Cảm nhận về Một thứ quà của lúa non: Cốm (Thạch Lam) – 6 bài văn mẫu

Có những thức quà ăn một lần là nhớ mãi. Với nhiều người, cốm là một thức quà như thế. Đọc bài tùy bút Một thứ quà của lúa non: Cốm của Thạch Lam, em mới hiểu vì sao người Hà Nội lại yêu cốm đến vậy.

Thạch Lam không vội nói về cốm, mà bắt đầu bằng hương sen, hương lúa: “Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá”. Rồi ông dừng lại ở hạt lúa non: “Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ”. Từ đó, cốm hiện ra như kết tinh của đất trời và của bàn tay người làng Vòng. Nhà văn trân trọng coi cốm là món quà chỉ đất nước mình mới có, chứa trọn cái chân chất, trong trẻo của làng quê. Ông còn kể chuyện hồng đi với cốm trong lễ sêu tết và dặn người đọc thưởng thức cốm cho từ tốn.

Bài tùy bút ngắn mà thơm thảo như một gói cốm bọc lá sen. Em thấy mình thêm yêu những thức quà quê và muốn gìn giữ những nét đẹp ấy của dân tộc.

Hà Nội có nhiều thức quà nổi tiếng, nhưng có lẽ không thức quà nào được nâng niu trong văn chương như cốm. Thạch Lam, nhà văn tinh tế của Tự lực văn đoàn, đã dành cho cốm cả một trang tùy bút trong tập Hà Nội băm sáu phố phường. Đọc Một thứ quà của lúa non: Cốm, em không chỉ biết thêm về một món ăn mà còn cảm nhận được tình yêu sâu sắc của nhà văn với những giá trị truyền thống.

Ngay từ những dòng đầu, Thạch Lam đã đưa người đọc vào một thế giới của hương thơm. Gió hè đi qua mặt hồ, đem theo mùi lá sen thanh mát. Rồi trên những cánh đồng, hương lúa non thoang thoảng. Nhà văn mời người đọc dừng chân bên những bông lúa đang ngậm sữa, để thấy hạt cốm đã bắt đầu từ đó. Em rất thích cách mở đầu này, vì nó cho thấy cốm không phải được làm ra trong chốc lát, mà là món quà mà thiên nhiên đã ấp ủ suốt một mùa.

Từ hạt lúa, Thạch Lam nói đến người làm cốm. Cốm ngon nhất là cốm làng Vòng, nơi người ta giữ gìn cách làm như một bí quyết gia truyền. Rồi những cô gái làng Vòng quẩy gánh cốm vào phố hiện ra, giản dị mà duyên dáng. Cốm đến với người Hà Nội qua đôi tay cẩn trọng của những người con gái làng Vòng.

Phần tiếp theo, nhà văn bày tỏ niềm trân trọng với cốm. Ông viết: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”. Câu văn dài, nhịp nhàng như một lời ngợi ca. Cốm không chỉ là món ăn, mà là thức dâng, là tinh túy của đồng quê. Từ đó, ông kể chuyện hồng đi cùng cốm trong lễ sêu tết, hai thứ quà tôn nhau cả sắc lẫn vị.

Cuối bài, Thạch Lam dạy người đọc cách thưởng thức cốm. Phải ăn từng chút, thong thả, để cảm nhận hết cái hương, cái vị. Mua cốm cũng phải nâng niu, nhẹ nhàng. Bởi trong mỗi hạt cốm có nắng gió của đất trời và mồ hôi của người làm ra nó.

Đọc xong bài tùy bút, em thấy cốm thật đáng quý. Em hiểu rằng mỗi thức quà quê hương đều chứa đựng tình cảm, công sức và văn hóa của cả một vùng đất. Trân trọng chúng cũng là trân trọng quê hương mình.

Đọc đoạn đầu bài tùy bút Một thứ quà của lúa non: Cốm, em có cảm giác như mình đang đứng giữa cánh đồng lúa vào một ngày cuối hạ, gió thổi qua hồ sen, hương thơm lan tỏa khắp nơi. Thạch Lam đã dùng ngòi bút nhạy cảm của mình để kể về sự ra đời của hạt cốm như kể về một điều kì diệu của thiên nhiên.

Cốm được gợi nhắc trước hết bằng mùi hương. Nhà văn viết: “Cơn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên hồ, nhuần thấm cái hương thơm của lá”. Câu văn mềm mại, các từ lướt qua, nhuần thấm gợi một chuyển động rất nhẹ, như sợ làm xao động mặt hồ. Hương sen là hương thơm thanh cao của mùa hạ, và nó như báo trước sự xuất hiện của một thức quà cũng thanh cao như thế.

Sau hương sen là hương lúa non. Thạch Lam mời người đọc chạm vào bông lúa đang chín, để thấy: “Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ”. Em thích nhất câu văn này. Hạt lúa non được nhìn kĩ đến từng giọt sữa bên trong. Giọt sữa ấy không chỉ trắng, không chỉ thơm, mà còn mang trong nó hương vị của cả cánh đồng, của ngàn loài hoa cỏ. Nhà văn còn nói giọt sữa ấy dần đông lại dưới ánh nắng, như được trời đất chắt chiu.

Thiên nhiên làm nên hạt lúa, còn con người làm nên hạt cốm. Thạch Lam nhắc đến làng Vòng, nơi người ta làm cốm khéo nhất, với những bí quyết cha truyền con nối, giữ kín như của báu. Hạt cốm phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ mới thành. Như vậy, cốm là sự gặp gỡ của trời đất và bàn tay người.

Qua đoạn văn, em hiểu vì sao Thạch Lam gọi cốm là thức quà của lúa non. Mỗi hạt cốm xanh mà em cầm trên tay là cả một mùa nắng gió, là sự chắt chiu của đất, của người. Từ nay, mỗi lần ăn cốm, em sẽ ăn chậm hơn, để cảm nhận hết những điều ấy.

Trong bài tùy bút Một thứ quà của lúa non: Cốm, ngoài những dòng văn tả hương lúa, em đặc biệt chú ý đến đoạn Thạch Lam nói về hồng và cốm trong lễ sêu tết. Đoạn văn cho em hiểu thêm về một phong tục đẹp của người Việt và về tấm lòng trân trọng truyền thống của nhà văn.

Sêu tết là lễ vật nhà trai mang biếu nhà gái vào những dịp lễ tết trong thời gian hai bên đã đính ước. Người xưa chọn hồng và cốm cho lễ sêu, và Thạch Lam cho rằng đó là một sự lựa chọn rất có ý vị. Ông khen hai thứ quà hợp nhau: một bên xanh như ngọc thạch, một bên đỏ như ngọc lựu. Hai màu ấy làm nổi bật nhau, tạo nên một vẻ đẹp tươi tắn, rực rỡ mà vẫn hài hòa.

Không chỉ màu sắc, hương vị của hồng và cốm cũng bổ sung cho nhau. Nhà văn viết: “Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu”. Câu văn khiến em suy nghĩ rất lâu. Cốm thanh, hồng ngọt; hai vị khác nhau mà khi đi cùng lại làm cho nhau thêm ngon. Cũng như vợ chồng, mỗi người một tính, nhưng biết nâng đỡ nhau thì hạnh phúc mới bền lâu. Từ một thức quà, Thạch Lam đã nói lên một quan niệm sâu sắc về hôn nhân.

Người Việt còn có câu “Hồng cốm tốt đôi”. Hồng và cốm trở thành biểu tượng cho sự xứng đôi vừa lứa. Thạch Lam nhắc đến câu nói ấy với niềm tự hào về một phong tục giàu ý nghĩa. Ông cũng bày tỏ sự tiếc nuối khi có người chạy theo những thứ quà lạ, xa lạ với truyền thống, làm mất đi cái đẹp vốn có.

Đọc đoạn văn, em hiểu rằng mỗi phong tục của ông cha đều chứa đựng nhiều suy nghĩ tinh tế. Ngày nay, lễ ăn hỏi, cưới xin đã có nhiều thay đổi, nhưng những giá trị như sự hòa hợp, nâng đỡ nhau vẫn còn nguyên. Em mong những nét đẹp ấy sẽ được gìn giữ.

Người ta thường nói người Hà Nội thanh lịch, và sự thanh lịch ấy thể hiện cả trong cách ăn uống. Đọc đoạn cuối bài tùy bút Một thứ quà của lúa non: Cốm của Thạch Lam, em mới hiểu thưởng thức một thức quà cũng có thể trở thành một nét văn hóa.

Thạch Lam cho rằng cốm không phải thứ để ăn vội vàng cho no bụng. Ông viết: “Cốm không phải thức quà của người vội”. Muốn cảm nhận được cốm, người ta nên nhón từng chút, nhai thật chậm và để tâm trí lắng lại. Có như thế, cái hương thơm của lúa non, cái vị ngọt thanh của hạt cốm mới thấm dần vào ta. Em thấy lời khuyên này thật thú vị. Trong cuộc sống hối hả hôm nay, nhiều người ăn uống rất nhanh, vừa ăn vừa làm việc khác, nên có lẽ đã bỏ lỡ nhiều hương vị.

Không chỉ ăn, ngay cả việc mua cốm cũng cần sự nâng niu. Thạch Lam khuyên khi mua cốm, ta nên nhẹ nhàng, chút chiu, đừng nắm, đừng bóp mạnh tay. Bởi cốm là sản vật của trời đất, là công sức của người làm cốm, cần được trân trọng như một vật quý. Theo ông, đó là cách ta thể hiện lòng biết ơn với những gì quê hương ban tặng.

Em hiểu rằng điều Thạch Lam muốn nói không chỉ là chuyện ăn cốm. Đó là một thái độ sống: biết chậm lại, biết nâng niu những điều bình dị, biết tôn trọng công sức người khác. Người Hà Nội thanh lịch chính là ở cái thái độ ấy.

Đọc xong đoạn văn, em tự hứa lần sau ăn cốm, em sẽ ăn chậm, cảm nhận từng hạt, và nghĩ tới những cánh đồng lúa, những người làng Vòng đã làm ra nó. Một thức quà nhỏ bỗng trở nên ý nghĩa hơn rất nhiều.

Thạch Lam có biệt tài bắt lấy những rung động khẽ khàng nhất, những vẻ đẹp nhỏ nhoi nhất của đời thường. Tập Hà Nội băm sáu phố phường của ông là những trang ghi chép đầy yêu thương về thủ đô, về những thức quà, những con người, những nếp sinh hoạt của người Hà Nội xưa. Trong đó, bài Một thứ quà của lúa non: Cốm là một trang tùy bút đặc sắc, nơi một thức quà giản dị được nâng lên thành biểu tượng văn hóa của dân tộc.

Trang văn khởi đầu bằng mùi hương. Gió hè đi qua mặt hồ, mang mùi lá sen, rồi đến mùi lúa non ngoài đồng xa. Thạch Lam không giới thiệu cốm một cách trực tiếp mà dẫn dắt người đọc đi từ hương sen, hương lúa đến hạt lúa đang ngậm sữa. Câu văn “Trong cái vỏ xanh kia, có một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ” là một phát hiện tinh tế. Hạt lúa non trở thành nơi kết tụ hương vị của cả đất trời. Cách viết ấy cho thấy với Thạch Lam, cốm không phải sản phẩm tầm thường mà là món quà của thiên nhiên.

Từ thiên nhiên, nhà văn chuyển sang con người. Cốm làng Vòng nổi tiếng nhờ cách làm cha truyền con nối, giữ kín như của báu. Những cô hàng cốm gánh cốm vào phố hiện lên duyên dáng, giản dị. Như vậy, cốm là sự kết hợp giữa tinh túy của đất trời và bàn tay, tấm lòng của người lao động.

Đoạn thứ hai của bài là khúc ca tôn vinh hạt cốm. Thạch Lam khẳng định: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”. Câu văn dài, nhịp nhàng, có sức khái quát cao. Những chữ như riêng biệt, thức dâng rồi chuỗi tính từ chỉ vẻ chân chất, trong sạch lần lượt nâng giá trị của cốm từ một món ăn thành một biểu tượng của làng quê Việt. Nhà văn còn bàn về tục lệ hồng cốm sêu tết. Ông khen sự hòa hợp về màu sắc khi “màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý” đặt cạnh sắc đỏ của hồng, và về hương vị khi “Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu”. Từ chuyện quà sêu, Thạch Lam gửi gắm quan niệm đẹp về hôn nhân và niềm tự hào về một phong tục giàu ý nghĩa. Ông cũng bày tỏ nỗi lo khi có người quay lưng với những thức quà truyền thống, như một lời cảnh tỉnh nhẹ nhàng.

Đoạn cuối bàn về cách thưởng thức. “Cốm không phải thức quà của người vội”: ăn phải từ tốn, từng chút một. Đến cả lúc mua cũng cần nhẹ tay, nâng niu. Ở đây, cốm trở thành thước đo của một lối sống thanh lịch, biết nâng niu những điều bình thường. Ông gọi cốm là lộc của trời, cái “trong sạch của Trời”, để nhắc người đọc biết ơn thiên nhiên và người làm ra cốm.

Về nghệ thuật, bài tùy bút thể hiện rõ phong cách Thạch Lam. Ngòi bút của ông nhạy cảm với hương, với màu, với vị; câu văn mềm mại, giàu nhịp điệu như thơ. Các phép so sánh, liên tưởng đẹp và trang nhã. Đặc biệt, ông đan cài nhuần nhuyễn tả, kể, bàn luận và cảm xúc, khiến bài văn vừa gợi hình, vừa gợi nghĩ.

Một thứ quà của lúa non: Cốm là trang văn thấm đẫm lòng yêu xứ sở, được thể hiện qua tình yêu một thức quà nhỏ bé. Đọc bài tùy bút, em hiểu rằng lòng yêu nước đôi khi bắt đầu từ những điều rất gần gũi: biết quý một gói cốm, biết trân trọng một phong tục, biết giữ gìn hương vị của quê nhà.

Kết luận

Khi viết cảm nhận về Một thứ quà của lúa non: Cốm, em nên bám vào ba phần của bài tùy bút: sự ra đời của hạt cốm, giá trị của cốm cùng tục hồng cốm, và cách thưởng thức cốm. Hãy chọn vài câu văn tiêu biểu để bình, chú ý ngòi bút giàu cảm giác của Thạch Lam, và đừng nhầm với Cốm Vòng của Vũ Bằng.

Xem thêm:

• Soạn bài Một thứ quà của lúa non: Cốm – Ngữ văn 7 chương trình cũ
• Một thứ quà của lúa non: Cốm – tác giả, tác phẩm
• Tác giả Thạch Lam: cuộc đời và sự nghiệp
• Phân tích Cốm Vòng (Vũ Bằng)