Một thứ quà của lúa non: Cốm là bài tùy bút nổi tiếng của Thạch Lam, học ở Bài 14 sách Ngữ văn 7 tập một chương trình cũ. Bài viết tổng hợp nội dung tùy bút, tiểu sử tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy để em ôn nhanh. Đây là văn bản khác với Cốm Vòng của Vũ Bằng trong sách Chân trời sáng tạo; các bài học khác của khối 7 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 7.
Nội dung tùy bút Một thứ quà của lúa non: Cốm
Bài tùy bút mở ra bằng làn gió mùa hạ thổi qua hồ sen và hương lúa non trên những cánh đồng xanh. Từ hạt lúa còn ngậm sữa, tác giả nói tới cốm, thức quà được làm ra từ những bông lúa ấy, đặc biệt là cốm làng Vòng, với hình ảnh những cô hàng cốm duyên dáng gánh cốm vào phố.
Tiếp đó, Thạch Lam ngợi khen cốm như một đặc sản không nơi nào có được, mang hương vị mộc mạc, thanh khiết của đồng quê. Ông bàn về tục dùng hồng và cốm làm đồ sêu tết: hai thứ hợp nhau cả về màu sắc lẫn hương vị, như tượng trưng cho sự bền chặt của đôi lứa.
Cuối bài, tác giả bàn về cách thưởng thức: ăn cốm phải ăn chậm, ăn ít, thong thả ngẫm nghĩ; mua cốm cũng phải nhẹ nhàng, nâng niu, vì đó là lộc của trời đất và công sức của con người.
Thông tin tác giả Thạch Lam
Thạch Lam (1910 – 1942), tên khai sinh Nguyễn Tường Vinh, sinh ở Thái Hà Ấp, Hà Nội, là em của Nhất Linh và Hoàng Đạo, cùng các anh làm nên nhóm Tự lực văn đoàn. Ông mất khi mới ba mươi hai tuổi nhưng để lại nhiều trang văn có giá trị lâu bền.
Sáng tác của Thạch Lam gồm truyện ngắn (Gió đầu mùa, Nắng trong vườn, Sợi tóc), tiểu thuyết Ngày mới, tiểu luận Theo dòng và tập tùy bút Hà Nội băm sáu phố phường. Văn ông nhẹ nhàng, giàu chất thơ, đặc biệt tinh tế khi diễn tả những cảm giác mong manh, những vẻ đẹp bình dị của cuộc sống và lòng thương cảm với người nghèo.
Xem thêm: Tác giả Thạch Lam: cuộc đời và sự nghiệp, Những tác phẩm tiêu biểu của Thạch Lam.
Thông tin tác phẩm Một thứ quà của lúa non: Cốm
Những mục dưới đây trả lời các câu hỏi học sinh hay tìm khi ôn bài.
Bài tùy bút được in ở đâu?
Bài viết rút từ tập Hà Nội băm sáu phố phường, in năm 1943 (sau khi tác giả mất). Đây là tập tùy bút ghi lại cảnh sắc, những thức quà và nếp sống thanh lịch của người Hà Nội xưa.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: tùy bút.
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm là chủ yếu; kết hợp miêu tả, thuyết minh và bình luận.
Bố cục Một thứ quà của lúa non: Cốm có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến hình ảnh đòn gánh của cô hàng cốm): từ hương lúa non, tác giả nhắc tới cốm và nơi cốm ra đời.
- Phần 2 (tiếp theo đến câu nói về vẻ cao quý “kín đáo và nhũn nhặn”): giá trị của cốm và tục lệ dùng hồng, cốm sêu tết.
- Phần 3 (phần cuối): nên thưởng thức cốm ra sao.
Giá trị nội dung
- Ca ngợi cốm, một thức quà giản dị mà tinh tế, mang hương vị của đồng quê và nét văn hóa riêng của người Việt.
- Thể hiện sự trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống, những phong tục đẹp (sêu tết bằng hồng, cốm).
- Bộc lộ tình yêu quê hương, đất nước qua những điều nhỏ bé, bình dị.
Giá trị nghệ thuật
- Ngòi bút thiên về cảm giác (hương, màu, vị), tinh tế mà sâu lắng.
- Lời văn nhẹ nhàng, giàu nhịp điệu, giàu chất thơ.
- So sánh, liên tưởng đẹp (màu cốm như ngọc thạch, màu hồng như ngọc lựu).
- Kết hợp hài hòa giữa kể, tả, bình luận và bộc lộ cảm xúc.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề “Một thứ quà của lúa non: Cốm” như một lời giới thiệu trân trọng: trước khi gọi tên cốm, tác giả nhấn mạnh nguồn gốc của nó là hạt lúa non. Cách đặt tên ấy cho thấy cốm là món quà của cánh đồng, của đất trời, chứ không chỉ là một món ăn vặt.
Sơ đồ tư duy Một thứ quà của lúa non: Cốm
Sơ đồ dưới đây giúp em ôn nhanh các ý chính.
Lời kết
Một thứ quà của lúa non: Cốm là trang tùy bút tiêu biểu cho phong cách Thạch Lam: tinh tế, nhẹ nhàng, giàu cảm xúc. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ từ tập Hà Nội băm sáu phố phường, bố cục ba phần, tục lệ hồng – cốm, cách thưởng thức cốm và những nét đặc sắc nghệ thuật của bài.
Xem thêm: