Bàn luận về phép học được rút từ bản tấu mà La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp dâng lên vua Quang Trung, học ở Bài 25 sách Ngữ văn 8 tập hai chương trình cũ. Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, tiểu sử tác giả, hoàn cảnh ra đời, thể loại tấu, bố cục, luận điểm, các giá trị chính và sơ đồ tư duy. Các bài học khác của khối 8 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 8.
Nội dung văn bản Bàn luận về phép học
Mở đầu bài tấu, Nguyễn Thiếp nêu mục đích của việc học: người ta học để hiểu đạo lí làm người, tức là lẽ ứng xử hằng ngày giữa người với người. Ông chỉ ra thực trạng đáng buồn: nền học chân chính bị mai một, người ta chạy theo lối học hình thức để cầu danh lợi, khiến vua chúa tầm thường, bề tôi xu nịnh, dẫn tới cảnh nước mất nhà tan.
Từ đó, ông đề nghị nhà vua ban chiếu mở rộng việc học ở phủ, huyện, trường tư, cho con em các nhà văn võ và cả người làm việc ở các trấn cũ đều được đi học. Phép dạy theo Chu Tử: học từ những điều cơ bản, tuần tự lên cao; học rộng rồi tóm cho gọn, học đến đâu làm theo đến đó. Cuối cùng, ông khẳng định: khi đạo học được xây dựng thì người tốt nhiều, triều đình ngay ngắn, đất nước thịnh trị.
Thông tin tác giả Nguyễn Thiếp
Nguyễn Thiếp sinh năm 1723 ở làng Mật Thôn, huyện La Sơn (nay thuộc huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh), mất năm 1804. Ông tự là Khải Xuyên, hiệu Lạp Phong cư sĩ; vì học rộng, đức cao, người đương thời gọi ông là La Sơn Phu Tử.
Sau khi đỗ đạt, ông ra làm quan thời Lê ít lâu rồi xin về quê mở trường dạy học. Vua Quang Trung kính trọng tài đức của ông, nhiều lần mời ra giúp nước. Năm 1791, ông vào Phú Xuân bàn việc nước với nhà vua; cũng năm ấy, vua lập Sùng chính Thư viện và giao ông làm Viện trưởng, phụ trách dịch sách, chăm lo giáo dục. Khi vua Quang Trung mất, những dự định của ông chưa kịp thực hiện trọn vẹn.
Nguyễn Thiếp để lại một số trước tác như La Sơn tiên sinh thi tập, Hạnh Am di văn. Tư tưởng giáo dục của ông, đặc biệt là quan niệm học đi đôi với hành, được đánh giá rất tiến bộ.
Thông tin tác phẩm Bàn luận về phép học
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Hoàn cảnh ra đời
Bản tấu được Nguyễn Thiếp dâng lên nhà vua vào tháng 8 năm 1791, nhằm bàn về việc xây dựng nền giáo dục cho đất nước. Nhan đề chữ Hán của phần trích là Luận học pháp (bàn về phép học).
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: tấu, văn bản của bề tôi trình lên vua để trình bày ý kiến, đề xuất; có thể viết bằng văn xuôi, văn biền ngẫu hoặc văn vần.
- Phương thức biểu đạt: nghị luận.
Bố cục Bàn luận về phép học có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến câu nói về nạn nước mất nhà tan): mục đích chân chính của việc học, phê phán lối học sai.
- Phần 2 (tiếp theo đến lời xin nhà vua đừng bỏ qua): đề xuất mở rộng việc học và phép học đúng.
- Phần 3 (phần cuối): lợi ích của nền học chân chính với quốc gia.
Luận điểm chính
- Học là để hiểu đạo lí, để làm người.
- Lối học hình thức, cầu danh lợi là nguyên nhân của suy vong.
- Phải mở rộng việc học và học đúng phép: từ gốc, tuần tự, học rộng tóm gọn, học đi đôi với hành.
- Đạo học thành thì đất nước thịnh trị.
Giá trị nội dung
- Khẳng định việc học phải nhằm đào tạo những con người vừa có đức vừa có tài để dựng xây đất nước.
- Lên án kiểu học chạy theo hình thức, danh lợi; đề xuất phương pháp học tiến bộ, đặc biệt là học kết hợp với hành.
- Thể hiện tầm nhìn, tấm lòng lo cho dân cho nước của một nhà giáo lớn.
Giá trị nghệ thuật
- Lập luận chặt chẽ: từ mục đích, thực trạng đến đề xuất và kết quả.
- Lí lẽ sắc sảo, mở đầu bằng câu châm ngôn giàu hình ảnh.
- Lời lẽ khiêm nhường, thành khẩn mà thẳng thắn, đúng tính chất của văn tấu.
Sơ đồ tư duy Bàn luận về phép học
Sơ đồ dưới đây giúp em hệ thống nhanh kiến thức.
Ghi nhớ nhanh khi làm bài đọc hiểu
Nếu văn bản xuất hiện trong đề đọc hiểu, em nên nhớ: đây là văn bản nghị luận trung đại thuộc thể tấu, người viết là bề tôi trình bày với vua; luận điểm trung tâm là học để làm người và phải học đúng phép; phương pháp được đề cao nhất là học luôn gắn với làm. Giọng văn khiêm nhường nhưng thẳng thắn, lập luận đi từ mục đích, thực trạng đến đề xuất và kết quả.
Lời kết
Bàn luận về phép học tuy ngắn nhưng chứa những quan niệm giáo dục còn nguyên giá trị. Khi ôn, em cần nhớ hoàn cảnh ra đời (tháng 8 năm 1791), thể tấu, bố cục ba phần và các phép học Nguyễn Thiếp đề xuất, nhất là học đi đôi với hành.
Xem thêm: