Mở bài Những đứa con trong gia đình hay nhất – 14 mẫu chọn lọc

Những đứa con trong gia đình là thiên truyện hay nhất của Nguyễn Thi, viết năm 1966, giữa những ngày đánh Mĩ ác liệt ở miền Nam. Qua dòng hồi tưởng của Việt, người chiến sĩ trẻ bị thương nằm lại chiến trường, tác phẩm làm hiện lên một mái nhà nông dân Nam Bộ mà mỗi thế hệ đều tiếp nối nhau mang trong mình lòng căm thù giặc và tình yêu quê hương sâu nặng.

Nguyễn Thi, tên khai sinh là Nguyễn Hoàng Ca, sinh ra ở Nam Định nhưng gắn trọn tuổi trẻ và sự nghiệp với mảnh đất Nam Bộ. Ông viết về người nông dân phương Nam bằng sự am hiểu hiếm có, từ giọng nói, cách nghĩ đến lối sống bộc trực, nghĩa tình. Tháng 2 năm 1966, khi đang ở tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng, ông hoàn thành truyện ngắn Những đứa con trong gia đình. Câu chuyện về Việt, Chiến, chú Năm và người má đã cho thấy sức mạnh của truyền thống gia đình khi hòa vào truyền thống chống giặc của cả dân tộc.

Văn học thời chống Mĩ có nhiều cây bút viết về miền Nam, nhưng hiếm ai thấm đẫm chất Nam Bộ như Nguyễn Thi. Là người con đất Bắc vào Nam từ năm mười lăm tuổi, ông hiểu người nông dân phương Nam như hiểu chính mình, rồi hi sinh trên chiến trường Sài Gòn năm 1968 khi ngòi bút đang độ chín. Trong những trang ông để lại, Những đứa con trong gia đình là truyện ngắn tiêu biểu, nơi những con người chất phác, gan góc của đồng bằng sông nước hiện lên thật sống động.

Người Việt Nam vẫn tin rằng gia đình là cái nôi nuôi dưỡng tâm hồn, còn đất nước là mái nhà lớn của mọi gia đình. Trong những năm chiến tranh, hai mái nhà ấy gắn chặt với nhau đến mức nỗi đau nhà cũng là nỗi đau nước, mối thù nhà cũng là mối thù nước. Nguyễn Thi đã viết về mối gắn bó thiêng liêng đó qua truyện ngắn Những đứa con trong gia đình, kể về những người con nối bước cha mẹ cầm súng đứng lên giữ đất, giữ làng.

Năm 1966, cuộc chiến ở miền Nam bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, đế quốc Mĩ đưa hàng loạt quân viễn chinh vào càn quét những vùng đồng bằng trù phú. Chính trong những ngày tháng ấy, Nguyễn Thi viết Những đứa con trong gia đình. Truyện không né tránh mất mát: người cha, người mẹ đều đã chết dưới tay giặc. Nhưng từ nỗi đau, những đứa con đã đứng dậy, mang theo cả gia đình vào trận đánh. Tác phẩm vì thế vừa là tiếng nói tố cáo, vừa là lời khẳng định sức sống bền bỉ của đồng bào miền Nam.

Có một hình ảnh đẹp mà người đọc nhớ mãi khi gấp lại Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi: câu chuyện của một nhà được chú Năm ví như một dòng sông, mỗi người con sẽ viết tiếp một khúc của mình. Dòng sông ấy bắt nguồn từ ông bà, cha mẹ, chảy qua Chiến và Việt rồi đổ ra biển lớn của cuộc kháng chiến. Nhà văn đã dùng hình ảnh giản dị đó để nói về sự tiếp nối giữa các thế hệ, cội nguồn sức mạnh giúp cả dân tộc đi tới thắng lợi.

Văn xuôi những năm đầu đánh Mĩ có hai truyện ngắn cùng viết về sự tiếp nối truyền thống: Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành và Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi. Nếu Nguyễn Trung Thành dựng lên cả một làng Xô Man hùng tráng giữa đại ngàn, thì Nguyễn Thi lại chọn một khung cảnh nhỏ hơn: một nhà nông dân bên dòng sông Nam Bộ. Nhỏ mà không hẹp, câu chuyện về chị em Chiến, Việt vẫn chứa trong đó vẻ đẹp của cả một thế hệ thanh niên miền Nam ra trận.

Trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình, Nguyễn Thi có một cảnh khiến người đọc nghẹn ngào: trước ngày tòng quân, Chiến cùng em trai đưa bàn thờ má sang nhờ chú Năm giữ giúp. Khiêng phía trước, nghe tiếng chân chị bước sau lưng, Việt bỗng thấy “thương chị lạ”. Chỉ một chi tiết mà chứa cả tình máu mủ, nỗi nhớ mẹ và quyết tâm trả thù cho ba má. Từ đó, nhà văn mở ra câu chuyện về những đứa con lớn lên giữa đau thương mà vẫn vẹn nguyên tình nghĩa.

Nguyễn Thi không kể chuyện theo trình tự thời gian mà đặt người đọc vào dòng ý thức đứt nối của một người lính trẻ bị thương. Mỗi lần Việt tỉnh lại giữa chiến trường vắng lặng, một mảnh kí ức hiện về: người má tảo tần, chú Năm với cuốn sổ gia đình, chị Chiến đảm đang mà cũng trẻ con. Cách trần thuật ấy giúp truyện ngắn Những đứa con trong gia đình vừa chân thực vừa giàu cảm xúc, khiến hiện tại và quá khứ đan cài, soi sáng cho nhau.

Việt là nhân vật để lại nhiều ấn tượng nhất trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi. Ở nhà, Việt là cậu con trai hiếu động, hay tranh với chị, đêm trước ngày lên đường vẫn còn “lăn kềnh ra ván, cười khì khì”. Vậy mà trên chiến trường, chính cậu đã diệt xe bọc thép của giặc, bị thương nặng vẫn không rời cây súng. Phân tích Việt là thấy rõ cách Nguyễn Thi xây dựng một người anh hùng rất đỗi đời thường của đất phương Nam.

Bên cạnh Việt, Nguyễn Thi còn khắc họa thành công chị Chiến, người con gái mang dáng hình và tính cách của má trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình. Chiến chỉ hơn em chừng một tuổi nhưng đã biết thu vén việc nhà chu đáo, biết nhường em, biết lo cho cả người sống lẫn người đã khuất. Ra trận, cô quyết liệt và gan dạ chẳng kém ai. Qua Chiến, nhà văn ngợi ca phẩm chất người con gái Nam Bộ: đảm đang, giàu tình thương và kiên trung với cách mạng.

Trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình, Nguyễn Thi để Chiến và Việt, hai chị em ruột, đứng cạnh nhau như hai nhánh cây cùng một gốc. Họ giống nhau ở mối thù với giặc, ở tình thương gia đình và ở khát khao được cầm súng. Nhưng mỗi người lại có một cá tính riêng: Chiến chín chắn, chu đáo như người lớn, Việt vô tư, hồn nhiên như đứa trẻ. So sánh hai nhân vật giúp ta thấy tài năng xây dựng nhân vật vừa có nét chung vừa có nét riêng của nhà văn.

Truyện ngắn Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi không chỉ có chị em Chiến, Việt mà còn có những người thuộc thế hệ trước làm nên chiều sâu của câu chuyện. Chú Năm là người lưu giữ truyền thống, ghi chép mọi đau thương và chiến công của gia đình vào cuốn sổ quý. Người má chính là truyền thống sống động, chắc khỏe, tảo tần và gan góc trước kẻ thù. Hai nhân vật ấy là nguồn cội để những đứa con lớn lên và tiếp bước.

Một dân tộc mạnh không chỉ nhờ những người anh hùng xuất chúng mà còn nhờ hàng triệu gia đình bình thường biết giữ lửa qua nhiều thế hệ. Nguyễn Thi đã nhìn thấy sức mạnh ấy và kể lại bằng truyện ngắn Những đứa con trong gia đình. Ông không chọn những trận đánh lớn làm trung tâm mà chọn những khoảnh khắc Việt mê man nằm giữa rừng cao su, để rồi từ đó mở ra cả một dòng kí ức về người má, chú Năm, chị Chiến. Qua cách kể ấy, truyền thống không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành máu thịt, thành tiếng hò, mùi đồng ruộng, bước chân khiêng bàn thờ mẹ. Đọc tác phẩm, ta hiểu vì sao những con người bình dị của đồng bằng Nam Bộ lại có thể làm nên những điều phi thường.