Ông Nam Cường là truyện dân gian về một người phù thủy ở làng Quần Anh có nhiều phép lạ: ông trêu cợt bọn lý dịch, quan lại, đem tiền phát cho người nghèo và nhiều lần thoát khỏi vòng vây của quan quân.
Vào thời ấy chẳng rõ là thời nào, ở làng Quần-anh có một người phù thuỷ có nhiều phép thuật lạ lùng. Thường mỗi lần nằm ngủ, ông ngủ liền ba ngày ba đêm, tiếng ngáy như sấm. Tỉnh dậy một cái, người nhà đã thấy ông lật đật ra đi, không ai rõ là đi đâu.
Cũng thời kì này, nhiều nơi trong nước nổi lên đánh phủ phá thành làm cho quân đội của triều đình phải đi dẹp luôn năm không nghỉ. Hành tung của ông phù thuỷ rất bí mật.
Tuy nhiên, cũng có lúc vào khoảng nửa đêm, người ta nhìn ra ngoài đồng thấy âm binh của ông thao diễn rất đông mà ông là tướng cưỡi ngựa chỉ huy. Bên cạnh đó có ngọn cờ to tướng đề hai chữ “Nam cường” nghĩa là nước Nam mạnh. Bởi vậy, người ta quen gọi ông là Nam Cường.
Nam Cường hay đánh bạc, mà đánh đâu được đấy. Mỗi lần đánh, ông thường vét cả bàn. Số tiền được, không mấy khi ông đưa về nhà mà phân phát ngay cho những người nghèo ở chợ. Bởi vậy ông đi đến đâu người vây lấy ông đến đấy.
Một hôm ông đi đến chợ huyện. Ngày ấy đói kém, người ăn xin kéo nhau đi từng đoàn. Ông ghé vào một quán rượu đã thấy đông đặc những người vây lấy mình. Trong đãy của Nam Cường bấy giờ không còn một đồng một chữ.
Ông chợt thấy trong nhà trong, bên mâm rượu có lão lý trưởng đang ăn uống nhồm nhoàm. Hắn mới đi thu thuế về. Bên người hắn có một đãy đầy căng những tiền. Bỗng chốc Nam Cường đứng dậy bảo chủ quán:
– Phiền chủ quán cho xin một ít trấu.
Chủ quán chỉ vào bếp. Nam Cường đi vào xúc đầy đãy của mình rồi trở ra nhà ngoài dằn mạnh đãy lên chõng. Ông dằn sấp dằn ngửa năm lần bảy lượt, lần cuối cùng đã thấy tiếng kêu loẻng xoẻng. Ông cười khà khà vẫy tay bảo những người ăn xin đến gần mình, rồi thò tay vào bốc ra từng nắm tiền phân phát cho họ.
Đồng tiền cuối cùng vừa cho xong, Nam Cường cũng ung dung đi ra khỏi quán. Khi lão lý trưởng ăn xong và cất đãy lên vai, hắn hết sức ngạc nhiên thấy đãy vẫn căng phồng nhưng không nặng một tý nào cả. Mở ra, hắn thấy đầy một đãy trấu. Mặt như chàm đổ, hắn hốt hoảng chạy đi tìm thì Nam Cường đã biến mất đằng nào rồi.
Tiếng đồn về Nam Cường ngày một lan rộng. Những vụ phát tiền bất ngờ cho nên những người dân nghèo rất mong ngóng ông, coi ông như một vị cứu tinh. Nhưng ngược lại, bọn quan lại to nhỏ cũng rình ông như cáo rình gà mong lập công với triều đình.
Một hôm, đang lúc ông vơ tiền trên chiếu bạc thì tự nhiên thấy bốn mặt gươm giáo chĩa vào người. Bọn đầu trâu mặt ngựa xông đến rất đột ngột khiến ông không tài nào xoay trở, đành để cho chúng bắt.
Sợ ông có phép xuất quỷ nhập thần, chúng mang đến một cái áo quan, bỏ ông vào, đóng nắp lại, chỉ dùi cho một lỗ để thở. Nhưng lúc khiêng về phủ, lính mở nắp áo quan ra thì không ngờ đó là một cái áo quan rỗng, chỉ còn mấy bãi nước trầu, dấu vết của phạm nhân để lại.
Quan phủ bị tẽn, giận sôi cả người. Hắn cho mời một đạo sĩ nhờ luyện cho mình một thứ bùa phép để quyết bắt cho được Nam Cường. Mấy tháng sau, được tin báo, hắn lại mật sai lính đến vây bắt.
Nhưng khi chúng vào, đã thấy nhà ông vắng teo, cửa ngõ mở toang. Lính sục sạo mãi không thấy gì cả. Sau cùng chúng nghe ở ruộng lúa sau nhà có tiếng thở phì phào, chú ý nhìn xem thì chả thấy bóng người, chỉ thấy có một cây đòng đòng to gấp ba các cây đòng đòng khác.
Biết đó là nơi Nam Cường ẩn, chúng bèn dùng chỉ ngũ sắc trói cả cụm lúa lại rồi nhổ lên đưa về phủ. Dọc đường chúng vẫn nghe tiếng thở phát ra từ bụi lúa nên rất yên tâm, chắc chuyến này sẽ được hậu thưởng. Bọn quan lại nghe nói bắt được Nam Cường hí hửng đến xem mặt. Nhưng khi sợi chỉ ngũ sắc vừa tháo, ông đã từ trong bụi lúa hiện nguyên hình nhảy vọt ra, chửi cho bọn chúng một thôi một hồi rồi biến mất.
Hai lần bị tưng hửng, bọn chúng nghĩ ra được một kế thâm độc là bắt vợ để truy chồng. Lần thứ ba, sau khi mật báo có Nam Cường mới trốn về nhà, bọn chúng cho rất nhiều quân lính và cả một lão đạo sĩ cao tay kéo về, quyết bắt kì được.
Chúng ập đến nhà ông lúc mờ sáng. Nam Cường biết được mưu mô của chúng nên khi chúng sắp đến, ông đã kịp biến vợ thành một người bé bằng ngón tay, đem đút lên một ống tre sau mái nhà. Còn mình thì chạy vội ra sông.
Cũng như mọi lần, bọn lính sục sạo khắp xó vườn góc bếp. Nhờ có lão đạo sĩ nên một lúc sau chúng khám phá ra được trên ống tre sau mái nhà có thò ra một tí dải yếm. Chúng cầm lôi ra, người vợ Nam Cường lại trở nguyên hình.
Chúng tra hỏi:
– “Chồng mày đâu?”.
Hỏi đến mấy lần, người đàn bà vẫn lắc đầu nói rằng không biết. Sau cùng chúng phải giở lối “kìm nóng, kìm nguội”, người đàn bà yếu đuối không thể chịu nổi mới thú thực:
– “Chồng tôi hiện ở ngã ba sông trước nhà, trong một con ốc!”.
Nghe nói thế, bọn quan bèn sai lính đắp chặn ba phía sông lại rồi mới ra sức tát cạn. Nhờ có lão đạo sĩ, chúng bắt được một con ốc rất to, đập vỏ ốc ra quả bắt được Nam Cường.
Truyện Ông Nam Cường cho thấy lòng mến mộ của dân nghèo đối với người dám chống lại bọn quan lại tham lam.
Ý nghĩa truyện Ông Nam Cường
Người dùng phép lạ giúp dân nghèo
Ông phù thủy làng Quần Anh đánh bạc thì vét cả bàn nhưng không mang tiền về nhà, mà phát ngay cho người nghèo ở chợ. Đãy trấu biến thành tiền của lão lý trưởng vừa đi thu thuế về là chi tiết đắt nhất: tiền thuế bóp nặn từ dân được trả lại cho dân. Dân gian gửi vào nhân vật ước mơ về một người đứng về phía họ, lấy của kẻ giàu chia cho kẻ khó.
Trêu cợt quan lại
Quan phủ hết đóng áo quan nhốt ông thì chỉ thấy nước trầu, trói bụi lúa bằng chỉ ngũ sắc thì ông vọt ra chửi một trận rồi biến mất. Mỗi lần trốn thoát là một lần bọn quan lại bẽ mặt. Tiếng cười ấy là cách người dân thấp cổ bé họng “trả đũa” những kẻ áp bức mình.
Chỗ yếu của người anh hùng
Bọn quan bắt vợ để truy chồng, tra tấn người đàn bà đến khi phải khai chỗ chồng trốn. Kết truyện Nam Cường bị bắt trong vỏ ốc. Câu chuyện thừa nhận một sự thật cay đắng: người dám chống lại quyền lực thường phải trả giá, và người thân của họ cũng chịu khổ theo.
Nguồn gốc truyện Ông Nam Cường
Truyện ghi “vào thời ấy chẳng rõ là thời nào”, khi nhiều nơi nổi lên đánh phủ phá thành, tức là thời loạn lạc có nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân. Lá cờ “Nam cường” (nước Nam mạnh) cho thấy nhân vật được hình dung như một thủ lĩnh khởi nghĩa có phép thuật. Địa danh viết có gạch nối (“Quần-anh”) theo lối sách in cũ. Truyện kết thúc ở chỗ Nam Cường bị bắt, không kể tiếp số phận ông; trang nguồn cũng dừng ở đó. Bản kể không ghi người sưu tầm.
Đọc thêm truyện về người tài chống lại quan lại: Quận Gió, Chàng đốn củi; truyện về thủ lĩnh khởi nghĩa: Lê Lợi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người ta gọi ông là Nam Cường?
Vì đêm đêm người ta thấy âm binh của ông thao diễn ngoài đồng, bên cạnh có ngọn cờ đề hai chữ “Nam cường”, nghĩa là nước Nam mạnh.
Nam Cường biến đãy trấu thành tiền như thế nào?
Ông xin chủ quán ít trấu đổ đầy đãy, dằn mạnh lên chõng nhiều lần cho đến khi kêu loẻng xoẻng, rồi bốc tiền ra phát cho người ăn xin; còn đãy tiền thuế của lão lý trưởng thì hóa thành trấu.