Heo đi cày là truyện cười dân gian kể theo lời một anh nông dân: mùa cày bận rộn, ngủ mê mệt, nửa đêm anh mở lộn chuồng, bắt ách nhầm mấy con heo thay trâu ra đồng cày.
Thời đó làm gì có máy cày, máy xới, nếu có đi chăng nữa thì xứ “An Nam” mình cũng hổng được mấy cái, đâu ai có đủ tiền để mua.
Vợ chồng tôi làm ruộng chủ yếu bằng cày trâu. Vì vậy, nhà tôi bao giờ cũng cất hai cái chuồng kề cận nhau, một để nhốt trâu, một nuôi heo.
Mùa cày năm đó, mưa sớm thành thử tôi phải đánh trâu ra đồng cày từ sáng cho đến chạng vạng tối tôi mới nghỉ, nếu không sợ trễ không kịp thời vụ. Còn bừa, trục đất cho bà con lối xóm nữa chớ?
Nên hễ cày xong hết buổi, chiều tối là tôi giao trâu cho bả chăm sóc, lùa trâu về chuồng, cho ăn; tôi thì cơm nước tắm rửa xong nằm lăn ra ngủ. Mệt mà, ngủ để lấy sức khuya thức sớm đánh trâu cày tiếp.
Cứ vậy, bỗng một hôm mới quá đầu canh ba bả một hai giục tôi thức dậy lùa trâu đi cày. Bực mình, nhưng tôi không thèm cự cãi lại bả chi cho thêm chuyện rắc rối… Tôi bước xuống đất vừa mắt nhắm mắt mở lần ra sau vườn mở cửa chuồng trâu bắt trâu gác ách, cày.
Mới đầu cày thì chúng còn kéo lẹ làng, có vẻ hăng hái lắm, không ngờ sau đó chậm lại rồi chựng luôn không chịu kéo tiếp. Tôi lấy làm lạ, nghĩ bụng: “Chà, mình mới khen nó tức thời đây mà?”. Rồi giận bụng, tôi giơ cây roi lên quất, miệng la lớn: “Ví, thá…”.
Cứ nghĩ là bị roi quất vô đít đau đôi trâu sẽ bước tới, kéo cày đi mau hơn, nào ngờ nó sụm cái đít xuống, hai chân sau khuỵu xuống, nằm ì luôn ra đó. Cả hai con đều hổn hển thở không chịu đứng dậy kéo cày tiếp, thử hỏi hổng nổi nóng sao được.
Tôi liền giơ roi lên quất mạnh vô hông con bên này một cái, nó chợt la “ét”. Tôi quất tiếp một roi nữa vào mông con bên kia, nó cũng “ét ét” mà không sao đứng dậy nổi. Nghe tiếng kêu hơi “kỳ” tôi dừng tay lại, vừa bước tới trước coi kỹ, thì ra, hồi hôm vì sật sừ say ngủ, phần ba chớp ba nháng tôi đã mở lộn cửa chuồng heo, bắt ách nhầm mấy con heo. Lùa heo đi cày…
Thiệt thấu trời… Hổng tin, bà con thử hỏi vợ tui coi!
Heo đi cày gây cười nhờ cái kết bất ngờ và giọng kể mộc mạc, đậm chất nói vui của người nông dân Nam Bộ.
Ý nghĩa truyện Heo đi cày
Cái cười từ sự nhầm lẫn
Mùa cày gấp, người nông dân ngủ không đủ, nửa đêm bị vợ giục dậy, mắt nhắm mắt mở ra chuồng bắt “trâu” gác ách. Đôi “trâu” kéo hăng lúc đầu rồi khuỵu xuống, kêu “ét ét”. Câu chuyện giữ bí mật đến tận cuối: người nghe cũng như người kể chỉ vỡ lẽ khi nghe tiếng heo kêu. Đó là cách gây cười bằng cái kết bất ngờ.
Nỗi vất vả được kể bằng giọng vui
Đằng sau tiếng cười là hình ảnh người nông dân thời chưa có máy cày: cày từ sáng tới chạng vạng, còn phải bừa, trục đất giúp xóm giềng, khuya lại dậy sớm. Sự mệt mỏi đến mức nhầm heo với trâu được kể bằng giọng tự giễu, không than thở, rất đúng chất lạc quan của người làm ruộng.
Giọng kể Nam Bộ
Truyện kể ở ngôi thứ nhất với những từ “hổng”, “bả”, “chớ”, “thiệt”, “tui”, kết bằng lời thách thức người nghe “hổng tin, bà con thử hỏi vợ tui coi”. Cách kể như đang ngồi nói chuyện với nhau làm câu chuyện gần gũi và có duyên.
Nguồn gốc truyện Heo đi cày
Đây là một truyện cười kể theo lối “nói dóc” của người Nam Bộ, có thể là sáng tác gần đây hơn truyện tiếu lâm cổ (có nhắc đến máy cày, máy xới). Kiểu truyện người kể tự nhận mình là nhân vật, kể chuyện khó tin rồi bảo người nghe đi hỏi lại, rất gần với các truyện nói dóc miền Tây như chuyện Bác Ba Phi. Bản kể ở đây không ghi người kể.
Đọc thêm truyện cười dân gian: Lợn cưới, áo mới, Treo biển, Rủ nhau đi kiếm mật ong; bài học lớp 8 Soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người nông dân bắt nhầm heo đi cày?
Vì nhà có hai chuồng trâu và heo sát nhau; nửa đêm anh ngái ngủ, mở lộn cửa chuồng heo và gác ách lên mấy con heo.
Người nông dân phát hiện ra nhầm lẫn khi nào?
Khi “đôi trâu” khuỵu xuống không chịu kéo, anh quất roi thì chúng kêu “ét ét”; thấy tiếng kêu lạ, anh bước lại xem mới biết là heo.