Tóm tắt Thơ duyên (Xuân Diệu) ngắn gọn, đầy đủ – 7 mẫu hay nhất

Trong một chiều thu, thiên nhiên hiện lên như đang kết duyên: chim từng cặp chuyền cành, trời xanh rót xuống lá, gió và nắng quấn quýt. Giữa khung cảnh ấy, chàng trai lần đầu biết rung động, thấy mình và cô gái hòa hợp như hai tiếng trong một vần thơ. Không cần mai mối, khi chiều buông, hai tâm hồn đã thuộc về nhau.

Thơ duyên mở ra một buổi chiều thu êm như mộng. Trên cây me, đôi chim ríu rít chuyền cành; bầu trời xanh màu ngọc tràn xuống tán lá; khắp nơi như ngân tiếng đàn. Trên con đường nhỏ, gió nghiêng nghiêng, cành cây dại ngả vào nắng chiều, và nhân vật trữ tình lần đầu nghe lòng xao động. Cô gái bước đi thản nhiên, chàng trai thong thả theo sau, tưởng chẳng để ý đến nhau nhưng thật ra đã hòa hợp như một “cặp vần”. Chiều muộn dần: mây vội bay, cò lưỡng lự trên ruộng, chim dang cánh giữa trời rộng, sương lạnh buông xuống. Cuối cùng, chẳng cần ai se duyên, trước buổi chiều bâng khuâng ấy, tâm hồn chàng trai đã gắn bó với tâm hồn cô gái.

Phần 1 (khổ 1, 2) – Chiều thu giao duyên và rung động đầu tiên: Chiều thu như được dệt bằng thơ; cây me có đôi chim quấn quýt, nền trời xanh trong như ngọc, âm thanh của mùa thu vang lên khắp nơi. Con đường nhỏ, làn gió nhẹ và cành cây ngả mình trong nắng chiều khiến lòng người lần đầu biết thương yêu.

Phần 2 (khổ 3) – Duyên của anh và em: Em đi thong dong, anh bước chậm rãi, không ai theo sát ai. Vẻ vô tâm ấy chỉ là bề ngoài, vì giữa bài thơ dịu dàng của đất trời, hai người đã ăn ý như hai tiếng hiệp vần.

Phần 3 (khổ 4, 5) – Chiều tàn và sự gắn kết của hai tâm hồn: Cảnh chiều chuyển sang vội vã, phân vân, se lạnh: mây bay nhanh, cánh cò ngập ngừng, chim sải cánh, hoa lạnh, sương rơi. Không lời hẹn ước, không người mối lái, chỉ một buổi chiều ngẩn ngơ đã đủ để lòng anh kết duyên với lòng em.

• Khổ 1: Chiều thu mộng mơ; đôi chim chuyền cành trên cây me; trời xanh ngọc tỏa xuống tán lá; mùa thu về, đâu đâu cũng như có tiếng nhạc.
• Khổ 2: Con đường nhỏ, gió nhẹ, cành cây hoang ngả vào nắng chiều; lòng ta lần đầu xao xuyến tình thương yêu.
• Khổ 3: Em thản nhiên, anh thong thả, tưởng xa lạ mà đã hòa hợp như vần thơ.
• Khổ 4: Chiều muộn: mây vội vã, cò lưỡng lự, chim dang rộng cánh, hoa lạnh và sương dần buông.
• Khổ 5: Lặng lẽ, không cần mai mối, trước buổi chiều ngẩn ngơ, hai tâm hồn đã nên duyên.

Bài thơ Thơ duyên của Xuân Diệu kể lại một buổi chiều thu và một mối duyên vừa chớm. Đất trời lúc ấy như cũng đang hòa thành thơ: đôi chim ríu rít trên cành me, bầu trời trong xanh như ngọc đổ tràn qua lá, khắp không gian thoảng âm vang trầm bổng của mùa thu. Con đường nhỏ, ngọn gió nghiêng, cành cây dại ngả vào nắng đã đánh thức trong lòng nhân vật trữ tình cảm giác thương yêu lần đầu tiên. Rồi hình ảnh đôi trai gái xuất hiện: cô gái bước đi tự nhiên, chàng trai đi chậm, giữ khoảng cách, nhưng giữa nhịp điệu dịu dàng của buổi chiều, họ đã gắn với nhau như hai chữ cùng vần. Chiều dần tối, mây bay vội, cánh cò ngập ngừng, cánh chim dang rộng, sương lạnh bắt đầu rơi. Trong khoảnh khắc lặng lẽ đó, không ai mai mối, không lời tỏ tình, trái tim chàng trai đã tự nguyện gắn bó với người con gái.

Thơ duyên ra đời khi Xuân Diệu còn rất trẻ, trong những năm ông được Hoài Thanh xem là nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới. Chữ “duyên” trong nhan đề vừa là sự hòa hợp của thiên nhiên với thiên nhiên, vừa là mối gắn kết giữa con người với cảnh vật và giữa con người với nhau.

Khổ thơ đầu vẽ một chiều thu như bước ra từ giấc mộng. Cảnh vật như đang hòa vào thơ; trên cây me có đôi chim chuyền cành, tiếng hót ríu rít. Màu xanh ngọc của bầu trời như được dốc xuống, tràn qua hàng nghìn chiếc lá. Mùa thu đến, đâu đâu cũng như có âm thanh huyền diệu của một tiếng đàn.

Sang khổ hai, cảnh gần hơn và tình bắt đầu xuất hiện. Con đường nhỏ, làn gió thổi nghiêng, những cành cây dại như ngả vào nắng lúc chiều về. Chính trong buổi chiều ấy, nhân vật trữ tình cảm thấy lòng mình xao động, lần đầu biết đến nỗi thương yêu.

Khổ ba đưa hai nhân vật anh và em vào khung cảnh. Em đi nhẹ nhàng, thản nhiên; anh đi chậm, không bước sát theo em. Nhìn bề ngoài, cả hai như vô tình, nhưng trong bài thơ êm dịu của đất trời, họ đã như một “cặp vần” – hai tiếng khác nhau mà ngân lên cùng một âm hưởng.

Khổ bốn, cảnh chiều chuyển sắc. Mây xanh vội bay về đâu không rõ, con cò trên ruộng như lưỡng lự, cánh chim giữa trời cao dang rộng thêm, bông hoa thấy lạnh khi chiều thưa và sương bắt đầu xuống. Cảnh có chút buồn, chút bâng khuâng, như báo hiệu một khoảnh khắc quan trọng sắp tới.

Khổ cuối là lời kết của mối duyên. Không ai hay biết, bước thu vẫn êm, chẳng có người làm mối, cũng không cần lời ngỏ ý. Chỉ cần nhìn buổi chiều ngơ ngẩn ấy, chàng trai đã nhận ra: “Lòng anh thôi đã cưới lòng em”. Bài thơ khép lại bằng một đám cưới của hai tâm hồn, trong trẻo và tự nhiên như chính buổi chiều thu.

Nội dung: Bài thơ thể hiện niềm say mê của Xuân Diệu trước vẻ đẹp chiều thu và sự giao hòa của muôn vật; từ duyên của thiên nhiên dẫn đến duyên của con người, khẳng định tình yêu nảy nở tự nhiên khi tâm hồn rộng mở với đất trời.

Nghệ thuật: Thể thơ bảy chữ, nhịp thơ êm; nhiều từ láy gợi hình, gợi nhạc; nhân hóa cảnh vật (cành cây, cánh cò, cánh chim đều mang tâm trạng); so sánh độc đáo lấy thơ ca để nói tình yêu; sự phối hợp tinh tế giữa cảnh và tình. Bài thơ vừa có vẻ cổ điển của thơ Đường, vừa mang cái mới, cái táo bạo của Thơ mới.

Kết luận

Bảy mẫu tóm tắt trên cùng bám mạch cảm xúc của bài thơ: chiều thu giao duyên, rung động đầu tiên, anh và em hòa hợp, chiều tàn và hai tâm hồn kết duyên. Với câu hỏi đọc hiểu, em nên dùng mẫu 1 hoặc mẫu 2; khi giới thiệu tác phẩm trong bài phân tích, mẫu 5 và mẫu 6 sẽ hợp hơn. Do bài thơ còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền, bài viết chỉ trích một câu thơ; em hãy đọc toàn văn trong SGK trước khi tóm tắt.

Xem thêm:

• Soạn bài Thơ duyên – Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo
• Thơ duyên: tác giả, xuất xứ, bố cục, giá trị
• Phân tích Thơ duyên (bài văn học sinh giỏi)
• Tác phẩm tiêu biểu của Xuân Diệu
• Tóm tắt Hương Sơn phong cảnh (Chu Mạnh Trinh)