Tóm tắt Chùm thơ hai-cư Nhật Bản ngắn gọn, đầy đủ – 7 mẫu hay nhất

Chùm thơ gồm ba bài hai-cư: Ba-sô vẽ con quạ đậu cành khô trong chiều thu vắng lặng; Chi-ô kể chuyện không nỡ gỡ dây hoa triêu nhan quấn gàu nên đi xin nước nhà bên; Ít-sa ngắm con ốc nhỏ chậm rãi trèo núi Fu-ji. Qua những hình ảnh bé nhỏ, bình dị, ba bài thơ thể hiện tình yêu thiên nhiên và những suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống.

Chùm thơ hai-cư Nhật Bản đưa người đọc qua ba khoảnh khắc rất ngắn nhưng đọng lại lâu. Khoảnh khắc đầu là một chiều cuối thu: trên cành cây trụi lá có một cánh quạ đen đậu lặng im, cả không gian như chìm vào tịch mịch, man mác buồn. Khoảnh khắc thứ hai diễn ra bên giếng nước buổi sớm: nhà thơ Chi-ô thấy dây hoa triêu nhan đã quấn lấy sợi dây gàu, và vì thương hoa, bà chọn sang hàng xóm xin nước. Khoảnh khắc cuối cùng là hình ảnh con ốc bé nhỏ nhích từng chút trên sườn núi Phú Sĩ cao vời. Ba bài thơ, ba tác giả, nhưng cùng một cách nhìn: tìm cái đẹp và triết lí trong những sự vật bình thường nhất.

• Bài 1 (Ba-sô): cành khô, cánh quạ, chiều thu – ba hình ảnh đặt cạnh nhau tạo nên bức tranh thu hoang vắng, gợi nỗi cô đơn và cảm giác tịch liêu của con người trước thiên nhiên.
• Bài 2 (Chi-ô): phát hiện dây hoa triêu nhan vương vào dây gàu bên giếng dẫn tới quyết định đi xin nước nhà bên – thái độ nâng niu cái đẹp mong manh, tôn trọng sự sống của thiên nhiên.
• Bài 3 (Ít-sa): con ốc nhỏ bé đối lập với núi Fu-ji hùng vĩ; nhịp bò chậm rãi mà không dừng gợi bài học về sự kiên nhẫn, bền bỉ trên hành trình chinh phục mục tiêu lớn.

Điểm chung: hình ảnh trung tâm của cả ba bài đều là sự vật nhỏ bé, gần gũi; bài thơ gợi nhiều hơn tả, để người đọc tự cảm nhận.

Cách tóm tắt dạng bảng giúp em so sánh nhanh ba bài khi ôn tập:

Hai-cư là thể thơ truyền thống ngắn nhất của Nhật Bản, mỗi bài chỉ 17 âm tiết, thường có một từ chỉ mùa. Chùm thơ trong sách Ngữ văn 10 chọn ba bài của ba tác giả thời Edo, mỗi bài mở ra một khung cảnh riêng.

Bài thơ của Ba-sô dựng lên một bức tranh thu gần như chỉ có hai màu trầm: màu nâu xám của cành cây khô và màu đen của con quạ, trên nền buổi chiều cuối thu. Không có âm thanh, không có con người, cảnh vật lặng im tuyệt đối. Chính sự vắng lặng ấy khiến người đọc cảm nhận được nỗi cô đơn và cái đẹp tịch liêu mà thơ hai-cư rất quý.

Bài thơ của Chi-ô chuyển sang một khoảnh khắc đời thường. Buổi sáng, nhân vật trữ tình ra giếng lấy nước thì thấy dây hoa triêu nhan đã leo quấn lấy sợi dây gàu, hoa đang nở. Muốn múc nước thì phải gỡ dây hoa, mà gỡ ra thì hoa sẽ dập nát. Người ấy lặng lẽ đi xin nước nhà bên. Hành động nhỏ cho thấy một tấm lòng tinh tế, biết nhường nhịn để giữ lại vẻ đẹp của tự nhiên.

Bài thơ của Ít-sa đặt con ốc sên bé tí cạnh ngọn núi Fu-ji cao nhất Nhật Bản. Con ốc bò rất chậm nhưng vẫn hướng lên đỉnh núi. Hình ảnh vừa hóm hỉnh vừa sâu sắc ấy nhắc con người: đường tới ước mơ có thể dài và khó, nhưng nếu kiên nhẫn đi từng bước thì vẫn có thể chạm tới.

Khép lại chùm thơ, người đọc nhận ra đặc trưng của hai-cư: lời ít, ý nhiều, hình ảnh bình dị mà giàu sức gợi, thể hiện tâm hồn người Nhật yêu thiên nhiên và trân trọng những điều nhỏ bé.

Bài của Ba-sô nói với ta về vẻ đẹp của sự tĩnh lặng: có những khoảnh khắc buồn và vắng, nhưng biết lắng lòng ngắm nhìn thì nỗi buồn ấy cũng trở nên đẹp.

Bài của Chi-ô nhắc ta sống nhẹ nhàng với thiên nhiên: thà chịu phiền một chút còn hơn làm tổn thương một bông hoa. Con người và vạn vật đều có quyền được tồn tại.

Bài của Ít-sa khích lệ ta kiên trì: nhỏ bé không có nghĩa là không thể vươn cao, miễn là không bỏ cuộc giữa đường.

Ba thông điệp ghép lại thành một cái nhìn trọn vẹn về đời sống: biết cảm nhận, biết trân trọng và biết nỗ lực.

Chiều nay, trời đã cuối thu. Ta dừng chân trước một cái cây trụi hết lá, trên cành khô có một con quạ đen đậu im lìm. Không gian rộng mà vắng, lòng ta bỗng thấy chùng xuống.

Sáng khác, ta ra giếng múc nước. Dây hoa triêu nhan đã leo kín sợi dây gàu từ lúc nào, những bông hoa vừa hé nở còn ướt sương. Ta không nỡ kéo gàu lên, đành xách thùng sang nhà hàng xóm xin nước.

Lại một hôm, ta thấy một con ốc nhỏ đang bò trên sườn núi Fu-ji. Nó chậm lắm, chậm đến mức tưởng như đứng yên, vậy mà vẫn cứ nhích dần lên. Ta muốn nói với nó: cứ từ từ thôi, rồi sẽ tới.

Kết luận

Khi tóm tắt Chùm thơ hai-cư Nhật Bản, em cần nêu đủ ba bài, gọi đúng hình ảnh trung tâm của từng bài và nói được cảm xúc hoặc triết lí mà bài thơ gợi ra; tránh chép lại nguyên các bản dịch. Mẫu 1 phù hợp khi cần trả lời nhanh, mẫu 3 và mẫu 4 dùng để ôn bố cục, mẫu 5 dùng khi cần trình bày đầy đủ.

Xem thêm:

• Soạn bài Chùm thơ hai-cư Nhật Bản (Kết nối tri thức)
• Phân tích thơ hai-cư của Ba-sô
• Thơ Haiku: đặc điểm và những bài tiêu biểu
• Tóm tắt bài thơ Thu hứng (Đỗ Phủ)
• Giới thiệu tác giả Ba-sô (Matsuo Bashō): bậc thầy thơ hai-cư Nhật Bản