Hào sảng là tính từ Hán Việt chỉ vẻ phóng khoáng, rộng rãi, thẳng thắn và không gò bó, dùng cho tính cách, tiếng cười, giọng nói hay lời văn. Người hào sảng nói năng cởi mở, cư xử rộng rãi, không so đo vụn vặt. Hỏi “hào sảng nghĩa là gì” thì có thể hình dung một tràng cười lớn, thoải mái, khiến người xung quanh thấy dễ chịu.
| Nghĩa ngắn | Phóng khoáng, rộng rãi, thẳng thắn, không câu nệ |
| Gốc từ | Hán Việt 豪爽: hào (hơn người, phóng khoáng) + sảng (sáng sủa, dứt khoát) |
| Loại từ | Tính từ |
| Sắc thái | Khen; hơi trang trọng, hay gặp trong văn viết |
| Hay đi với | tính hào sảng, tiếng cười hào sảng, giọng văn hào sảng |
Hai lớp nghĩa của chữ hào sảng
Từ điển tiếng Việt ghi hào sảng là tính từ, giảng gọn là thanh thoát, rộng rãi, không gò bó, kèm ví dụ “lời văn hào sảng”. Từ điển của Nguyễn Quốc Hùng (qua trang tra Hán Nôm hvdic) lại nhấn vào con người: tính tình cao cả, lời nói và cử chỉ khiến người chung quanh mến phục. Gộp hai cách giảng, ta có hai lớp nghĩa.
Lớp thứ nhất nói về người. Một người hào sảng thì thẳng thắn, hào phóng, sống không nhỏ nhặt. Họ mời bạn bè một bữa mà không tính toán, nói điều mình nghĩ mà không vòng vo, thua cuộc vẫn cười to bắt tay đối thủ.
Lớp thứ hai nói về âm thanh và câu chữ. Tiếng cười hào sảng, giọng hát hào sảng, lời văn hào sảng: tất cả đều mang cái khí lực mạnh, phóng ra, không rụt rè e dè. Ở nghĩa này, chữ hào sảng gần với “khoáng đạt”, “sảng khoái”.
Trong tiếng Trung hiện đại, 豪爽 (háoshuǎng) cũng chỉ người thẳng thắn, bộc trực, mạnh mẽ, đúng với cách người Việt dùng khi tả tính cách.
Bóc từng chữ: 豪 và 爽
Chữ hào 豪 theo Thiều Chửu là người sáng suốt, tài trí hơn trăm người, và cũng chỉ cái ý khí phi thường. Ta gặp nó trong hào kiệt, văn hào, thi hào, tự hào, hào hiệp, hào phóng. Nét chung: vượt lên trên mức bình thường, không bị bó hẹp.
Chữ sảng 爽 có nghĩa gốc là sáng, như lúc trời sắp rạng; rồi mở ra nghĩa khoát đạt không câu nệ, nhanh nhẹn, dễ chịu. Từ quen thuộc nhất là sảng khoái. Trong tiếng Hán còn có 直爽, nghĩa là ngay thẳng, dứt khoát.
Ghép lại, hào sảng là cái khí phách hơn người được thể hiện một cách sáng sủa, cởi mở. Không phải loại mạnh mẽ lầm lì, mà là thứ mạnh mẽ có tiếng cười.
Hào sảng, hào phóng, hào hiệp, hào hùng: đừng dùng lẫn
| Từ | Nét nghĩa chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hào sảng | Phóng khoáng, thẳng thắn, cởi mở trong cách sống, cách nói | Ông cụ cười hào sảng khi gặp lại bạn cũ. |
| Hào phóng | Rộng rãi, đặc biệt là chuyện cho đi tiền của | Anh ấy hào phóng bao cả nhóm một bữa. |
| Hào hiệp | Sẵn lòng bênh vực, giúp người yếu thế | Một hành động hào hiệp giữa đường phố. |
| Hào hùng | Có khí thế mạnh mẽ, oai hùng, thường nói về sự kiện, khí thế | Những trang sử hào hùng của dân tộc. |
| Hào hoa | Lịch lãm, phong lưu, có phong cách sang | Chàng trai hào hoa của phố cổ. |
Từ gần nghĩa nhất với hào sảng là phóng khoáng, khoáng đạt, sảng khoái, bộc trực. Từ trái nghĩa tùy nét: nói về tính cách thì có nhỏ nhen, hẹp hòi, bủn xỉn; nói về dáng vẻ, giọng nói thì có rụt rè, e dè, khép nép.
Một nhầm lẫn hay gặp: dùng “hào sảng” thay cho “hào phóng” khi chỉ muốn nói người hay chi tiền. Câu “Sếp hào sảng thưởng Tết” nghe được, nhưng “hào phóng” chính xác hơn; hào sảng chú trọng vào khí chất cởi mở chứ không chỉ chuyện tiền.
Giọng hào sảng trong văn chương và lời nói hằng ngày
Khi bình văn, người ta hay dùng chữ hào sảng cho những văn bản có khí thế lớn, lời lẽ dõng dạc. Đọc bài soạn Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn hay đoạn tuyên bố thắng lợi trong phần soạn Bình Ngô đại cáo lớp 10, có thể cảm thấy cái giọng ấy: câu dài, nhịp mạnh, tình cảm dâng trào nhưng không bi lụy. Viết bài phân tích, chữ hào sảng giúp gọi tên chính xác giọng điệu thay cho cụm chung chung “giọng văn hay”.
Trong đời thường, chữ này đứng tốt ở các câu như:
- “Bác chủ quán người miền Tây, tính hào sảng, khách quen đến là rót trà mời ngay.”
- “Tiếng cười hào sảng của ông nội làm cả nhà rộn lên trong đêm giao thừa.”
- “Đội bạn thua nhưng vẫn hào sảng sang chúc mừng, khán giả vỗ tay rất lâu.”
- “Bài phát biểu của thầy hiệu trưởng ngắn mà hào sảng, ai nghe cũng thấy phấn chấn.”
Cũng giống chữ ngạo nghễ với sắc thái khen chê, hào sảng là từ gợi khí chất nên đặt sai chỗ dễ thành cường điệu. Tả một cái gật đầu hay một tin nhắn ngắn mà dùng “hào sảng” thì thường lệch.
Hào sảng: hỏi gì, đáp nấy
Người hào sảng là người như thế nào?
Là người cởi mở, thẳng thắn, rộng rãi, không so đo tiểu tiết. Họ dễ kết bạn, nói chuyện thoải mái, có khi hơi ồn ào nhưng thật lòng.
Giọng văn hào sảng là gì?
Là giọng văn mạnh mẽ, phóng khoáng, nhịp câu dứt khoát và có khí thế, thường gặp ở văn chính luận, hịch, cáo hoặc thơ ca ngợi chí lớn. Khi phân tích, nên dẫn câu văn cụ thể để chứng minh.
Hào sảng là từ khen hay chê?
Là từ khen. Nếu người nói muốn chê ai ồn ào thái quá, họ sẽ dùng từ khác như “phô trương”, “ồn ã”, chứ không dùng hào sảng.
Hào sảng tiếng Anh là gì?
Tùy văn cảnh: nói tính cách thì có open-hearted, forthright, generous; tả tiếng cười có thể dùng hearty laugh; tả giọng văn có thể dùng bold, spirited.