Bà chúa tuyết và cô bé mồ côi là hai nhân vật nổi bật trong kho tàng truyện cổ tích. Họ mang đến những bài học sâu sắc về tình yêu và sự hy sinh. Những câu chuyện này không chỉ giải trí mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa nhân văn.
Ngày xưa có một bác tiều phu vợ mất sớm, phải lấy một người vợ kế. Mụ có một đứa con gái riêng vừa xấu xí lại vừa lười biếng, suốt ngày chỉ ăn rồi chải chuốt. Bà vợ thấy đứa con gái của chồng xinh đẹp, nết na nên đem lòng ghen tức. Bà bắt cô làm việc nhà quần quật, hễ sai trật một chút là đánh đập tàn nhẫn.
– Dọn dẹp nhà cửa rồi đi nhồi bột, nghe chưa ranh con!
– Nhớ giặt chậu quần áo cho tao nữa, đồ ăn hại!
Một hôm cô đang ngồi quay sợi bên bờ giếng, chẳng may tuột tay làm rơi cái suốt xuống giếng. Mụ dì ghẻ đánh cô một trận tơi bời và bảo:
– Mầy phải nhảy xuống giếng tìm cho ra cái suốt. Nếu không thì đừng vác mặt lên đây nữa.
Nhìn giếng nước sâu thăm thẳm, cô gái rất sợ. Nhưng sợ bị đánh đau quá, cô đành nhắm mắt nhảy liều xuống. Chân vừa chạm đáy giếng, cô mở mắt ra và reo lên kinh ngạc . . . Trước mặt cô là một tòa lâu đài cực kỳ tráng lệ. Cô đi qua khu vườn tới lâu đài thì gặp một cây táo trĩu đầy trái chín. Thấy cô, cây táo kêu to:
– Hái trái tôi đi cô bé! Chúng đã chín quá rồi.
– Được! Tôi sẽ giúp bạn ngay. Đúng là trái đã chín rồi đấy.
Rồi cô vui vẻ hái táo xếp gọn thành một đống dưới gốc cây. Cây táo rung cành cám ơn cô bé. Đi vào tòa lâu đài tới bếp, cô thấy nhiều bánh mì đang được nướng trên lò cháy rừng rực. Thấy cô, những chiếc bánh mì gọi rối rít kêu cứu:
– Lấy chúng tôi ra, cô bé! Chúng tôi cháy đến nơi rồi . . .
– Đừng lo! Tôi sẽ giúp các bạn ngay.
Cô bé nhanh chóng lấy bánh ra để lên bàn và tắt lửa lò. Đi tới phòng khách, cô nhìn thấy một cô gái tóc trắng như tuyết đang ngồi giữa một tấm nệm bông. Cô cúi chào và lễ phép thưa:
– Thưa cô, con xuống đây là để tìm cái suốt kéo sợi. Nếu không tìm được thì dì con sẽ đuổi con khỏi nhà.
Cô gái tóc trắng mỉm cười:
– Tội nghiệp con! Ta là Bà Chúa Tuyết đây. Con cứ ở lại đây giúp việc cho ta trong thời gian ta đi vắng. Khi về ta sẽ tìm trả lại cho con cái suốt ấy, và trả công xứng đáng nếu con làm tốt việc ta nhờ.
Cô bé đành ở lại trong lâu đài. Công việc hằng ngày của cô là giũ tấm nệm bông sao cho tuyết rơi xuống thật đều. Vốn chăm chỉ, cô bé thực hiện rất tốt công việc ấy. Hơn thế nữa, cô còn thu dọn nhà cửa, lau chùi sạch sẽ các đồ vật trong lâu đài của Bà Chúa Tuyết. Ít lâu sau, Bà Chúa Tuyết trở về và tỏ vẻ rất hài lòng:
– Con đã làm tốt những gì ta dặn, con là một bé ngoan. Hơn thế, những chuyện cần làm mà ta quên dặn, con cũng tự động làm rất chu đáo. Ta thưởng cho con: mỗi khi con nói sẽ tỏa ra hương thơm, có hai bông hồng và hai đồng tiền vàng rơi ra khỏi miệng.
Bà Chúa Tuyết còn cho cô bé một bộ quần áo đẹp. Bà trả cô cái suốt rồi bảo cô nhắm mắt lại. Thoáng chốc, cô bé thấy mình đứng ở bờ giếng quen thuộc của nhà mình. Ở nhà, mụ dì ghẻ tưởng cô đã chết. Nay thấy cô trở về xinh đẹp hơn xưa thì tức tối gầm lên:
– Mầy đi những đâu mà bây giờ mới về. Lại còn đánh cắp của ai được bộ áo quần thế hả?
– Thưa dì . . .
Cô bé vừa mở miệng “Thưa dì . . .” thì hai bông hồng và hai đồng tiền vàng rơi ra khỏi miệng trước sự sững sờ của bà dì ghẻ. Lại có mùi thơm thoang thoảng tỏa ra xung quanh cô. Bà ta liền ngon ngọt hỏi cô bé điều gì đã xảy ra với cô.
Biết được đầu đuôi, mụ gọi con gái dặn giả vờ làm rơi suốt và nhảy xuống giếng tìm. Cô này y lời mẹ. Quả nhiên cô ta gặp tòa lâu đài ở đáy giếng. Cô ta bước vào vườn và gặp cây táo trĩu đầy trái chín đang đung đưa cầu cứu.
– Hái trái giúp tôi đi. Trái chín cả rồi cô bé ơi!
– Hứ! Còn lâu! Tao xuống đây không phải làm đầy tớ cho chúng mày sai bảo.
Những chiếc bánh trong lò cũng rối rít gọi cô ta:
– Lấy chúng tôi ra, cô bé ơi! Chúng tôi cháy đến nơi rồi đấy!
– Hừ, tao xuống đây đâu phải để làm những công việc bẩn thỉu giúp chúng mày.
Cô cũng gặp Bà Chúa Tuyết và được bà giao việc. Nhưng bà vừa đi, cô lăn ra ngủ một giấc. Khi tỉnh dậy, cô vội vàng chụp tấm nệm bông giũ lấy giũ để làm bông tuyết bay tung tóe . . . Rồi lại ngủ tiếp. Chừng thức giấc thì nằm mơ mộng việc mở miệng tỏa hương thơm cùng hoa hồng thật là quyến rũ. Cô nghĩ tới tiền vàng và tự nhủ phải nói cho thật nhiều để được chóng giàu sang. Ôi thật tuyệt vời! Cô chỉ để thì giờ làm qua loa công việc Bà Chúa Tuyết giao phó. Khi bà trở về, cô vội đòi tiền công:
– Bà hãy cho tôi nói ra nhiều tiền vàng đi. Tôi đã làm xong việc cho bà rồi đấy!
– Mi là một con bé hỗn láo, xấu bụng, tham lam, và lười biếng. Mi sẽ được trả công xứng đáng: mỗi lần mi nói ra, sẽ chỉ có cóc nhái và rắn rết bò ra từ miệng hôi thối của mi.
Từ đó mẹ con bà dì ghẻ phải trốn vào rừng sâu. Còn cô gái nết na sống với cha vô cùng hạnh phúc.
Ý nghĩa truyện Bà chúa tuyết và cô bé mồ côi
Thế giới dưới đáy giếng thử lòng con người
Rơi xuống giếng tìm cái suốt, cô gái lạc vào một thế giới khác, nơi chính đồ vật lên tiếng nhờ giúp: cây táo trĩu quả xin được hái, mẻ bánh mì sắp cháy xin được lấy ra. Không ai giao việc, không ai hứa trả công, cô vẫn làm vì thấy cần làm. Đến khi phục vụ Bà Chúa Tuyết, cô còn tự tay dọn những việc bà quên dặn. Phần thưởng đến từ sự tử tế tự nhiên ấy, không phải từ việc mong được thưởng.
Hai cô gái, một con đường, hai kết cục
Con gái riêng của mụ dì ghẻ đi đúng con đường ấy, gặp đúng những lời nhờ ấy, nhưng đáp lại bằng câu “Còn lâu!”. Cô ta giũ nệm qua loa rồi ngủ, chỉ mải mơ tới tiền vàng, và nhận về cóc nhái, rắn rết mỗi khi mở miệng. Lối kể lặp lại hai lần là đặc trưng của truyện cổ tích: người nghe nhận ra ngay khác biệt nằm ở tấm lòng, giống chuyện Tấm và Cám hay hai anh em trong Sự tích cây Khế.
Lời nói phản chiếu con người
Phần thưởng được trao qua chính lời nói: cô gái hiền nói ra hoa hồng, tiền vàng và hương thơm, cô gái lười tham nói ra cóc nhái. Hình ảnh này dễ nhớ với trẻ nhỏ và gửi một ý giản dị: lời ăn tiếng nói cho thấy ta là người thế nào.
Nguồn gốc truyện Bà chúa tuyết và cô bé mồ côi
Phần lớn cốt truyện trùng với truyện số 24 của anh em Grimm, “Frau Holle” (Bà Holle): cái suốt rơi xuống giếng, cây táo, lò bánh mì, công việc giũ nệm lông cho tuyết rơi xuống trần gian. Theo truyền thống Đức, khi tuyết rơi người ta nói Bà Holle đang giũ nệm. Riêng phần thưởng “nói ra hoa và vàng, hay nói ra cóc nhái, rắn rết” không có trong bản Grimm (ở đó cô gái chăm được mưa vàng phủ người, cô gái lười bị dội hắc ín) mà giống truyện “Les Fées” (Những bà tiên) của Charles Perrault. Bản tiếng Việt trên đã ghép hai truyện và thêm người cha tiều phu. Không nên nhầm nhân vật này với “Bà chúa Tuyết” trong truyện dài của An-đéc-xen.
Đọc thêm truyện cùng kiểu trên trang: Ba người lùn trong rừng (Grimm), Cô bé Lọ Lem và Ba bà kéo sợi.
Câu hỏi thường gặp
Bà Chúa Tuyết làm tuyết rơi bằng cách nào?
Bà nhờ cô gái giũ tấm nệm bông thật đều tay; mỗi lần giũ, bông bay ra thành tuyết rơi xuống trần gian.
Cô gái lười bị phạt thế nào?
Mỗi lần cô ta mở miệng nói, cóc nhái và rắn rết bò ra. Cuối cùng mẹ con mụ dì ghẻ phải trốn vào rừng sâu.