Aesthetic là từ tiếng Anh có nghĩa gốc là thuộc về thẩm mỹ, về cảm nhận cái đẹp. Trên mạng xã hội, giới trẻ dùng chữ này theo nghĩa hẹp hơn: một bức ảnh, một căn phòng “aesthetic” là đẹp, hài hòa, theo một phong cách thống nhất. Còn aesthetics (có “s”) là tên tiếng Anh của mỹ học, một ngành của triết học.
| Nghĩa ngắn | Có tính thẩm mỹ; đẹp theo một phong cách riêng, nhất quán |
| Gốc từ | Tiếng Hy Lạp aisthētikós: thuộc về cảm giác, tri giác |
| Loại từ | Tính từ (“phòng rất aesthetic”) và danh từ (“một aesthetic”, tức một phong cách) |
| Đọc là | /es-THET-ích/, âm “th” như trong think |
Từ mỹ học của triết gia đến chữ “aesthetic” trên mạng
Gốc xa nhất của chữ này là động từ Hy Lạp cổ aisthánomai, nghĩa là cảm thấy, nhận biết bằng giác quan. Từ đó có tính từ aisthētikós, “thuộc về tri giác”. Theo Wikipedia tiếng Anh, năm 1735 triết gia Đức Alexander Baumgarten mượn lại gốc Hy Lạp này để đặt ra thuật ngữ Latin aesthetica, chỉ môn học về cảm năng và những cảm xúc mà vật đẹp gợi ra. Tiếng Anh nhận về thành aesthetics.
Ở nghĩa học thuật, aesthetics chính là mỹ học: ngành nghiên cứu cái đẹp, thị hiếu, cách con người đánh giá một tác phẩm nghệ thuật. Đây là một nhánh trong bản đồ lớn của triết học, môn hỏi về những điều căn bản nhất, bên cạnh đạo đức học hay logic học. Học sinh sẽ gặp chữ “thẩm mỹ” khá thường xuyên trong giờ Ngữ văn, chẳng hạn khi nói về giá trị thẩm mỹ của một bài thơ.
Wiktionary ghi nhận thêm hai nét nghĩa đời thường. Tính từ aesthetic có lúc được dùng như “đẹp, dễ nhìn” (một số sách hướng dẫn dùng từ không khuyến khích nghĩa này). Danh từ an aesthetic chỉ một tập hợp màu sắc, chất liệu, chi tiết tạo nên không khí chung của một thứ gì đó. Dictionary.com cũng giải thích theo hướng ấy: aesthetic vừa là phong cách tổng thể của một người hay một trang cá nhân, vừa là lời khen thứ gì được bài trí đẹp.
Người Việt mượn chữ này chủ yếu theo nghĩa thứ hai. Nói “góc học tập aesthetic” không ai nghĩ đến Baumgarten. Ý người nói là: góc ấy gọn, màu dịu, đồ đạc ăn rơ với nhau, chụp lên ảnh trông như tranh.
“Ảnh aesthetic”, “phòng aesthetic”: khen cái gì cho đúng
Không phải thứ gì đẹp cũng được gọi là aesthetic. Chữ này thường dành cho cái đẹp có chủ đích: màu được chọn theo tông, bố cục có tính toán, mọi chi tiết cùng kể một câu chuyện. Một chiếc váy lộng lẫy nhưng lạc tông với cả bức ảnh thì có thể đẹp, mà chưa chắc đã “aesthetic”.
- Bình luận dưới ảnh bạn: “Feed của cậu aesthetic ghê, toàn màu be với nâu gỗ.”
- Caption ảnh phòng: “Dọn lại góc học tập cho aesthetic một chút: kệ sách, đèn vàng, chậu cây nhỏ.”
- Nhắn tin rủ bạn: “Quán cà phê này aesthetic lắm, cuối tuần qua chụp ảnh không?”
- Video ngắn: “Ba cách ghi chép bài học vừa dễ nhớ vừa aesthetic.”
- Hỏi gu của nhau: “Aesthetic của cậu là gì, cổ điển hay tối giản?”
- Bàn chuyện ăn mặc: “Chụp ảnh khoe bộ đồ mặc trong ngày mà nền phía sau lộn xộn thì mất hết vẻ aesthetic.”
Ví dụ cuối cho thấy một điều thú vị: chữ aesthetic thường gắn với ảnh chụp. Nó sinh sôi mạnh trên những nền tảng thiên về hình như Instagram, Pinterest, TikTok, nơi người ta lập “moodboard” (bảng ghép ảnh cùng không khí) để tìm phong cách cho mình.
Một vài phong cách aesthetic hay gặp
Khi dùng như danh từ, mỗi “aesthetic” là một phong cách có tên riêng. Danh sách dưới đây chỉ gồm những kiểu được nhắc nhiều; ranh giới giữa chúng không cứng nhắc.
| Phong cách | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|
| Vintage | Đồ cũ hoặc giả cũ: máy ảnh phim, áo len đan tay, ảnh ngả màu |
| Y2K | Gợi lại thời quanh năm 2000: màu bạc ánh kim, kẹp tóc bướm, điện thoại nắp gập |
| Tối giản (minimalist) | Ít đồ, nhiều khoảng trống, tông trắng, be, xám |
| Cottagecore | Đời sống thôn quê lãng mạn: hoa dại, váy hoa nhí, bánh nướng, giỏ mây |
| Dark academia | Không khí thư viện cổ: nâu trầm, sách bìa da, áo khoác dạ |
| Vaporwave | Đồ họa máy tính thập niên 80–90, gam hồng tím loang như phun sơn |
Kiểu Y2K đang trở lại mạnh ở cả thời trang lẫn trang trí. Muốn hiểu sâu hơn về nó, có thể đọc thêm phong cách hoài niệm thập niên 2000.
Một nhánh gây tò mò gần đây là kiểu ảnh mơ hồ, quen mà lạ như trong giấc mơ, được gọi là phong cách dreamcore.
Khi viết bài, nên dùng từ gì thay cho aesthetic?
Trong bài văn, bài thuyết trình hay đơn từ, chữ aesthetic nên nhường chỗ cho tiếng Việt. Tùy ý định mà chọn:
- Thẩm mỹ, có tính thẩm mỹ: khi nói về giá trị cái đẹp (“Bìa sách được thiết kế có tính thẩm mỹ cao”).
- Hài hòa, trang nhã, tinh tế: khi khen cách bài trí.
- Phong cách, gu: khi dùng như danh từ (“Mỗi người có một phong cách riêng”).
- Mỹ học: khi nói về môn học thuộc triết học.
Một lưu ý nhỏ: “thẩm mỹ” trong tiếng Việt còn hay đi với nghĩa làm đẹp (thẩm mỹ viện, phẫu thuật thẩm mỹ). Câu văn cần rõ ngữ cảnh để người đọc không hiểu lệch.
Aesthetic qua những câu hỏi của người mới nghe
Aesthetics là gì, có khác aesthetic không?
Aesthetics (thêm “s”) thường chỉ mỹ học, ngành triết học nghiên cứu cái đẹp và nghệ thuật. Aesthetic (không “s”) là tính từ “thuộc về thẩm mỹ” hoặc danh từ chỉ một phong cách. Trên mạng, người Việt hay dùng lẫn, nhưng nghĩa phổ biến nhất vẫn là “đẹp theo phong cách”.
Aesthetic nghĩa là gì trong tiếng lóng giới trẻ?
Là đẹp, hợp gu, có màu sắc và bố cục ăn ý với nhau. Câu “ảnh này aesthetic quá” gần với “ảnh này đẹp, có chất riêng”.
Aesthetic đọc thế nào cho đúng?
Theo cách đọc phổ biến, trọng âm rơi vào âm tiết thứ hai: es-THET-ích. Âm đầu có người đọc gần “ét”, có người đọc gần “ít”; cả hai đều được hiểu.
Phòng aesthetic có tốn nhiều tiền không?
Không nhất thiết. Cái làm nên vẻ aesthetic là sự thống nhất: chọn hai ba tông màu, bỏ bớt đồ thừa, tận dụng ánh sáng tự nhiên. Một góc bàn gọn với vài cuốn sách xếp ngay ngắn đã đủ tạo cảm giác ấy.