Sự tích cái chân sau của con chó là một câu chuyện thú vị trong kho tàng truyện cổ tích nước ngoài. Những truyền thuyết này thường mang ý nghĩa sâu sắc và bài học quý giá. Mỗi câu chuyện đều mở ra một thế giới kỳ diệu, đầy màu sắc và ý nghĩa.
Ngày xưa có một người đàn bà tên là Thanh Đề rất sùng đạo Phật. Bà ta sùng Phật đến nỗi cho rằng những cơm bánh do lúa gạo người ta trồng ra ở đồng ruộng thì không thể nào tinh khiết được, nên không một thứ nào đáng đem lễ Phật. Vì thế, hằng năm bà ta trồng lúa nếp trong những cái gáo dừa đựng đất sạch. Luôn luôn bà treo cái gáo đó lên một chỗ cao vì sợ có người bước qua. Khi lúa chín, bà thận trọng rứt từng hạt một, giã nó bằng một cán dao mới tinh, rồi mới đưa nắm gạo đó đựng vào bát thờ mà dâng lên chùa.
Một hôm, ở một ngôi chùa lớn trong vùng có mở hội đón tiếp khách thập phương. Vị hòa thượng chùa ấy cắt đặt một số sư tiếp nhận những lễ vật của thiện nam tín nữ đem đến cúng Phật. Bà nghe tin không quản đường xa, vội đưa nắm gạo nếp tinh khiết của mình tìm đến cúng ở chùa đó.
Không ngờ mấy vị sư kia chỉ chú ý đến lễ vật hậu hĩ của những người khác, mà chả ai tưởng đến bà và nắm gạo của bà. Chờ suốt một ngày không thấy ai nhận, người đàn bà nọ tức mình, ném nắm gạo xuống đất rồi bỏ ra về.
Ít lâu sau, bà ta sửa một lễ cúng Phật tại nhà mình rồi mời hòa thượng và các sư chùa đó đến tụng kinh. Theo lệ thường, trước khi ra về chủ nhân phải làm bánh tặng họ ăn đường. Để làm nhục bọn sư bất lương, bà ta giết một con chó lấy thịt băm nhỏ với các thứ rau thơm làm nhân bánh.
Sau bữa cơm chay, bà ta đem bánh do tặng mỗi người một chiếc. Đoán được mưu mẹo của người đàn bà, vị hòa thượng dặn các nhà sư cầm bánh về chứ đừng ăn. Họ đều vâng lời, duy chỉ có một nhà sư là quên mất. Dọc đường thấy bánh thơm ngon, sư ta bèn bóc ăn kỳ hết. Những người khác khi đưa bánh về biết là nhân thịt chó đều quẳng cả vào gốc cây bồ đề ở trước chùa.
Tất cả những việc đó đều thấu tai đức Phật. Trước hết, đức Phật trị tội bọn sư bất lương và tham lam. Bọn họ bị bắt xuống địa ngục. Con chó chết oan được sống lại. Nhưng vì nó đã bị nhà sư kia ăn mất một chân nên lúc trở về cõi thế chỉ còn có ba chân.
Đức Phật thấy thế chắp cho nó một chân giả khác để nó tiện đi lại. Những thứ rau thơm làm nhân bánh bị vứt dưới gốc bồ đề cũng như phép Phật mọc lại xanh tốt. Đó là ba cây rau om, hành và sả.
Vì những loại cây ấy bị nhà chùa coi là đã uế tạp cho nên sau này những người xuất gia đều kiêng không dùng. Về phần người đàn bà cũng bị tội nặng: Phật bắt bà ta bỏ vào tầng ngục thứ mười. Có người bảo đó là bà mẹ ông Mục Liên, sau này ông ta từng xuống dưới đó thăm mẹ.
Ý nghĩa sự tích cái chân sau của con chó
Lòng thành bị biến thành lòng hận
Bà Thanh Đề sùng Phật đến cực đoan: trồng lúa nếp trong gáo dừa, treo cao cho khỏi ai bước qua, tuốt từng hạt bằng tay. Nhưng khi nắm gạo tinh khiết ấy bị bỏ quên giữa mâm lễ vật hậu hĩ của người giàu, lòng thành của bà lập tức hóa thành tức giận và mưu trả thù. Truyện cho thấy sự mộ đạo chỉ nằm ở hình thức thì rất dễ vỡ, và người tự cho mình trong sạch hơn người khác lại có thể làm điều tàn nhẫn nhất: giết con chó để làm nhân bánh, đem “làm nhục” các nhà sư.
Không ai thoát khỏi lẽ công bằng
Truyện không bênh ai: các nhà sư chỉ chăm chăm lễ vật của người giàu bị xuống địa ngục, nhà sư ham ăn bị trừng phạt, người đàn bà chủ mưu bị đày xuống tầng ngục thứ mười. Chỉ có hòa thượng biết nhìn ra mưu kế và con chó vô tội là được đối xử tử tế. Đây là cách dân gian nói về lẽ nhân quả: tham lam, khinh người hay thù hận đều phải trả giá.
Giải thích những điều quen thuộc quanh ta
Như nhiều sự tích Việt Nam, truyện kết thúc bằng lời giải thích vui cho những chuyện ai cũng thấy: con chó có một chân sau “giả” do Phật chắp lại, còn rau om, hành và sả mọc lên từ nhân bánh bị vứt dưới gốc bồ đề nên nhà chùa kiêng dùng. Thực tế, giới tu hành nhiều nơi kiêng các loại rau có mùi nồng như hành, tỏi, hẹ; truyện dân gian đã “kể lại” điều đó bằng một câu chuyện dễ nhớ.
Nguồn gốc sự tích cái chân sau của con chó
Đây là truyện cổ tích Việt Nam thuộc loại truyện giải thích nguồn gốc sự vật. Tên bà Thanh Đề và lời kết “có người bảo đó là bà mẹ ông Mục Liên” gắn truyện với tích Mục Kiền Liên cứu mẹ, vốn rất phổ biến ở Việt Nam qua lễ Vu Lan rằm tháng Bảy. Trong tích ấy, mẹ Mục Liên vì tham lam, độc ác mà bị đọa vào địa ngục và được con trai tu hành cứu thoát. Bản tiếng Việt trên không ghi người kể; trước đây bài bị xếp nhầm vào mục truyện nước ngoài.
Đọc thêm: Thơ về Vu Lan báo hiếu cha mẹ, truyện cổ tích Việt Nam về loài chó Hai anh em và con chó đá và Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao con chó có một chân sau là chân giả?
Theo truyện, con chó bị giết làm nhân bánh và một nhà sư đã ăn mất phần thịt có một chân. Khi được Phật cho sống lại, nó chỉ còn ba chân nên Phật chắp cho một chân giả.
Vì sao người xuất gia kiêng rau om, hành và sả?
Truyện kể ba loại rau thơm này mọc lên từ nhân bánh thịt chó bị vứt dưới gốc bồ đề, bị coi là uế tạp nên nhà chùa kiêng dùng.