Mở bài Bài thơ về tiểu đội xe không kính – 13 mẫu hay, ngắn gọn

Bài thơ về tiểu đội xe không kính được Phạm Tiến Duật viết năm 1969, khi cuộc chiến đấu chống Mĩ đang ở giai đoạn quyết liệt. Qua hình ảnh độc đáo những chiếc xe trần trụi vì bom đạn, bài thơ khắc họa người lính lái xe Trường Sơn với tư thế ung dung, tinh thần lạc quan và ý chí chiến đấu vì miền Nam.

Phạm Tiến Duật thuộc lớp nhà thơ trẻ trưởng thành trong những năm chống Mĩ và là một trong những giọng thơ nổi bật nhất của lớp ấy. Tốt nghiệp đại học năm 1964, ông nhập ngũ, sống và viết ngay trên tuyến lửa Trường Sơn, nên thơ ông mang hơi thở nóng hổi của chiến trường. Bài thơ về tiểu đội xe không kính ra đời năm 1969, in trong tập Vầng trăng quầng lửa, là một trong những thi phẩm đặc sắc nhất của ông. Từ một hình ảnh rất thật là những chiếc xe bị bom làm vỡ hết kính, nhà thơ đã dựng nên chân dung người lính lái xe trẻ trung, gan góc, sống giữa hiểm nguy mà vẫn yêu đời.

Ngay từ nhan đề, Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật đã gây chú ý bởi sự dài dòng có chủ ý. Hai chữ bài thơ như muốn khẳng định chất thơ có thể nảy sinh từ chính hiện thực khốc liệt, còn hình ảnh những chiếc xe không kính gợi ra sự thiếu thốn đến trần trụi của chiến tranh. Chính trên những chiếc xe ấy, người lính lái xe Trường Sơn hiện lên với tư thế hiên ngang và tâm hồn trẻ trung. Tìm hiểu bài thơ là cách để nhận ra vẻ đẹp của những người trẻ đã làm nên con đường huyền thoại.

Người lính luôn là hình tượng trung tâm của thơ ca kháng chiến. Nếu người lính chống Pháp trong Đồng chí của Chính Hữu hiện lên mộc mạc, chân chất với áo rách vai, chân không giày, thì người lính chống Mĩ trong thơ Phạm Tiến Duật lại trẻ trung, ngang tàng và tếu táo. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là bức chân dung tiêu biểu cho thế hệ ấy: những chàng trai cầm lái băng qua bom đạn Trường Sơn với nụ cười trên môi và trái tim hướng về miền Nam ruột thịt.

Trong những năm chống Mĩ, đường Trường Sơn là mạch máu nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Trên con đường ấy, ngày đêm có những đoàn xe chở lương thực, vũ khí vượt qua mưa bom, và người cầm lái là những chàng trai mới ngoài hai mươi tuổi. Phạm Tiến Duật, người từng sống giữa họ, đã ghi lại hình ảnh ấy trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính. Bài thơ không chỉ kể về những chiếc xe mang đầy thương tích, mà còn ngợi ca tinh thần dũng cảm, lạc quan của người lính lái xe.

Giữa nhiều giọng thơ chống Mĩ, thơ Phạm Tiến Duật dễ nhận ra bởi cái giọng rất lính: tự nhiên như lời nói thường, tinh nghịch, có chút ngang tàng mà vẫn sâu lắng. Ông ít dùng hình ảnh ước lệ, thích đưa vào thơ những chi tiết thô ráp của đời sống chiến trường. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là minh chứng rõ nhất cho phong cách ấy. Những câu thơ gần với văn xuôi, những từ ngữ đời thường như bụi, mưa, điếu thuốc, tiếng cười ha ha đã làm hiện lên hình ảnh người lính lái xe Trường Sơn sinh động và đáng yêu.

“Không có kính không phải vì xe không có kính”, câu thơ mở đầu Bài thơ về tiểu đội xe không kính nghe như một lời giải thích mộc mạc, gần như văn xuôi. Nhưng chính sự mộc mạc ấy lại mở ra một hiện thực khốc liệt: kính xe vỡ vì bom đạn, những chiếc xe phải lăn bánh trong tình trạng trần trụi. Phạm Tiến Duật đã chọn một hình ảnh lạ để nói về điều quen thuộc là sự gian khổ của chiến tranh. Và trên nền hiện thực ấy, hình ảnh người lính lái xe với tâm hồn tươi trẻ, ý chí kiên cường càng thêm nổi bật.

Cùng viết về Trường Sơn, Phạm Tiến Duật có Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây với tình yêu đôi lứa thấm qua hai sườn núi, và có Bài thơ về tiểu đội xe không kính với những người lính lái xe ngang tàng giữa bom đạn. Nếu bài thơ trước mềm mại, tha thiết, thì bài thơ sau lại sôi nổi, tếu táo như chính tuổi trẻ ra trận. Ở Bài thơ về tiểu đội xe không kính, ta bắt gặp một thế hệ coi gian khổ là chuyện thường và coi lí tưởng giải phóng miền Nam là lẽ sống của mình.

Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật đã để lại cho thơ ca chống Mĩ một chân dung người lính rất riêng. Họ ngồi trong buồng lái không kính, để gió, bụi, mưa táp thẳng vào mặt, vậy mà vẫn ung dung, vẫn đùa vui, vẫn bắt tay nhau qua ô cửa vỡ. Đằng sau vẻ ngang tàng ấy là một tình đồng đội ấm áp và một lí tưởng sống rõ ràng. Phân tích hình ảnh người lính lái xe trong bài thơ, ta sẽ hiểu vẻ đẹp của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam thời đánh Mĩ.

Trong thơ ca, chiếc xe vốn ít khi được xem là đề tài nên thơ, càng hiếm khi là chiếc xe méo mó, sứt mẻ vì bom đạn. Thế nhưng Phạm Tiến Duật lại biến những chiếc xe không kính, không đèn, không mui thành hình tượng trung tâm của bài thơ. Chúng là bằng chứng cho sự ác liệt của chiến tranh, đồng thời làm nổi bật sức mạnh của con người đang điều khiển chúng. Phân tích hình ảnh những chiếc xe trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính, ta thấy được cả hiện thực khắc nghiệt lẫn tinh thần bất khuất của người lính Trường Sơn.

Khổ thơ cuối của Bài thơ về tiểu đội xe không kính là nơi Phạm Tiến Duật dồn nén toàn bộ ý nghĩa của tác phẩm. Những chiếc xe giờ đây không chỉ mất kính mà còn mất cả đèn, cả mui, thùng xe trầy xước, vậy mà vẫn băng băng tiến tới. Lí do được nhà thơ nói ra giản dị mà đanh thép: “Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước: / Chỉ cần trong xe có một trái tim.” Phân tích khổ thơ này, ta sẽ hiểu sức mạnh làm nên chiến thắng không nằm ở phương tiện mà ở trái tim yêu nước của người lính.

Người ta thường nghĩ thơ phải đi tìm cái đẹp ở trăng, hoa, mây, gió. Phạm Tiến Duật thì khác: ông tìm thấy chất thơ ngay trong những thứ thô ráp nhất của chiến tranh, như bụi đường, mưa rừng, kính vỡ. Bài thơ về tiểu đội xe không kính vì thế là một phát hiện mới mẻ của thơ ca chống Mĩ. Từ những chiếc xe trần trụi, nhà thơ làm hiện lên tâm hồn lãng mạn của người lính, những người vẫn nhìn thấy sao trời, cánh chim và con đường như chạy vào tận tim mình. Bài thơ chứng minh rằng khi con người đủ lớn lao, hiện thực khắc nghiệt nhất cũng có thể trở thành thơ.

Có những bài thơ được nhớ vì vẻ đẹp ngôn từ, có những bài thơ được nhớ vì đã nói thay tiếng lòng của cả một thế hệ. Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật thuộc loại thứ hai. Không cầu kì về hình thức, bài thơ có câu dài như lời kể, câu ngắn như tiếng cười, giọng điệu ngang tàng mà vẫn ấm áp. Qua đó, những người lính lái xe Trường Sơn hiện lên không phải như những bức tượng anh hùng xa cách, mà là những chàng trai bằng xương bằng thịt, biết cười giữa bụi mưa, biết coi đồng đội là gia đình và biết sống vì một mục đích lớn. Đó là lí do bài thơ vẫn rung động người đọc hôm nay.