Sự tích con cú kể về một cuộc hỗn loạn hoang đường khi cả thị trấn náo động vì sự xuất hiện của một con cú, từ đó phản ánh sự ngây thơ và nỗi sợ vô lý của con người trong quá khứ.
Hồi đó cách đây khoảng mấy trăm năm, khi con người còn chưa tinh khôn, ranh mãnh như chúng ta ngày nay, ở thị trấn kia đã xảy ra một chuyện lạ kỳ như sau:
Tình cờ có một con cú thuộc giống cú lớn bay đi ăn đêm từ một khu rừng gần đó rồi lạc vào kho lúa và rơm của một gia đình kia. Đến sáng hôm sau, nó vẫn náu mình trong góc kho chẳng dám bay ra nữa vì sợ các giống chim khác thấy nó tất sẽ khiếp đảm mà kêu la ầm lên.
Khi trời đã rạng hẳn, người đầy tớ nhà kho ấy vào kho lấy rơm, hắn sợ hãi co cẳng chạy lên báo chủ là trong kho có một con quái vật suốt đời hắn chưa từng thấy bao giờ. Con quái vật đảo mắt lia lịa, chắc là nó nuốt chửng người ta dễ như chơi. Chủ nhà nói:
“Tao biết tính mày rồi! Mày chỉ có gan đuổi sẻ ngoài đồng, còn hễ thấy dù chỉ là một con gà mái đã chết lăn ra đó. Trước tiên mà cũng cứ đi kiếm gậy cầm lăm lăm trong tay rồi mới dám đến gần. Để tao thân chinh xuống xem con vật kỳ quái ấy hình thù thế nào?”
Chủ nhà đứng phắt ngay dậy, hùng hổ vẻ can đảm lắm, đi thẳng xuống kho, tìm ngó quanh quẩn. Nhưng khi chính mắt bác nhìn thấy con vật lạ kỳ và gớm ghiếc kia thì hoảng sợ cũng chẳng kém gì người đầy tớ. Chỉ vài bước nhảy, bác đã ra khỏi nhà kho, chạy sang khẩn khoản xin hàng xóm cứu giúp chống lại con vật lạ kỳ nguy hiểm. Nếu không sẽ nguy cho cả thị trấn một khi con quái lọt được ra ngoài.
Khắp phố xá huyên náo, bàn tán về chuyện đó. Người người khắp mọi nơi đổ về, tay giáo, tay mác, tay liềm, tay hái, tay rìu, cứ như đi đánh giặc. Mấy vị trong tòa thị chính do viên thị trưởng dẫn đầu cũng có mặt. Đoàn người tụ tập ở bãi chợ để chỉnh đốn hàng ngũ, rồi nhất tề kéo đến vây kín kho.
Tiếp đấy, một người dũng cảm táo tợn nhất trong đám đông, tay lăm lăm ngọn giáo, xông vào. Nhưng mới thấy con quái, hắn đã ù té chạy, mặt nhợt như da người chết, miệng lắp bắp không nói được lời nào. Thêm hai người nữa liều mình xông đến, nhưng cũng chẳng hơn gì người kia.
Mãi sau, có một người cao lớn, lực lưỡng bước ra. Anh nổi tiếng xưa nay vì những chiến công trong chiến trận. Anh nói:
“Các người chỉ nhìn suông thì làm sao đuổi được quái vật! Trong chuyện này, phải nghiêm túc mới được. Nhưng tôi thấy hình như các ông đã hóa thành loại đàn bà nhút nhát cả rồi thì phải, chẳng ai có gan đấu trí với cáo cả.”
Anh đòi đem giáp, trụ, giáo, kiếm lại. Binh giáp đã sẵn sàng, mọi người đâm lo cho tính mạng anh, nhưng ai cũng khen anh là dũng cảm. Hai cánh cổng kho được mở và người ta thấy con cú đã bay lên đậu chính giữa một cái xà ngang rất lớn.
Anh bảo đi lấy thang. Khi anh đặt thang xong, chuẩn bị trèo lên, ở bốn phía mọi người reo hò, cổ vũ anh, cầu thánh Gioóc, vị thánh đã giết rồng khi xưa phù hộ độ trì cho anh. Khi anh trèo sắp tới gần, con cú mới nhận ra là anh muốn trèo đến chỗ nó. Nó lại nhìn thấy đám đông người ở ngoài hô hoán huyên náo cả một vùng nên càng bàng hoàng, không biết trốn đi đâu. Mắt nó long lên, chớp liên tục, xù lông, giương cánh, cất giọng khàn khàn: “Cú… cú…”
Đám đông hò hét khích lệ người anh hùng dũng cảm:
“Đâm đi, đâm luôn đi thôi!”
Anh thanh niên đáp:
“Có giỏi cứ lên đây đứng, xem có còn dám hô ‘đâm đi’ nữa không.”
Thực ra anh cứ bước lên thêm được một nấc thang nữa, nhưng rồi toàn thân run rẩy. Anh rút lui trong tình trạng gần ngất xỉu.
Giờ không còn một ai dám dấn thân vào chỗ nguy hiểm ấy nữa. Mọi người bảo nhau:
“Con quái vật mới há mỏ, hà hơi thôi mà đã làm cho tráng sĩ cừ nhất của chúng ta trúng độc và bị thương rồi. Những loại như chúng ta dù có liều thân cũng chẳng được tích sự gì.”
Họ đứng bàn tán, tìm xem có cách nào để cứu cả thị trấn khỏi đổ nát không. Tất cả mọi cách gần như không có hy vọng gì. Mãi sau, viên thị trưởng mới nghĩ ra một kế. Ông nói:
“Tôi nghĩ thế này: Ta đốt cả nhà kho cùng con quái vật kia. Rồi ta quyên góp tiền bồi thường cho chủ nhà cả kho lẫn rơm, lúa, cỏ, cùng những vật dụng để trong đó. Như vậy thì chẳng một ai phải liều thân nữa. Trong chuyện này không thể tính chi li được. Bủn xỉn chỉ mang hại cho chính mình.”
Tất cả mọi người đều nhất trí như vậy. Mọi người, mỗi người một tay, châm lửa bốn góc nhà kho. Chẳng mấy chốc, nhà kho bị cháy rụi, con cú cũng bị chết thảm hại trong lò lửa.
Ai không tin chuyện kể, xin cứ đến đó mà hỏi.
Ý nghĩa truyện Sự tích con cú
Nỗi sợ được thổi phồng
Một con cú lạc vào kho rơm, chỉ đảo mắt và kêu khàn khàn, vậy mà người đầy tớ tả thành quái vật nuốt người, chủ nhà bỏ chạy, cả thị trấn mang giáo mác kéo đến như đi đánh giặc. Mỗi người sợ một chút, cộng lại thành một cơn hoảng loạn tập thể. Truyện cười nhẹ nhàng mà sâu cay về cách tin đồn và nỗi sợ lây lan.
Người anh hùng run rẩy trên nấc thang
Chàng trai nổi tiếng chiến trận mặc giáp, cầm giáo, được đám đông hò reo “đâm đi”, rồi run rẩy rút lui khi con cú xù lông. Câu đáp “có giỏi cứ lên đây đứng” là chi tiết rất hóm: người đứng dưới thì hăng hái, người phải làm thì mới biết sợ.
Cái giá của sự thiếu hiểu biết
Kết cục, cả thị trấn đốt một kho lúa rơm và góp tiền bồi thường chỉ để giết một con cú vô hại. Truyện nhắc rằng thiếu hiểu biết và hoảng loạn có thể khiến cả cộng đồng làm điều phí phạm, vô lý.
Nguồn gốc truyện Sự tích con cú
Đây không phải truyện Việt Nam mà là truyện số 174 trong tuyển tập Truyện cổ Grimm của anh em Jacob và Wilhelm Grimm (Đức), nhan đề gốc “Die Eule” (Con cú). Những chi tiết như tòa thị chính, viên thị trưởng, lời cầu thánh Gioóc (thánh George, vị thánh giết rồng) cho thấy rõ bối cảnh châu Âu. Trên trang có bản song ngữ Anh – Việt của cùng truyện: The owl (Con cú).
Câu hỏi thường gặp
Sự tích con cú là truyện của nước nào?
Là truyện cổ Grimm của Đức (số 174, “Die Eule”), được dịch, kể lại bằng tiếng Việt.
Vì sao người trong thị trấn sợ con cú?
Vì họ chưa từng thấy loài cú lớn, chỉ nghe người này kể người kia nên tưởng đó là quái vật nguy hiểm.
Có những truyện Grimm nào khác trên trang?
Có, bạn có thể đọc Hansel và Gretel, Học rùng mình và Bạch Tuyết và bảy chú lùn.