Chương mở đầu của Bản án chế độ thực dân Pháp mang tên Thuế máu; đây là áng văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc học ở Bài 26 sách Ngữ văn 8 tập hai chương trình cũ. Bài viết tổng hợp nội dung đoạn trích, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, các giá trị chính, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy để em ôn tập. Các bài học khác của khối 8 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 8.
Nội dung đoạn trích Thuế máu
Phần thứ nhất, Chiến tranh và “người bản xứ”, kể lại sự thay đổi trơ trẽn trong cách thực dân đối xử với dân thuộc địa: trước chiến tranh họ bị khinh miệt, đánh đập; vừa có chiến tranh, họ được tâng bốc bằng những danh hiệu mĩ miều để rồi bị đẩy sang châu Âu làm vật hi sinh, chết dưới đáy biển, trên các chiến trường xa lạ, hoặc gục ngã vì làm việc quá sức trong xưởng thuốc súng. Trong số bảy mươi vạn người bị đưa sang Pháp, có tám vạn người vĩnh viễn nằm lại nơi đất khách.
Phần thứ hai, Chế độ lính tình nguyện, vạch trần thủ đoạn bắt lính: lùng ráp, vây bắt, xích trói, dọa nạt để tống tiền nhà giàu, trong khi miệng vẫn nói về lòng tự nguyện của dân bản xứ. Sự thật là người dân tìm mọi cách trốn tránh; ở nhiều nơi như Cao Miên, Sài Gòn, Biên Hòa đã nổ ra biểu tình, bạo động.
Phần thứ ba, Kết quả của sự hi sinh, cho thấy khi chiến tranh kết thúc, người lính thuộc địa bị trở mặt: bị lột của cải, bị đánh đập, đối xử thô bạo; những lời ngọt ngào trước kia tắt lịm.
Bản dịch đoạn trích còn được bảo hộ bản quyền; bài chỉ trích vài cụm ngắn để minh họa.
Thông tin tác giả Nguyễn Ái Quốc
Nguyễn Ái Quốc là tên gọi Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng trong thời gian hoạt động ở nước ngoài, nhất là những năm ở Pháp. Người sinh năm 1890 tại làng Kim Liên (làng Sen), huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, tên khai sinh Nguyễn Sinh Cung, mất năm 1969.
Bên cạnh sự nghiệp cách mạng vĩ đại, Hồ Chí Minh để lại một di sản văn học phong phú: văn chính luận (Bản án chế độ thực dân Pháp, Tuyên ngôn Độc lập), truyện và kí (Vi hành, Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu), thơ (Nhật kí trong tù và nhiều bài thơ trữ tình). Văn chính luận của Người lập luận chặt chẽ, lời lẽ sắc bén, giàu tính chiến đấu; truyện và kí giàu chất trào phúng, hiện đại.
Xem thêm: Tác giả Hồ Chí Minh, Những bài thơ Hồ Chí Minh.
Thông tin tác phẩm Thuế máu
Dưới đây là những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Xuất xứ, hoàn cảnh ra đời
Bản án chế độ thực dân Pháp được viết bằng tiếng Pháp trong những năm hoạt động ở Pháp (khoảng 1921 – 1925), in lần đầu tại Pa-ri năm 1925 và in ở Việt Nam năm 1946. Thuế máu là chương I của tác phẩm, sách giáo khoa trích ba phần đầu của chương.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn chính luận (phóng sự chính luận).
- Phương thức biểu đạt: nghị luận kết hợp tự sự và biểu cảm.
Bố cục Thuế máu có mấy phần?
- Phần I – Chiến tranh và “người bản xứ”: thái độ hai mặt của thực dân; số phận của người lính thuộc địa trong chiến tranh.
- Phần II – Chế độ lính tình nguyện: thủ đoạn bắt lính và sự thật về hai chữ “tình nguyện”.
- Phần III – Kết quả của sự hi sinh: sự trở mặt của thực dân sau chiến tranh.
Ý nghĩa nhan đề Thuế máu
Người dân thuộc địa bị bóc lột bằng vô số thứ thuế, nhưng “thuế máu” là thứ tàn nhẫn nhất: họ phải nộp chính xương máu, sinh mạng cho những cuộc chiến tranh không phải của mình. Nhan đề vừa khái quát bản chất tàn bạo của chế độ thực dân, vừa chứa đựng sự căm phẫn và giọng điệu mỉa mai của tác giả.
Giá trị nội dung
- Vạch trần sự giả dối, tàn nhẫn của bọn cầm quyền thực dân Pháp khi đẩy dân thuộc địa vào chỗ chết trong cuộc chiến phi nghĩa.
- Bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc với thân phận dân thuộc địa.
- Góp phần thức tỉnh nhân dân thuộc địa nhận rõ bản chất kẻ thù.
Giá trị nghệ thuật
- Dẫn chứng dồi dào, có thật (sự kiện, địa danh, con số), giàu sức thuyết phục.
- Nghệ thuật trào phúng sắc sảo: dùng lại mĩ từ của địch trong ngữ cảnh trái ngược, giọng mỉa mai, châm biếm.
- Hình ảnh giàu tính biểu cảm; lối viết đặt cạnh những điều trái ngược.
- Kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ, tự sự và biểu cảm.
Sơ đồ tư duy Thuế máu
Sơ đồ dưới đây giúp em hệ thống nhanh kiến thức trọng tâm.
Lời kết
Thuế máu là đoạn văn chính luận tiêu biểu cho ngòi bút sắc bén của Nguyễn Ái Quốc. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ (chương I Bản án chế độ thực dân Pháp, 1925), bố cục ba phần theo trình tự thời gian, ý nghĩa nhan đề và nghệ thuật trào phúng đặc sắc.
Xem thêm: