Trạng chữa bệnh là một phần quan trọng trong kho tàng truyện dân gian Việt Nam. Những câu chuyện này không chỉ phản ánh văn hóa mà còn chứa đựng bài học sâu sắc. Khám phá thế giới kỳ diệu của trạng chữa bệnh sẽ mang đến cho bạn nhiều điều thú vị.
Chúa Trịnh có cô con gái út rất được cưng chiều chẳng may bị bệnh sởi. Nàng quận chúa bị sốt li bì, nằm liệt giường cả bảy ngày, tất cả các quan ngự y giỏi đều được mời đến mà bệnh vẫn không lui. Thế cùng, chúa nghĩ đến Trạng Quỳnh và gọi ông tới thăm bệnh cho quận chúa và bảo:
– Bệnh của con ta có vẻ nặng lắm. Khanh mà hết lòng chữa khỏi được thì nhất định ta sẽ trọng thưởng.
Trạng vào thăm, qua kinh nghiệm, biết ngay quận chúa bị bệnh sởi. Bệnh này thì còn phải sốt cao năm ba ngày nữa, đến khi sởi mọc hết mới giảm sốt. Nhưng vốn không ưa gì nhà chúa và bọn nịnh quan bất tài, trạng tâu ngay:
– Bệnh quận chúa rất nặng, chúa phải làm lễ dâng sao thì mới khỏi. Thần xin làm sớ tế, nhưng tên các sao thì nhiều và lạ, vì vậy xin chúa cho phép thần chọn người học rộng, kiến thức uyên bác trong các quan để đọc sớ tế.
Chúa Trịnh chuẩn tấu, xuống chiếu cho các quan chờ nghe trạng gọi ai, thì người đó phải tuân lệnh và đọc sớ tế.
Các quan tất nhiên là rất lo lắng bởi sợ không đủ sức để mà đọc sớ Trạng viết. Bọn họ liền cho người nhà đi dò la nhưng chỉ thấy Trạng đang sai người nối giấy cuốn lại thành cuộn to như cái bồ để chuẩn bị viết sớ.
Quan nào quan nấy được tin báo vừa to vừa dài khủng khiếp như vậy đều hoảng sợ, chỉ lo Trạng gọi đến mình mà đọc không xong hẳn là phen này mất hết chức tước, đặc quyền, đặc lợi.
Vì vậy, các ông quan bất tài ấy thay nhau mang đủ thứ lễ vật đến nhà Trạng mà lo lót đồng thời viện cớ đau lưng, mỏi gối, nhức mắt, khàn giọng v.v… Khẩn khoản xin Trạng miễn cho mình đọc sớ!
Trạng điềm nhiên nhận lễ vật, điểm lại tất cả quan triều đều tới nhà mình lo lót, bèn vào tâu:
– Thần xem phen này trong các quan không một ai có đủ kiến văn để mà đọc sớ. Vậy thì thần xin đích thân vì chúa mà đọc sớ tế lần này.
Chúa nghe vậy rất cảm động, an ủi:
– Cứu bệnh như cứu hỏa, khanh hãy ráng sức vì ta mà làm thật tốt, ắt là ta sẽ đền ơn!
Đêm hôm lễ dâng sao, Trạng sai lính tháo cuộn giấy to bằng cái bồ ra. Giấy vừa mở ra, Trạng nhìn vào và đọc ngay:
– Trên trời có muôn vì sao.
Đọc xong Trạng đứng yên chờ. Giấy tháo ra mãi ra mãi, cho đến cuối cuộn mới thấy có thêm mấy dòng chữ, Trạng liền đọc tiếp:
– Có phải vị nào, xin vào ăn xôi. Ăn xong, sao lại lên trời. Độ cho quận chúa phục hồi sức xuân. Cẩn cáo!
Các quan cực kỳ kinh ngạc vì bài sớ kì dị của Quỳnh. Thế nhưng cúng xong được một ngày thì sởi mọc hết, quận chúa hạ sốt ngay. Rồi sởi bay, quận chúa khỏi bệnh.
Chúa Trịnh mừng lắm, cho là Trạng có tài cảm hoá được quỷ thần, trọng thưởng Trạng rất nhiều. Riêng Trạng vừa được thưởng, vừa được “Hối lộ”, về nhà đóng cửa cứ cười tủm tỉm một mình.
Ý nghĩa truyện Trạng chữa bệnh
Hiểu bệnh hơn cả ngự y
Quỳnh nhìn qua đã biết quận chúa bị sởi, chỉ cần chờ sởi mọc hết là hạ sốt. Ông không chữa gì cả mà bày ra lễ dâng sao. Truyện vừa cười cái mê tín cúng sao giải hạn trong phủ chúa, vừa cho thấy hiểu biết thực tế của người dân thường đôi khi hơn hẳn các quan ngự y.
Cuộn sớ to như cái bồ
Mẹo hay nhất là cuộn giấy khổng lồ. Chỉ một tin đồn về bài sớ “vừa to vừa dài” cũng đủ làm các quan tranh nhau mang lễ vật đến xin miễn đọc. Đến khi mở ra, cả cuộn giấy chỉ có vài câu vè mời sao xuống ăn xôi. Tiếng cười nhắm vào đám quan lại dốt nát, chỉ lo giữ ghế.
Được thưởng và được “hối lộ”
Kết truyện Quỳnh vừa nhận thưởng của chúa, vừa nhận lễ của các quan, về nhà cười tủm tỉm. Người nghe không thấy ông tham, mà thấy ông lấy của những kẻ đáng bị lấy, bắt chúng tự phơi ra sự bất tài của mình.
Nguồn gốc truyện Trạng chữa bệnh
Đây là một giai thoại trong chuỗi truyện Trạng Quỳnh, gắn với Nguyễn Quỳnh (1677–1748), người Bột Thượng, Hoằng Hóa, Thanh Hóa, đỗ hương cống thời Lê – Trịnh. Dân gian gọi ông là Trạng vì tài trào lộng chứ không vì đỗ trạng nguyên. Tục “dâng sao giải hạn” mà truyện chế giễu vẫn còn ở nhiều nơi. Bản kể ở đây không ghi người kể.
Đọc thêm giai thoại Trạng Quỳnh: Trạng Quỳnh dạy học, Tài ứng đối của Đoàn Thị Điểm và Trạng Quỳnh, Đấu gà với quan thị; và bài học lớp 8 Soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Quận chúa trong truyện mắc bệnh gì?
Quận chúa bị sởi; Quỳnh biết bệnh sẽ tự lui khi sởi mọc hết nên mới bày lễ dâng sao để chờ thời gian.
Bài sớ của Trạng Quỳnh viết gì?
Cả cuộn giấy chỉ có mấy câu: trên trời có muôn vì sao, vị nào thì vào ăn xôi, ăn xong lên trời, độ cho quận chúa khỏi bệnh.