Tóm tắt Hương Sơn phong cảnh (Chu Mạnh Trinh) ngắn gọn – 7 mẫu hay nhất

Bài hát nói Hương Sơn phong cảnh ghi lại niềm vui của Chu Mạnh Trinh khi được đến Hương Sơn, nơi ông ao ước bấy lâu. Nhà thơ say sưa ngắm non nước mây trời, nghe chim hót, tiếng chày kình, đi qua suối, chùa, hang, động và kinh ngạc trước vẻ đẹp kì ảo của thiên nhiên. Bài thơ khép lại bằng lời niệm Phật và tình yêu phong cảnh, cũng là tình yêu đất nước.

Mở đầu bài thơ là cảm giác choáng ngợp của nhà thơ khi đặt chân tới Hương Sơn: một vùng trời mang không khí cõi Phật, non nước, mây trời trùng điệp, xứng với danh hiệu “Đệ nhất động” của trời Nam. Càng đi sâu, cảnh càng có hồn: chim thỏ thẻ như dâng trái cúng Phật, cá lững lờ như đang nghe kinh, tiếng chày kình khiến người khách trần gian giật mình tỉnh mộng. Nhà thơ lần lượt điểm tên suối Giải Oan, chùa Cửa Võng, hang Phật Tích, động Tuyết Quynh, rồi dừng lại ngắm những khối đá ngũ sắc lấp lánh, những lối đi uốn lượn như thang mây. Trước vẻ đẹp ấy, ông tự hỏi phải chăng giang sơn đang chờ đợi ai, hay tạo hóa đã khéo sắp đặt. Bài thơ kết thúc trong tâm thế thành kính và một lời bày tỏ giản dị: càng ngắm, càng yêu cảnh.

• Bốn câu đầu – cảm nhận chung về Hương Sơn: niềm ao ước bấy lâu được thỏa nguyện; cái nhìn bao quát non nước, mây trời; câu hỏi tu từ khẳng định Hương Sơn là động đẹp nhất trời Nam.
• Mười câu giữa – vẻ đẹp cụ thể của Hương Sơn: cảnh vật nhuốm màu Phật (chim cúng trái, cá nghe kinh, tiếng chày kình); chuỗi địa danh suối, chùa, hang, động; vẻ đẹp kì ảo của hang động với đá ngũ sắc, bóng trăng, lối uốn thang mây.
• Năm câu cuối – suy ngẫm và cảm xúc của nhà thơ: câu hỏi về giang sơn và tạo hóa; tâm thế thành kính khi lần tràng hạt niệm Phật; câu kết bộc lộ trực tiếp tình yêu phong cảnh.

Bài thơ có 19 câu, viết theo thể hát nói dôi khổ: bài hát nói chuẩn có 11 câu (khổ đầu 4, khổ giữa 4, khổ xếp 3), còn bài này thêm hai khổ 4 câu nên thành 4 – 4 – 4 – 4 – 3. Tóm tắt theo từng khổ:

• Câu 1–4: niềm vui khi đến được cảnh Bụt Hương Sơn; non, nước, mây trùng điệp.
• Câu 5–8: chim, cá như cũng hướng về đạo Phật; tiếng chày kình đánh thức khách tang hải khỏi giấc mộng trần gian.
• Câu 9–12: điểm danh suối Giải Oan, chùa Cửa Võng, hang Phật Tích, động Tuyết Quynh; ngước nhìn đá ngũ sắc long lanh như gấm dệt.
• Câu 13–16: hang sâu lồng bóng trăng, lối đi chập chờn như thang mây; câu hỏi về giang sơn và bàn tay tạo hóa.
• Câu 17–19: lần tràng hạt niệm Phật, cảm nhận công đức của cửa từ bi; câu kết sáu chữ bày tỏ tình yêu cảnh vật.

Cảm xúc của nhân vật trữ tình biến đổi theo bước chân vãn cảnh. Ban đầu là háo hức, ngỡ ngàng, như không tin mình đã tới được nơi mơ ước. Đến khi đi sâu vào cảnh, cảm xúc chuyển sang say mê, phát hiện liên tiếp: nghe chim, nhìn cá, giật mình vì tiếng chày, rồi reo lên với từng địa danh bằng những chữ “này” dồn dập. Trước hang động kì vĩ, nhà thơ kinh ngạc thán phục bàn tay tạo hóa, và từ cảnh đẹp mà nghĩ đến giang sơn đất nước. Cuối cùng, cảm xúc lắng lại, trở về tĩnh lặng và thành kính trong tiếng niệm Phật, để rồi đọng thành một câu rất giản dị: càng trông phong cảnh, càng yêu.

Chu Mạnh Trinh là nhà nho tài hoa cuối thế kỉ XIX, giỏi thơ, họa và am hiểu kiến trúc; ông từng vẽ kiểu cho việc trùng tu chùa Thiên Trù ở Hương Sơn. Hương Sơn phong cảnh là bài hát nói ông viết về vùng danh thắng ấy.

Bài thơ mở ra bằng câu ngắn chỉ bốn tiếng giới thiệu Hương Sơn là cảnh Bụt dưới bầu trời. Nhà thơ bày tỏ niềm thích thú vì cái thú đi Hương Sơn đã ao ước từ lâu nay mới thành hiện thực. Phóng tầm mắt, ông thấy non chồng non, nước tiếp nước, mây nối mây, và bâng khuâng hỏi có phải đây chính là “Đệ nhất động” mà người xưa đã ca ngợi.

Đi vào cảnh, ông bắt gặp những dấu hiệu của chốn thiền môn: chim trong rừng mai thỏ thẻ như dâng trái cúng Phật, đàn cá dưới khe Yến lững lờ như nghe kinh. Một tiếng chày kình vẳng đến khiến người khách từng trải qua bao dâu bể cuộc đời bừng tỉnh khỏi giấc mộng. Rồi các thắng cảnh lần lượt hiện ra: suối Giải Oan, chùa Cửa Võng, hang Phật Tích, động Tuyết Quynh. Ngước lên, nhà thơ ngỡ có ai khéo vẽ nên những hình thù trên vách đá, đá ngũ sắc lấp lánh như gấm dệt; hang sâu thăm thẳm lồng bóng trăng, lối đi chập chờn uốn lượn như thang mây.

Trước cảnh ấy, ông tự hỏi phải chăng non sông vẫn đang chờ đợi ai, hay tạo hóa đã khéo tay sắp đặt. Câu hỏi hé lộ nỗi niềm của một nhà nho trước vận nước. Bài thơ kết lại khi nhà thơ lần tràng hạt niệm Phật, cảm nhận công đức vô lượng của cửa từ bi, và thốt lên tình yêu phong cảnh ngày càng đậm sâu.

Bao lâu nay ta vẫn mong được một lần đến Hương Sơn, và giờ đây ta đã đứng giữa cảnh Bụt. Non nối non, nước tiếp nước, mây giăng khắp chốn, ta không khỏi tự hỏi phải chăng đây là động đẹp nhất trời Nam.

Trong rừng mai, tiếng chim thỏ thẻ như đang dâng trái cúng Phật; dưới khe Yến, đàn cá lững lờ như nghe kinh. Bỗng một tiếng chày kình vang lên, ta giật mình như vừa tỉnh một giấc mộng dài của cõi đời dâu bể. Ta đi qua suối Giải Oan, chùa Cửa Võng, hang Phật Tích, động Tuyết Quynh. Ngước nhìn vách đá, ta ngỡ có ai vẽ lên đó; đá ngũ sắc long lanh như tấm gấm, hang sâu lồng bóng trăng, lối đi uốn lượn như bậc thang lên mây.

Đứng trước cảnh ấy, ta tự hỏi non sông còn đợi ai, hay tạo hóa đã khéo bày đặt. Ta lần tràng hạt, niệm Nam mô Phật, thấy lòng mình lắng lại. Càng ngắm, ta càng yêu cảnh này.

Kết luận

Tóm tắt Hương Sơn phong cảnh cần bám vào bố cục ba phần (4 câu đầu – 10 câu giữa – 5 câu cuối) và mạch cảm xúc đi từ háo hức, say mê đến thành kính, suy tư. Em có thể dùng mẫu 1 để trả lời nhanh, mẫu 3, mẫu 4 để ôn bố cục và mẫu 6 khi cần trình bày đầy đủ.

Xem thêm:

• Soạn bài Hương Sơn phong cảnh (Chân trời sáng tạo)
• Tác giả – tác phẩm Hương Sơn phong cảnh
• Soạn bài Thơ duyên (Xuân Diệu)
• Sự tích hội chùa Hương
• Nhà thơ Chu Mạnh Trinh – tiến sĩ tài hoa viết Hương Sơn phong cảnh