Cánh đồng bốc cháy là 1 trong những câu chuyện cổ tích nước ngoài dần hiện lên với sức hấp dẫn kỳ lạ. Mỗi tác phẩm mang trong mình bài học và giá trị riêng. Hãy cùng bước vào thế giới huyền bí này để cảm nhận.
Một chiều cuối mùa hè, ông lão ngồi trên bao lơn nhà mình và ngắm nhìn mọi người trong làng ở phía dưới. Bên cạnh ông là đứa cháu trai vừa tròn mười tuổi. Dân làng đã có một vụ mùa bội thu và giờ đây họ đang tổ chức lễ hội mùa.
Tất cả các cửa hàng đều đóng cửa, các con đường được trang hoàng lộng lẫy bằng những sợi rơm và những ngọn đèn lồng. Dân làng mặc những bộ quần áo rực rỡ để nhảy vũ điệu ngày mùa.
Phóng tầm mắt ra xa khỏi ngôi làng, ông lão Hamaguchi nhìn thấy biển xanh mênh mông gợn sóng dưới ánh trời chiều. Đột nhiên có cơn rung chấn nhẹ. Ngôi nhà rung lên ba, bốn lần rồi đứng lặng.
Đã từng trải qua nhiều trận động đất trong đời nên ông không hề sợ hãi một chút nào cho tới khi ông nhìn ra biển. Nước biển đã chuyển thành màu đen sẫm và sóng ngầu lên dữ dội. Thủy triều đột nhiên thay đổi – biển đang chạy rất nhanh ra xa khỏi đất liền.
Dân làng ngừng nhảy múa và chạy đến bên bờ để nhìn. Không ai trong số họ cắt nghĩa được sự việc lạ lùng này ngoài ông già trên núi. Ông đã từng nhìn thấy cảnh tượng tương tự khi ông còn là một cậu bé. Ông biết biển kia sẽ làm gì.
Không đủ thời gian để nhắn cho dân làng biết hoặc là rung chiếc chuông lớn trong ngôi chùa nhưng dù thế nào dân làng cũng phải được biết điều ấy. “Yone”, ông gọi đứa cháu nhỏ, “Châm cho ông một ngọn đuốc nhanh lên!”.
Cậu bé bối rối nhưng không hề hỏi lại. Cậu châm ngọn đuốc thật nhanh. Ông già chạy tới cánh đồng nơi hàng trăm bó lúa đang chờ được bán. Đấy là tất cả gia tài của ông. Ông châm ngọn đuốc vào lúa hết bó này đến bó khác.
Lúa khô bắt lửa rất nhanh và chẳng mấy chốc lửa đỏ bốc cao, từng cột khói lớn bay lên thành những đám mây trên trời. Cậu bé Yone chạy theo ông vừa chạy vừa gào khóc: “ông ơi, ông ơi! Tại sao? Tại sao ông lại đi đốt lúa”.
Ông già không đáp chỉ cố sức chạy thật nhanh châm ngọn đuốc vào hết bó lúa này đến bó lúa khác. Gió tóm lấy tàn lửa, làm tung tóe những bó đang cháy dở và cuốn chúng đi xa hơn cho đến khi cả cánh đồng rừng rực cháy.
Người canh gác trên ngôi chùa nhìn thấy ngọn lửa và đánh chiếc chuông lớn để báo động. Hồi ấy ở nước Nhật mọi người đều phải tham gia vào việc dập lửa khi có hỏa hoạn nên khi dân làng nhìn thấy những bó lúa của ông Hamaguchi bốc cháy, họ bắt đầu chạy thục mạng. Giống như một đàn kiến, họ trèo lên ngọn núi.
Theo truyền thống, đàn ông, đàn bà, già trẻ, gái trai thậm chí là trẻ nhỏ hay phụ nữ địu con trên lưng cũng phải tham gia chữa cháy. Nhưng khi họ đến được cánh đồng thì đã quá muộn. Ngọn lửa đã thiêu trụi toàn bộ số lúa của vụ mùa bội thu.
“Thật là tồi tệ”, họ la lên “Tại sao lại có chuyện này?”
“Ông cháu làm đấy” cậu bé Yone khóc nức nở “Ông cháu đã dùng ngọn đuốc đốt hết bó lúa này đến bó lúa khác đấy. Ông cháu điên mất rồi!”
Dân làng sửng sốt nhìn chằm chằm vào Hamaguchi “Ông đã làm điều đó?”, “ông đã đốt cả cánh đồng lúa chín?”
“Hãy nhìn biển kìa”, ông già lên tiếng, “Xem rồi sẽ hiểu tại sao”.
Dân làng quay lại và nhìn. Họ nhìn thấy ở phía xa một bức tường nước khổng lồ quét thẳng về phía họ nhanh hơn cả cánh chim bay. Chính là biển kia đang trở lại.
Mọi người hét lên nhưng tiếng họ chìm đi trong tiếng động ầm vang hơn tiếng sấm khi bức tường nước khổng lồ đập vào vách núi. Những ngọn đồi rung lên bần bật và bị nhấn chìm trong bọt nước.
Khi đám mây bọt nước tan đi, dân làng nhìn thấy biển giờ đây đã nhấn chìm toàn bộ ngôi làng. Những ngọn sóng lớn giận dữ gào thét, giật lộn nhào những nóc nhà. Chúng xoay tròn gào thét xé rách những ngôi nhà, cuốn đi cây cối và những tảng đá lớn. Bức tường nước đập đi đập lại vào sườn núi và yếu dần rồi cuối cùng nó thôi không chồm lên nữa.
Mọi người đứng chết lặng bên sườn núi. Ngôi làng đã biến mất, ngôi chùa cũng không còn và cánh đồng đã thành tro bụi. Không còn lại thứ gì ngoại trừ những mái nhà lợp rơm trôi bập bềnh trên mặt nước.
Nhưng mọi người, đàn ông, đàn bà và trẻ nhỏ đều đã an toàn bên sườn núi. Mọi người đã hiểu ra tại sao ông già Hamaguchi lại làm như vậy. Và đây ông đang đứng giữa mọi người cũng nghèo xơ nghèo xác như họ.
Lòng rưng rưng xúc động mọi người quỳ sụp xuống tạ ơn ông già tốt bụng.
Ý nghĩa truyện Cánh đồng bốc cháy
Đốt cả gia tài để cứu cả làng
Ông lão Hamaguchi chỉ có một lựa chọn trong vài phút: không kịp xuống báo tin, không kịp đánh chuông chùa, ông châm lửa đốt những bó lúa vừa gặt, cả gia tài của mình. Ông biết dân làng sẽ đổ lên núi để chữa cháy, và đó là cách duy nhất đưa họ khỏi bờ biển. Truyện ca ngợi một sự hi sinh không cần lời giải thích: người làm điều đúng không chờ ai hiểu mình ngay.
Bị hiểu lầm trước khi được biết ơn
Đứa cháu gào khóc, dân làng nhìn ông như một người điên. Chỉ khi bức tường nước ập vào và nhấn chìm cả ngôi làng, họ mới hiểu. Chi tiết ông già đứng giữa mọi người, cũng nghèo xơ xác như họ, khiến cái kết vừa cảm động vừa giản dị: không có phép màu đền bù, chỉ có lòng biết ơn của những người được cứu.
Kinh nghiệm cứu người
Ông lão nhận ra hiểm họa vì từng thấy cảnh nước biển rút xa khi còn nhỏ. Truyện nhắc một bài học thực tế về sóng thần: sau động đất, nếu nước biển bỗng rút ra xa bất thường, phải chạy ngay lên chỗ cao chứ không ra bờ xem. Kinh nghiệm của người già, được truyền lại, có thể cứu sống cả một cộng đồng.
Nguồn gốc truyện Cánh đồng bốc cháy
Truyện dựa trên một sự kiện có thật ở Nhật Bản. Năm 1854, khi trận động đất và sóng thần Ansei-Nankai đánh vào làng Hiro (nay thuộc tỉnh Wakayama), ông Hamaguchi Goryō đã đốt những đống rơm lúa để soi đường cho dân làng chạy lên khu đất cao. Nhà văn Lafcadio Hearn kể lại câu chuyện bằng tiếng Anh trong bài “A Living God” (1897); về sau, bản kể “Inamura no hi” (Ngọn lửa đống lúa) được đưa vào sách giáo khoa Nhật Bản để dạy trẻ em về phòng chống sóng thần.
Bản tiếng Việt trên trang theo lối kể của Hearn: ông lão già hơn và đốt lúa trước khi sóng tới, còn đứa cháu tên Yone. Ngoài đời, ông Hamaguchi còn bỏ tiền xây một con đê lớn để bảo vệ làng.
Đọc thêm bài Bạn đã biết gì về sóng thần trong sách Ngữ văn, và các truyện Nhật Bản Chiếc nón lá của Jizo – Sama, Urashima Taro.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ông lão Hamaguchi đốt cánh đồng lúa?
Ông nhận ra nước biển rút xa sau trận động đất là dấu hiệu sóng thần sắp đến. Không kịp báo tin, ông đốt lúa để dân làng thấy lửa mà chạy lên núi chữa cháy, nhờ đó thoát khỏi con sóng khổng lồ.
Truyện Cánh đồng bốc cháy có thật không?
Có. Truyện dựa trên việc làm của ông Hamaguchi Goryō trong trận sóng thần năm 1854 ở làng Hiro, Nhật Bản, được Lafcadio Hearn kể lại năm 1897.