Cô hàng mắm tôm chợ Đồng Xuân là hình ảnh quen thuộc trong đời sống văn hóa dân gian. Những câu chuyện xung quanh cô không chỉ phản ánh nét đẹp truyền thống mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá. Khám phá những điều thú vị từ nhân vật này sẽ mở ra một thế giới đầy màu sắc.
Sau khi về nhà cúng giỗ bố xong, Ba Giai khăn áo chỉnh tề ra Hà Nội. Ba Giai vào trọ một nhà hàng cơm nọ. Trong lúc chuyện trò, bà chủ nhà hàng cho biết:
– Chẳng giấu gì ông, lẽ ra tôi còn bán hàng ở chợ Đồng Xuân nữa, nhưng không thể nào chịu được mấy con ả cực kỳ đanh đá chu ngoa, mỗi đứa một phách, nhất là cô ả hàng mắm tôm.
Ba Giai ra vẻ anh hùng đáp:
– Có gì mà phải sợ, nó đã chu ngoa đanh đá, thì mình phải có cách trị nó, bà hiền quá chứ vào tay tôi thì…
Bà chủ quán nguýt một cái trả lời:
– Thôi, ông ơi, tôi cũng van ông thôi, du côn ở đây còn kiêng mặt bọn chúng, chứ người như ông, chúng nó coi ra gì.
– Bà nói thế, nếu tôi trị được chúng nó thì bà mất gì đây?
– Trị chúng nó à? Ông mà trị được thì tôi cho không ông hẳn một phòng để ở, nuôi luôn cơm rượu mãn đời, không bao giờ lấy tiền.
– Bà nói chơi hay nói thật?
– Tôi nói thật đấy. Nếu không tin tôi thề có trời đất quỷ thần chứng giám.
– Thôi, thế thì được, sáng mai, bà sẽ xem tôi vào cuộc ngay.
Ngày mai, vào lúc gần trưa, Ba Giai cởi trần, chỉ mặc một cái quần “vận”, không giây lưng, hay dải rút, rồi gài mấy đồng tiền kẽm bên lưng quần, ra đi. Tới ngoài đường, Ba Giai nhặt một miếng lá chuối bên đường, phủi sạch đất, bụi, rồi tới chỗ cô hàng bán mắm tôm ở cửa nam.
– Cô bán cho hai đồng mắm tôm!
Cô hàng bảo:
– Lấy cái gì mà đựng?
Ba Giai chìa miếng lá chuối ra:
– Cô đổ vào đây, tôi đùm lại tạm vậy.
Cô hàng sơ ý, lại cũng rắn mặt, nên chẳng ngần ngại liền múc ngay mắm tôm đổ vào miếng lá chuối được đặt giữa lòng hai bàn tay ông khách. Xong, ông khách bảo:
– Phiền cô lấy hộ tiền, tôi dắt nơi cạp quần đây này.
Cô hàng tưởng ông khách quê mùa chất phác, không dè vừa đưa tay vào cạp quần lấy tiền, Ba Giai thót bụng lại, tức thì chiếc quần tụt xuống ngay. Ba Giai la ầm ĩ:
– Chết chửa, sao giữa thanh thiên bạch nhật, cô lại cởi quần tôi ra thế này, “của” tôi cũng như “của” người khác, có gì lạ đâu?
Cô hàng mắm xấu hổ đỏ mặt, vội kéo quần Ba Giai lên, vặn lại, Ba Giai lại thót bụng, quần lại tụt, kêu lên:
– Cô làm gì thế này? Tôi đã bảo “của” tôi cũng như “của” người khác, chẳng có gì lạ mà!
Cứ như thế đến mấy lần, sau cô ta phải đổ mắm tôm trở lại, rồi chạy đi lấy nước rửa tay cho Ba Giai để ông tự vặn lấy quần lại, rồi cầm tiền ra đi.
Lúc ấy, các bạn hàng, người mua bán bu lại xem đông, làm cô hàng mắm càng ngượng ngùng, xấu hổ thêm. Sau đó, cô phải nghỉ luôn cả mấy ngày, từ đó cũng bỏ bớt tính chua ngoa, đanh đá.
Trưa hôm ấy về, bà chủ hàng cơm nghe người thuật lại, liền thết Ba Giai một bữa thật say.
Ý nghĩa truyện Gặp cô hàng mắm tôm chợ Đồng Xuân
Lấy đanh đá trị đanh đá
Cô hàng mắm tôm chợ Đồng Xuân nổi tiếng chua ngoa, đến dân anh chị cũng phải kiêng mặt. Ba Giai không cãi tay đôi mà bày một cảnh khiến chính cô thành người lúng túng: hai tay ông khách bận ôm lá mắm tôm, cô phải tự lấy tiền ở cạp quần. Tiếng cười bật ra từ việc kẻ quen làm người khác ngượng nay bị đặt vào thế ngượng trước cả chợ.
Cái tinh quái của Ba Giai
Mọi thứ đều được tính trước: chiếc quần “vận” không dây lưng, mấy đồng tiền kẽm gài ở lưng quần, miếng lá chuối nhặt bên đường. Ba Giai không dùng sức, không dùng lời lẽ, chỉ dùng một tình huống. Đó là kiểu trí khôn láu lỉnh, hơi tục mà người Hà Nội xưa hay kể về Ba Giai.
Bài học về cách cư xử
Kết truyện, cô hàng nghỉ chợ mấy ngày và bớt tính chua ngoa. Truyện cười ở đây có chức năng như một lời răn: người buôn bán ở chốn đông người nên giữ lời ăn tiếng nói, kẻo có ngày gặp người “cao tay” hơn.
Nguồn gốc truyện Gặp cô hàng mắm tôm chợ Đồng Xuân
Ba Giai là nhân vật trong chuỗi truyện cười dân gian Hà Nội, thường được kể cùng Tú Xuất, nổi tiếng với những trò tinh quái chọc vào quan lại, nhà giàu và những kẻ ỷ thế. Chợ Đồng Xuân là chợ lớn nhất Hà Nội từ cuối thế kỷ 19. Câu chuyện thuộc loại truyện cười có yếu tố tục, nên khi kể cho trẻ nhỏ cần cân nhắc. Bản kể ở đây không ghi người kể.
Đọc thêm truyện Ba Giai: Ba Giai và các cô nàng “tắm tiên”; truyện cười về người buôn bán: Treo biển, Lợn cưới, áo mới (xem Soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam).
Câu hỏi thường gặp
Ba Giai trị cô hàng mắm tôm bằng cách nào?
Ông bưng mắm tôm trên miếng lá chuối, nhờ cô tự lấy tiền ở cạp quần; cô vừa đưa tay vào thì ông thót bụng cho quần tụt xuống rồi la lên giữa chợ.
Ba Giai là ai?
Là nhân vật truyện cười dân gian Hà Nội, thường đi cặp với Tú Xuất, chuyên bày trò tinh quái để trị những kẻ ỷ thế, đanh đá.