Mở bài Rừng xà nu hay nhất – 14 mẫu trực tiếp, gián tiếp, nâng cao

Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành là một trong những truyện ngắn đặc sắc nhất của văn xuôi thời chống Mĩ. Qua những cây xà nu bền bỉ trước đạn bom và câu chuyện về Tnú, về cuộc đồng khởi của làng Xô Man, tác phẩm ngợi ca tinh thần bất khuất của đồng bào Tây Nguyên và khẳng định con đường duy nhất để giữ làng, giữ nước là cầm vũ khí đứng lên.

Nguyễn Trung Thành, bút danh khác của nhà văn Nguyên Ngọc, là cây bút đã dành gần trọn tuổi trẻ để sống và viết về Tây Nguyên suốt hai thời đánh giặc. Năm 1965, khi cuộc chiến đấu chống Mĩ ở miền Nam bước vào giai đoạn quyết liệt, ông viết truyện ngắn Rừng xà nu, in lần đầu trên tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng Trung Trung Bộ. Truyện kể về một đêm Tnú trở về làng sau ba năm đi lực lượng và được cụ Mết thuật lại cho dân làng nghe cuộc đời đau thương mà oanh liệt của anh. Qua đó, nhà văn tạc nên tượng đài bằng chữ cho những con người và cánh rừng Tây Nguyên trong buổi đầu đánh Mĩ.

Có những nhà văn gắn tên tuổi mình với một vùng đất. Với Nguyên Ngọc, đó là Tây Nguyên. Từ tiểu thuyết Đất nước đứng lên viết về anh hùng Núp và làng Kông Hoa thời chống Pháp, đến những trang viết trong thời chống Mĩ, ông luôn trở lại với đại ngàn, với những người dân bộc trực, kiên trung nơi đây. Rừng xà nu, truyện ngắn ông ký bút danh Nguyễn Trung Thành, là đỉnh cao của mối duyên ấy, nơi cây rừng và con người cùng hiện lên trong tầm vóc của một bản anh hùng ca.

Năm 1965, cuộc chiến ở miền Nam bước sang giai đoạn khốc liệt, đế quốc Mĩ chuẩn bị đưa quân trực tiếp tham chiến. Giữa lúc ấy, văn học cần những tác phẩm nói được tiếng nói của cả dân tộc: không chịu cúi đầu, quyết đứng lên giành lấy sự sống. Truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành ra đời đúng thời điểm đó. Câu chuyện về làng Xô Man đồng khởi đã trở thành lời hiệu triệu, khẳng định một chân lí đã được trả giá bằng máu: muốn sống còn thì phải cầm vũ khí chống lại kẻ thù.

Nền văn học cách mạng từ 1945 đến 1975 nghiêng hẳn về khuynh hướng sử thi, hòa với cảm hứng lãng mạn: nhân vật chính là những con người kết tinh phẩm chất của cộng đồng, số phận cá nhân gắn chặt với vận mệnh dân tộc. Trong dòng chảy ấy, Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành là một tác phẩm tiêu biểu. Từ cánh rừng xà nu bị đại bác cày xới đến những thế hệ người Xô Man nối nhau đứng lên, mọi chi tiết trong truyện đều mang tầm vóc lớn lao, hào hùng như những trang trường ca của núi rừng.

Truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành mở ra bằng một cánh rừng đang rỉ máu dưới làn đạn đại bác của đồn giặc. Nhà văn viết: “Cả rừng xà nu hàng vạn cây không có cây nào không bị thương.” Thế nhưng ngay giữa những vết thương ấy, cây con vẫn mọc lên, vươn thẳng tìm ánh sáng. Hình ảnh rừng cây vừa đau thương vừa bất khuất đã trở thành biểu tượng cho dân làng Xô Man và cho cả Tây Nguyên trong cuộc chiến đấu không khoan nhượng chống kẻ thù.

Có những chân lí mà một dân tộc phải trả giá bằng xương máu mới tìm ra. Ở làng Xô Man, đó là lời cụ Mết dặn lại cho con cháu: “Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo”. Trong truyện ngắn Rừng xà nu, Nguyễn Trung Thành đã dẫn người đọc đi qua những mất mát của Tnú, của Mai, của bao người dân để thấm thía vì sao chân lí ấy được khắc sâu như lời truyền của tổ tiên. Tác phẩm vì thế là câu chuyện về sự thức tỉnh và nổi dậy của cả một cộng đồng.

Cùng ra đời trong những năm đầu đánh Mĩ, Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành và Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi đều viết về truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nếu Nguyễn Thi kể về một gia đình Nam Bộ có câu chuyện dài như dòng sông chép trong cuốn sổ của chú Năm, thì Nguyên Ngọc lại dựng lên cả một làng Tây Nguyên mà các thế hệ nối nhau như những lớp cây xà nu. Rừng xà nu mang vẻ đẹp hùng tráng của núi rừng, vang lên như một bản trường ca về sức sống và lòng kiên trung của con người.

Nhan đề Rừng xà nu không gọi tên một nhân vật hay một sự kiện mà gọi tên một loài cây, và đó là lựa chọn đầy dụng ý của Nguyễn Trung Thành. Xà nu gắn với mọi sinh hoạt của người Xô Man, từ ngọn đuốc, bếp lửa đến tấm bảng nứa học chữ, rồi chứng kiến những biến cố đau thương nhất của làng. Hơn thế, cây xà nu ham ánh sáng, chịu đựng đạn bom mà vẫn sinh sôi chính là hình ảnh của con người Tây Nguyên. Chỉ ba chữ, nhan đề đã gói lại tư tưởng và cảm hứng chủ đạo của cả thiên truyện.

Trong văn học chống Mĩ, hiếm có hình tượng thiên nhiên nào được khắc họa ấn tượng như cây xà nu của Nguyễn Trung Thành. Xuất hiện từ trang đầu đến trang cuối truyện ngắn Rừng xà nu, cây xà nu vừa là một loài cây có thật của núi rừng Tây Nguyên, vừa là biểu tượng cho nỗi đau, sức sống mãnh liệt và khát vọng tự do của dân làng Xô Man. Phân tích hình tượng này chính là chìa khóa để hiểu tư tưởng và vẻ đẹp sử thi của tác phẩm.

Nhân vật trung tâm của truyện ngắn Rừng xà nu là Tnú, người con của làng Xô Man mang trong mình cả nỗi đau lẫn phẩm chất anh hùng của núi rừng Tây Nguyên. Tuổi thơ gan góc, lớn lên dũng cảm, Tnú phải tận mắt nhìn vợ con chết dưới roi sắt kẻ thù, rồi chính anh bị đốt cháy đôi bàn tay: “Mười ngón tay đã thành mười ngọn đuốc.” Qua cuộc đời Tnú, Nguyễn Trung Thành làm sáng tỏ con đường tất yếu của người dân Tây Nguyên: chỉ có cầm vũ khí mới bảo vệ được những gì mình yêu thương.

Bên cạnh Tnú, truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành còn dựng lên một cộng đồng nhiều thế hệ cùng đứng lên chống giặc. Cụ Mết là cây xà nu đại thụ, giữ gìn truyền thống và dẫn dắt dân làng; Tnú, Mai thuộc lớp người trưởng thành trong đau thương; Dít vững vàng, bản lĩnh; còn bé Heng là mầm xà nu mới nhú. Lớp người trước, lớp người sau cùng đứng lên đã khẳng định sức mạnh bền bỉ của cả làng Xô Man trước mọi kẻ thù.

Đọc Rừng xà nu, người ta như nghe một già làng kể khan bên bếp lửa nhà rông. Nguyễn Trung Thành đã chọn đề tài mang ý nghĩa sống còn của cộng đồng, xây dựng những nhân vật kết tinh phẩm chất của cả dân tộc và dùng giọng văn trang trọng, hào hùng giàu chất Tây Nguyên. Chính những yếu tố ấy đã làm nên chất sử thi đậm đặc, giúp truyện ngắn này trở thành khúc tráng ca ngợi ca con người và cây rừng thời kháng chiến chống Mĩ.

Văn học thời chiến có một sứ mệnh đặc biệt: vừa ghi lại nỗi đau, vừa thắp lên niềm tin cho những con người đang cầm súng. Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành làm trọn sứ mệnh ấy bằng một cách riêng. Nhà văn không kể chiến tranh qua những trận đánh lớn mà qua cuộc trở về vỏn vẹn một đêm của Tnú, bên bếp lửa nhà cụ Mết, trong tiếng mưa rừng và mùi nhựa xà nu thơm ngát. Lời kể của già làng biến câu chuyện một người thành câu chuyện của cả cộng đồng; nỗi đau riêng của Tnú hóa thành ngọn lửa chung của làng Xô Man. Bởi thế, đọc tác phẩm, ta không chỉ hiểu thêm về một thời đánh giặc mà còn nhận ra quy luật muôn đời: sức sống của một dân tộc nằm ở sự tiếp nối không ngừng của các thế hệ.