Thuốc là truyện ngắn của Lỗ Tấn từng được học trong sách Ngữ văn 12 tập hai chương trình cũ; bài này gom lại những thông tin cần nhớ về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, bố cục, ý nghĩa nhan đề và giá trị của truyện để các em ôn nhanh trước khi làm đề đọc hiểu hay nghị luận. Các văn bản khác của khối 12 xem ở chuyên mục Ngữ văn lớp 12.
Nội dung văn bản Thuốc
Bản dịch Trương Chính dùng trong sách giáo khoa còn được bảo hộ bản quyền, nên dưới đây chỉ lược lại nội dung từng phần kèm vài câu trích ngắn.
- Phần I: một đêm thu gần sáng, bà Hoa moi dưới gối gói bạc đưa chồng. Lão Hoa đi ra ngã ba đường, nơi đám đông đang chen nhau xem chém người, và nhận từ tay một gã áo đen chiếc bánh bao “nhuốm máu, đỏ tươi”. Trên đường về, mặt trời chiếu vào tấm biển cũ đề “Cổ… Đình Khẩu”.
- Phần II: vợ chồng lão bọc bánh trong lá sen, nướng trong bếp rồi cho Thuyên ăn. Hai người đứng hai bên nhìn con chăm chăm; Thuyên lại lên cơn ho.
- Phần III: quán trà đông khách. Cả Khang oang oang khoe công, cam đoan Thuyên sẽ khỏi; mọi người hỏi chuyện người bị chém họ Hạ, chê anh là đồ “điên” vì dám nói “Thiên hạ nhà Mãn Thanh chính là của chúng ta” và còn thương hại cả kẻ đánh mình.
- Phần IV: tiết Thanh minh năm sau, bà Hoa ngồi bên mộ con thì thấy một bà già khác đến viếng mộ bên kia đường mòn. Đó là mẹ Hạ Du. Trên mộ Hạ Du có một vòng hoa trắng hồng; bà mẹ khóc, cầu con ứng vào con quạ. Lúc hai bà quay về, con quạ kêu một tiếng rồi bay vút về phía chân trời.
Thông tin tác giả Lỗ Tấn
Lỗ Tấn (25/9/1881 – 19/10/1936) tên khai sinh là Chu Chương Thọ, năm 1898 đổi thành Chu Thụ Nhân; bút danh Lỗ Tấn lấy họ của mẹ, dùng từ năm 1918. Ông quê ở Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang, sinh ra trong một nhà quan lại đã sa sút. Thời trẻ ông học hàng hải, khai mỏ rồi sang Nhật học y ở Tiên Đài.
Năm 1906, sau khi xem đoạn phim chiếu cảnh người Trung Quốc thản nhiên đứng xem đồng bào mình bị hành hình, ông bỏ học y, cho rằng việc cần làm trước tiên là thay đổi tinh thần của người dân, và chọn văn nghệ làm con đường ấy. Quan điểm chữa bệnh tinh thần cho quốc dân chi phối mọi trang viết của ông.
Tác phẩm chính: truyện vừa A Q chính truyện (1921); các tập truyện ngắn Gào thét (1923) và Bàng hoàng (1926); tập Chuyện cũ viết lại (1936); tập thơ văn xuôi Dã thảo (1927) và hơn mười lăm tập tạp văn. Học sinh Việt Nam quen với ông qua Cố hương (lớp 9 cũ) và Thuốc (lớp 12 cũ). Xem thêm tiểu sử Lỗ Tấn và phong cách sáng tác của Lỗ Tấn.
Thông tin tác phẩm Thuốc
Thuốc được viết năm nào, in ở đâu?
Truyện được viết tháng 4 năm 1919 (dòng ghi cuối văn bản), đăng trên tạp chí Tân thanh niên rồi in trong tập Gào thét (1923), tập truyện ngắn đầu tay của Lỗ Tấn gồm 14 truyện.
Hoàn cảnh sáng tác Thuốc
- Truyện ra đời đúng lúc phong trào Ngũ Tứ (4 – 5 – 1919) sắp bùng lên. Trung Quốc khi ấy bị các nước đế quốc xâu xé, thành một xã hội nửa phong kiến nửa thuộc địa.
- Cách mạng Tân Hợi (1911) lật đổ nhà Thanh nhưng không thay đổi được đời sống và nếp nghĩ của dân chúng; người cách mạng thì hoạt động đơn độc, xa quần chúng.
- Nhân vật Hạ Du được cho là gợi từ nữ chiến sĩ Thu Cẩn, người bị chém năm 1907 ở ngã ba Cổ Hiên Đình Khẩu, Thiệu Hưng.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện ngắn hiện đại.
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba, giọng kể khách quan, lạnh; nhiều đoạn điểm nhìn nhập vào lão Hoa, bà Hoa.
- Nhân vật chính: vợ chồng lão Hoa, Thuyên, Cả Khang, đám khách quán trà, mẹ Hạ Du; người cách mạng Hạ Du chỉ hiện qua lời kể.
Bố cục Thuốc có mấy phần?
Truyện có 4 phần, đúng bằng bốn đoạn đánh số trong văn bản:
- Phần 1 (Mua thuốc): lão Hoa ra pháp trường mua bánh bao tẩm máu người.
- Phần 2 (Ăn thuốc): Thuyên ăn chiếc bánh nhưng bệnh không đỡ.
- Phần 3 (Bàn về thuốc): câu chuyện về thuốc và về Hạ Du trong quán trà.
- Phần 4 (Hậu quả của thuốc): cảnh ở bãi tha ma ngày Thanh minh, hai người mẹ và vòng hoa trên mộ Hạ Du.
Ý nghĩa nhan đề Thuốc
- Nghĩa thực: phương thuốc chữa lao bằng bánh bao tẩm máu người, thứ thuốc mê tín, quái gở của người dân thời ấy.
- Nghĩa sâu: thuốc đó là thuốc độc. Người dân lấy máu người cách mạng chữa bệnh cho con mà không biết người ấy chết vì mình; căn bệnh cần chữa là sự u mê của quốc dân.
- Nghĩa đặt ra: phải tìm một vị thuốc khác để chữa cả căn bệnh tinh thần lẫn bi kịch của cách mạng xa rời dân chúng, tức là đánh thức người dân.
Giá trị nội dung
- Phê phán sự mê muội, vô cảm của dân chúng Trung Hoa những năm đầu thế kỉ trước, thể hiện qua chiếc bánh bao tẩm máu và tiếng cười nói trong quán trà.
- Chỉ ra bi kịch của người chiến sĩ đi trước: dũng cảm, sẵn sàng hi sinh nhưng cô độc, không được quần chúng hiểu.
- Gửi gắm niềm tin vào tương lai qua vòng hoa trên mộ Hạ Du và mùa xuân của phần cuối.
Giá trị nghệ thuật
- Lối viết cô đọng, hàm súc: một truyện ngắn mà chứa vấn đề lớn của cả dân tộc.
- Hệ thống hình ảnh biểu tượng: bánh bao tẩm máu, tấm biển “Cổ… Đình Khẩu”, con đường mòn, vòng hoa, con quạ.
- Cách đặt nhân vật độc đáo: người cách mạng đứng ở hậu cảnh, đám đông chiếm tiền cảnh để làm nổi bật chủ đề thức tỉnh quần chúng.
- Truyện đi từ mùa thu sang mùa xuân, không gian hẹp và ngột ngạt; giọng kể bình thản mà đầy mỉa mai.
Sơ đồ tư duy Thuốc
Sơ đồ dưới đây gom sáu nhánh kiến thức chính của truyện để các em ôn nhanh.
Tóm tắt Thuốc
Mẫu 1 – Tóm tắt Thuốc ngắn nhất
Vợ chồng lão Hoa mua chiếc bánh bao tẩm máu một người tử tù về chữa bệnh lao cho con trai là Thuyên, nhưng Thuyên vẫn chết. Người bị chém là Hạ Du, một chiến sĩ cách mạng mà đám khách quán trà coi là kẻ điên. Ngày Thanh minh, mẹ Thuyên và mẹ Hạ Du gặp nhau ở nghĩa địa và sững người khi thấy mộ Hạ Du có một vòng hoa.
Mẫu 2 – Tóm tắt Thuốc đầy đủ
Thuyên, con trai độc nhất của vợ chồng lão Hoa, mắc bệnh lao. Được Cả Khang mách, lão Hoa dậy từ khi trời chưa sáng, mang hết số bạc dành dụm ra ngã ba Cổ Đình Khẩu, nơi sắp xử chém một tử tù, để mua chiếc bánh bao thấm máu người ấy. Về nhà, hai vợ chồng nướng bánh trong lá sen rồi cho con ăn, tin rằng con sẽ khỏi. Quán trà sáng hôm đó đông khách. Cả Khang khoe đã lo được thuốc, rồi kể về người bị chém: Hạ Du, con trai một bà mẹ nghèo, bị chính ông chú đem nộp quan để lĩnh thưởng; trong ngục vẫn rủ lão đề lao làm cách mạng, bị đánh lại còn bảo kẻ đánh mình đáng thương. Cả quán đồng thanh kết luận anh ta điên. Thuyên không qua khỏi. Tiết Thanh minh năm sau, bà Hoa ra viếng mộ con thì gặp mẹ Hạ Du đến viếng mộ con bên kia con đường mòn. Hai bà sững sờ trước vòng hoa trắng hồng trên mộ Hạ Du mà không biết ai đặt. Mẹ Hạ Du khóc, cầu con ứng vào con quạ; khi hai bà ra về, con quạ kêu một tiếng rồi bay vút lên trời xa.
Lời kết
Nắm vững xuất xứ, bố cục bốn phần, ý nghĩa nhan đề và hai giá trị lớn của Thuốc là đủ nền để làm các đề về hình tượng chiếc bánh bao, về Hạ Du hay về chi tiết vòng hoa. Khi viết, hãy gắn truyện với tư tưởng “chữa bệnh tinh thần” của Lỗ Tấn để bài có chiều sâu.
Xem thêm: