Sự tích đền Bà Đế là một trong những truyền thuyết nổi bật trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam. Câu chuyện không chỉ phản ánh lòng tôn kính của người dân đối với các vị thần linh mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa sâu sắc. Tìm hiểu về nguồn gốc và ý nghĩa của đền Bà Đế sẽ giúp bạn hiểu thêm về tâm linh và tín ngưỡng của người Việt.
Tương truyền vào năm 1718, ở phía đông nam vùng Ngọc Đồ Sơn có đôi vợ chồng họ Đào, đã hai mươi năm không có con. Hai vợ chồng tu thân, tích đức, cầu xin trời phật cho một mụn con. Trời phật động lòng, chứng giám, rồi báo mộng cho người vợ được mang thai. Tròn ngày, tròn tháng, đứa bé ra đời và được đặt tên là Đào Thị Hương. Từ khi sinh ra, người đứa trẻ đã toả hương thơm ngát, phát ánh hào quang và đi đến đâu cũng có làn mây che đến đó. Càng lớn lên đứa trẻ (Bà Đế) càng xinh đẹp, lộng lẫy.
Bà Đế rất khéo tay, siêng năng mọi việc. Hàng ngày bà đi chăn trâu, cắt cỏ, tay làm, miệng hát, tiếng hát ngân vang cả núi rừng. Người ta nói rằng, tiếng hát của bà làm chim ngừng hót, sóng ngừng vỗ, đất trời lặng đi để lắng nghe.
Vào năm 1736, chúa Trịnh Giang về kinh lý Đồ Sơn. Chúa cùng đoàn người dạo thắng cảnh bằng thuyền rồng trên núi Độc. Xúc động trước tiếng hát mượt mà, chúa truyền cho quân lính đi tìm người hát. Khi gặp được bà với vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành, chúa yêu mến và quyến luyến không rời. Khi về kinh đô, chúa có hẹn ngày về đón bà.
Bà mang thai, trong lòng rất lo sợ, ngày đêm trông ngóng thuyền hoa của chúa. Hàng Tổng biết chuyện đòi phạt tiền. Nhà nghèo không có tiền nộp phạt, hàng tổng đem bà ra khu núi Độc rồi dìm bà xuống biển.
Trước khi chết, bà ngửa mặt lên trời khóc than rằng: “Phận gái thân cô, gặp chúa yêu thương tôi đâu dám chống, nhìn mẹ cha, hàng xóm tôi đâu dám quên. Xin trời phật chứng giám cho lòng con. Khi con bị dìm xuống nước, nếu có oan ức, trời phật cho con nổi lên ba lần”. Quả nhiên bà nổi lên ba lần, mọi người ai nấy đều kinh sợ. Sau một tháng, thuyền hoa của chúa về rước bà về kinh. Biết chuyện oan khuất, chúa Trịnh Giang cho xây đền, lập đàn giải oan cho bà. Đền bà được vua Tự Đức về thăm ban sắc phong: Đông Nhạc Đế Bà – Trịnh chúa phu nhân.
Người đời sau thương tiếc và khâm phục lòng thuỷ chung của bà. Nhiều danh nhân đã đề thơ ca ngợi:
“Lòng sáng như băng trời đất biết
Nỗi niềm thành kính quỷ thần hay
Đế Bà hương lửa nghìn thu ấy
Để giải hồn oan cõi thế này”
Từ bấy đến nay, khách thập phương tấp nập đến du lịch Đồ Sơn trẩy hội đền Bà Đế. Người ta đến để xin tài, xin lộc và đặc biệt cùng bà giải mọi nỗi oan khuất mà mình gặp phải.
Ý nghĩa truyện Sự tích đền Bà Đế
Nỗi oan của người con gái nghèo
Đào Thị Hương không làm điều gì sai. Nàng hát khi chăn trâu cắt cỏ, được chúa để ý, mang thai và chờ ngày được đón. Nhưng trong lệ làng thời phong kiến, chửa hoang là tội; nhà nghèo không có tiền nộp phạt nên nàng bị dìm xuống biển. Truyện ghi lại một sự thật đau lòng: người yếu thế phải gánh hậu quả, còn kẻ có quyền chỉ đến khi mọi việc đã muộn.
Ba lần nổi lên để giải oan
Lời khấn trước khi chết và việc thân nàng nổi lên ba lần là chi tiết kỳ ảo quan trọng nhất. Dân gian dùng phép lạ để làm chứng cho sự trong sạch mà người đời không chịu tin. Ngôi đền về sau được lập không chỉ để thờ một người phụ nữ mà để nhắc nỗi oan của bao người cùng cảnh, vì thế khách đến đền thường xin “giải oan”.
Sự chung thủy được người đời ghi nhớ
Bốn câu thơ ca ngợi tấm lòng “sáng như băng” của Bà cho thấy người xưa trân trọng sự thủy chung của nàng hơn là địa vị phu nhân chúa Trịnh. Cùng chủ đề người phụ nữ chịu oan có thể đọc Thiếu phụ Nam Xương và Quan Âm Thị Kính.
Nguồn gốc truyện Sự tích đền Bà Đế
Đền Bà Đế nằm ở Đồ Sơn, Hải Phòng, dưới chân núi Độc nhìn ra biển. Truyện là truyền thuyết địa phương gắn với nhân vật lịch sử có thật: Trịnh Giang là chúa Trịnh cầm quyền ở Đàng Ngoài khoảng năm 1729 – 1740, và truyện đặt chuyến kinh lý Đồ Sơn của chúa vào năm 1736. Những mốc năm 1718, 1736, việc vua Tự Đức ban sắc phong “Đông Nhạc Đế Bà – Trịnh chúa phu nhân” và bài thơ bốn câu được ghi theo lời truyền, chưa đối chiếu được với văn bia hay sắc phong gốc.
Đọc thêm các truyền thuyết về di tích khác trên trang: Sự tích chùa Một Cột, Sự tích thành Lồi.
Câu hỏi thường gặp
Bà Đế là ai?
Theo truyện, Bà Đế tên là Đào Thị Hương, cô gái nghèo ở Đồ Sơn được chúa Trịnh Giang yêu mến, bị hàng tổng dìm xuống biển vì mang thai khi chưa cưới, sau được chúa lập đền giải oan.
Đền Bà Đế ở đâu?
Đền ở khu Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng, bên núi Độc sát biển; khách du lịch Đồ Sơn thường ghé thắp hương.