì đang xảy ra dưới đất.
– Ồ, bọn nai ! – tiếng sói kêu vang trên mặt sông – Lũ nai chúng bay không biết cười thế nào cho ra cười ! Nghe đây này ! – Đàn sói nhếch mép lên, hàm răng dữ tợn của chúng lấp loáng dưới ánh sáng Mặt trời. ”Ha ! Ha ! Ha !“. Chúng cười, làm vang động cả khu rừng.
Những con nai nhao nhao lên ”Đến lượt chúng tôi“ ”Mmm… mmm…m m…“ Chúng ngậm miệng lại cố sức cười. Điều đó làm cho đàn sói nổ ra một trận cười như điên ”Ha ! Ha ! Ha !“. Sói nói : ”Phải mở miệng ra mới cười được“.
”Mmm… mmm… mm…“ Đám nai cười không thành tiếng, chỉ lộ ra típ lợi hầu không có răng. Đấy, bọn nai không cười được là vì thế, những con sói nghĩ vậy và nhìn thấy những con mồi ngon xơi quá, mõm sói ứa đầy nước dãi. Trong chớp nhoáng, chúng nhảy xuống nước, bơi sang bờ bên kia. Những con nai vội vàng chạy trốn. Đàn sói không để mất dấu nai và đến bây giờ vẫn tiếp tục truy đuổi nai. Từ ngày ấy, sói biết rằng nai là con mồi ngon, nó chẳng có gì để tự vệ trước hàm răng sói.
Ý nghĩa truyện Nai và chó sói
Một truyện giải thích vì sao
Truyện thuộc kiểu “vì sao” quen thuộc của truyện dân gian: vì sao cá hồi biết bơi ngược dòng vượt thác, vì sao sói săn nai. Người xưa dùng những câu chuyện như thế để giải thích thế giới quanh mình. Chi tiết Mặt trời giấu đầu trong mây vì tiếng tru, Mặt trăng nhô lên xem đàn sói hát, cho thấy cả trời đất cũng được kể như những nhân vật có tính cách.
Tiếng cười chế nhạo không đúng lúc
Đàn nai nấp sau sương mù nên dám cười nhạo đàn sói khoác lác. Chúng nghĩ mình an toàn. Nhưng chỉ cần mặt trời lên, sương tan, đàn nai đã lộ diện; và khi bị thách “cười cho ra cười”, chúng lại để lộ đúng điểm yếu: không có răng để tự vệ. Truyện nhắc người đọc rằng chế giễu kẻ khác từ chỗ nấp là việc dễ, còn giữ được bình yên khi chỗ nấp mất đi mới là chuyện khác.
Đừng để lộ điểm yếu trước kẻ xấu
Đàn sói vốn chỉ ngồi khoe khoang suông, “nói đủ thứ mà chẳng nói được gì”. Chính lũ nai đã tự cho sói biết mình là con mồi dễ bắt. Bài học ở đây gần với đời sống: trước người có ý xấu, đừng vì hiếu thắng mà phô ra những điều làm hại chính mình.
Nguồn gốc truyện Nai và chó sói
Bản dịch không ghi nguồn. Truyện có cùng lối kể và cùng nguồn đăng với các truyện cổ của người da đỏ Bắc Mỹ trên trang như Những con hạc vàng và Tình bạn của rái cá: thiên nhiên, Mặt trời, Mặt trăng và loài vật cùng tham gia câu chuyện, kết thúc bằng một lời giải thích “từ ngày ấy”.
Đọc thêm một truyện về cái giá của sự khoác lác: Muỗi và Sư tử.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao từ đó chó sói luôn săn đuổi nai?
Vì khi đàn nai cố cười, chúng chỉ lộ ra lợi không có răng; sói biết nai không có gì để tự vệ nên coi nai là con mồi ngon.
Truyện Nai và chó sói giải thích điều gì về cá hồi?
Truyện kể rằng cá hồi hoảng sợ tiếng tru của sói nên bơi ngược dòng, vọt qua ghềnh thác; từ đó cá hồi biết vượt chướng ngại để bơi ngược về tận nguồn.