Tóm tắt Một đời như kẻ tìm đường (Phan Văn Trường) ngắn gọn – 7 mẫu hay nhất

Từ những lựa chọn đầu tiên năm mười bốn tuổi và một sự nghiệp toàn những bước rẽ bất ngờ, Phan Văn Trường nhận ra đời người là hành trình tìm đường không có điểm dừng. Thành công, hạnh phúc không nằm ở lối đi ta chọn mà ở cách ta sống và những gì ta dâng hiến cho xã hội.

Năm mười bốn tuổi, tác giả lần đầu phải tự quyết định: chọn ngoại ngữ, chọn học theo hướng cổ điển hay hiện đại. Dù thầy hiệu trưởng ra sức khuyên học cổ điển, cậu vẫn chọn hiện đại, một phần chỉ vì mê thứ nhạc Mỹ mà các bạn thân rủ nghe. Chuyện chọn nghề cũng vậy: bố mẹ mỗi người một ý rồi cùng hướng cậu vào nghề công chức cho chắc chắn. Từ đó, ông ví đời người như con đường có vô số khúc quanh, chỗ nào cũng buộc ta phải chọn và dù thế nào cũng phải đi tiếp. Nhìn lại, ông thấy mình hầu như toàn làm những việc chưa từng định làm: học cầu đường mà không xây cầu, dạy kinh tế mà không học kinh tế, sống đời nghề nghiệp ở nước ngoài. Về già, ông hiểu rằng chẳng có con đường nào để tìm; điều quý giá là tâm thế an nhiên, những giá trị gieo lại trên đường và tinh thần cho đi.

Phần 1 – Những lựa chọn đầu tiên. Cậu thiếu niên mười bốn tuổi phải chọn chương trình học. Cha mẹ bối rối, hiệu trưởng khuyên theo chương trình cổ điển, nhưng sức hút của nhạc Mỹ khiến cậu chọn hiện đại. Sau đó, cha mẹ hướng cậu tới nghề công chức. Đó là những quyết định mở đầu một chuỗi lựa chọn về sau.

Phần 2 – Lựa chọn và số phận. Đời người như con đường nhiều ngã rẽ, nơi ta không thể đứng yên. Bản thân tác giả liên tục rơi vào những tình huống trái với dự định: sang Pháp ngoài ý muốn, làm kĩ sư, nắm quyền lực, làm tư vấn, quy hoạch, điện lực, đường sắt, xử lí nước – toàn những lĩnh vực mình chưa học. Mãi đến tuổi già, ông mới hiểu hành trình đời người không có đích cuối; điều quyết định hạnh phúc là sự tự tại trong lòng và giá trị ta tạo ra.

Phần 3 – Điều tìm thấy. Ông nhận ra không có con đường nào phải tìm, chỉ cần nhớ mình thuộc về xã hội. Ông đã tìm thấy sức mạnh, tình yêu, uy tín, hạnh phúc và chính bản thân mình nhờ sống tích cực và cống hiến.

• Luận đề: đời người là hành trình liên tục lựa chọn; hạnh phúc và thành công tùy vào cách ta sống chứ không vào việc chọn được lối đi nào.
• Luận điểm 1: lựa chọn đến với con người từ rất sớm và thường chịu tác động của những yếu tố tình cờ (chuyện chọn chương trình học vì một điệu nhạc).
• Luận điểm 2: mỗi khúc quanh đều buộc ta quyết định; có khi mơ hồ về tương lai vẫn phải bước tới.
• Luận điểm 3: số phận nhiều lần đưa con người đi theo hướng khác ý định (bằng chứng: chuỗi công việc trái chuyên môn của tác giả).
• Luận điểm 4: giá trị sống nằm ở tâm thế an nhiên, lòng bao dung, tinh thần tích cực và sự cống hiến; chỉ khi cho đi, con người mới tìm thấy điều mình kiếm tìm.

Văn bản mở đầu bằng kỉ niệm năm tác giả mười bốn tuổi, vào khoảng thập niên 1950 – 1960. Nhà trường gửi thư đề nghị phụ huynh cùng con quyết định học ngoại ngữ nào và theo chương trình nào. Cha mẹ ông lúng túng vì không hình dung được ngôn ngữ nào sẽ thông dụng; thầy hiệu trưởng thì nhiệt tình cổ vũ chương trình cổ điển, coi đó là cách thấu hiểu nền tảng triết học, văn hóa phương Tây. Cha mẹ ông xuôi theo nhưng không áp đặt. Cậu bé lại không thích những gì “cổ” và bị lôi cuốn bởi ba người bạn thân mê nhạc của Elvis Presley, Paul Anka, nên chọn hướng hiện đại. Tác giả nhận xét chuyện đời nhiều khi nghiêng về một phía chỉ vì những tác động nhỏ, khó lí giải. Đến chuyện nghề nghiệp, cha thích kiến trúc, mẹ thích nghề y; rốt cuộc hai người cùng định hướng con làm công chức – hướng đi yên ổn, giữ con ở gần mẹ.

Từ đây, người viết khái quát rằng đời mỗi người là một con đường nhiều khúc ngoặt, mỗi khúc ngoặt đều đòi hỏi chọn hướng, chọn cách làm, chọn bạn đồng hành, chọn thời điểm. Có lúc ta không có quyền chọn hay không biết chọn, nhưng vẫn phải đi. Đời ông là minh chứng: tới Pháp ở tuổi mười bảy mà chẳng do mình quyết; thành kĩ sư cầu đường mà không xây cây cầu nào; chưa học kinh tế mà tư vấn và dạy kinh tế; làm quy hoạch, bán nhà máy điện, điều hành doanh nghiệp giao thông và tập đoàn cấp nước – đều là lĩnh vực xa lạ; là người Việt mà làm việc ở nước ngoài, thạo tiếng Pháp mà lại phải dùng tiếng Anh, tiếng Bồ Đào Nha. Ông ví mình như người mò mẫm trong sương mù, để rồi về già mới hiểu không bao giờ có điểm đến, vì đời là hành trình dài vô tận.

Phần cuối là sự chiêm nghiệm: “Cả cuộc đời tìm đường để rồi mãi tới lúc xế chiều tôi mới khám phá ra chẳng có đường để tìm.” Làm việc gì, đi đâu cũng được nếu không quên mình là một phần của xã hội. Hạnh phúc bền vững bắt nguồn từ trải nghiệm, lòng từ bi, sự chấp nhận và tinh thần tích cực. Tác giả đã tìm thấy sức mạnh trong thử thách, tình yêu khi sống hết lòng, uy tín nhờ khiêm nhường, no ấm nhờ miệt mài làm ra những điều có ích, và tìm được chính mình khi hiến dâng bản thân cho cộng đồng.

Tôi phải tự chọn lựa lần đầu khi mới mười bốn tuổi: chọn ngoại ngữ, chọn giữa lối học cổ điển và hiện đại. Thầy hiệu trưởng khuyên học cổ điển, cha mẹ tôi cũng ưng, nhưng tôi lại theo hướng hiện đại – phần lớn vì mấy bài nhạc Mỹ bạn bè rủ nghe. Rồi đến nghề nghiệp, bố mẹ đưa tôi vào con đường công chức. Từ đó, đời tôi là chuỗi ngã rẽ mà ở đâu tôi cũng phải quyết định. Tôi sang Pháp, thành kĩ sư, giữ những chức vụ quyền lực, làm hàng loạt nghề chưa từng học, và nhiều lần thấy số phận đẩy mình đi theo lối chẳng mong. Cả đời tôi tìm đường mà không thấy, đến khi về già mới hiểu đời là hành trình không có đích. Hóa ra không cần tìm đường, chỉ cần sống tích cực, nhớ mình thuộc về cộng đồng và biết cho đi. Nhờ cho đi, tôi đã tìm thấy chính mình.

Văn bản là bài học về lựa chọn được kể bằng chính cuộc đời tác giả. Ông bắt đầu từ chuyện chọn trường, chọn nghề năm mười bốn tuổi để cho thấy lựa chọn luôn hiện diện và đôi khi được quyết định bởi điều rất tình cờ. Tiếp theo, ông đưa ra hình ảnh đời người như con đường quanh co, rồi liệt kê những công việc mình từng làm mà không hề được đào tạo, chứng minh số phận thường vượt ngoài dự tính. Kết thúc, ông đúc kết rằng con đường không quan trọng bằng thái độ sống: tự tại, bao dung, tích cực và biết cống hiến. Thông điệp cô đọng trong câu cuối bài: “Cứ cho đi thì mới thấy được thứ mình đi tìm.”

Kết luận

Khi tóm tắt Một đời như kẻ tìm đường, em nên giữ đủ ba ý: những lựa chọn đầu đời, mối quan hệ giữa lựa chọn và số phận qua trải nghiệm nghề nghiệp, và bài học cho đi để tìm thấy chính mình. Với văn bản nghị luận, tóm tắt theo luận điểm (mẫu 4) giúp em trả lời tốt câu hỏi về quan điểm, lí lẽ, bằng chứng trong phần đọc hiểu.

Xem thêm:

• Soạn bài Một đời như kẻ tìm đường (Kết nối tri thức 10)
• Tóm tắt Con đường không chọn (Robert Frost)
• Phân tích bài thơ Con đường không chọn