Giở trò hay dở trò? Cách viết đúng chính tả tiếng Việt chuẩn nhất

Giở trò hay dở trò — chọn sai là dễ lắm! Nhưng hôm nay bạn sẽ nhớ mãi rằng từ đúng chính tả tiếng Việt là giở trò, còn “dở trò” hoàn toàn là cách viết sai. Lý do nằm ở chính nghĩa gốc của hai âm tiết — xem ngay bên dưới để hiểu cặn kẽ!

Đáp án nhanh: từ nào đúng chính tả?

Giở trò là cách viết đúng chính tả trong tiếng Việt, còn “dở trò” hoàn toàn là cách viết sai. Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê — NXB Đà Nẵng), giở trò là cụm động từ chỉ hành động bắt đầu làm những trò không hay, gian xảo hoặc tinh quái nhằm mục đích lừa lọc hoặc gây phiền cho người khác.

Cách viết “dở trò” không tồn tại trong từ điển tiếng Việt chuẩn với nghĩa “bắt đầu làm trò không hay”. Nguồn nhầm lẫn chủ yếu đến từ thói quen phát âm lẫn lộn /gi/ và /d/ trong các phương ngữ phía Nam, kèm theo việc người viết quen với các cụm khác như “dở chứng”, “dở hơi”.

Bảng tổng quan dưới đây giúp người đọc nhanh chóng nhận diện cách viết chuẩn và lỗi sai phổ biến:

Giải nghĩa và truy nguyên gốc từ giở trò

Giở trò là cụm động từ tiếng Việt, có nghĩa là bắt đầu thực hiện hoặc đem ra dùng những hành vi, mánh khóe không trung thực, gian xảo, tinh quái — thường nhằm mục đích lừa lọc, phá hoại, làm hại hoặc gây phiền cho người khác. Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê), giở trò mang sắc thái biểu cảm tiêu cực mạnh, thường dùng để phê phán hoặc cảnh báo.

Trong văn nói và văn viết, giở trò xuất hiện rộng rãi trong các phát ngôn chỉ trích — ví dụ “giở trò lừa đảo”, “giở trò khóc lóc”, “giở trò thâm độc”. Cụm này cũng có thể dùng theo nghĩa nhẹ nhàng hơn để nói về trẻ con bày trò nghịch ngợm, hoặc người lớn bày các trò mánh nhỏ trong sinh hoạt.

Xét về nguồn gốc, giở trò là cụm động từ thuần Việt, không có yếu tố Hán-Việt. Âm tiết “giở” mang nhiều nghĩa liên quan trong tiếng Việt: mở ra, lật ra (giở sách, giở tay); đem ra, bắt đầu thực hiện (giở quẻ, giở chiêu); phát ra điều không hay (giở chứng). Âm tiết “trò” là danh từ chỉ các hành vi, mánh khóe hoặc trò chơi — bao gồm cả nghĩa tiêu cực (trò gian xảo, trò lừa lọc).

Khi ghép lại, “giở trò” mang nghĩa “đem ra dùng các trò không hay” hoặc “bắt đầu bày các mánh khóe” — phản ánh đúng bản chất hành động không trung thực được khởi phát từ chủ ý của người thực hiện. Đây là cụm cố định trong tiếng Việt, không thể thay thế “giở” bằng “dở” mà giữ nguyên ý nghĩa.

Giở trò xuất hiện trong câu như thế nào?

Để hình dung rõ hơn cách giở trò được sử dụng trong văn nói và văn viết hằng ngày, năm ví dụ sau đây minh họa năm ngữ cảnh khác nhau, từ đời sống đến văn học:

• Đời sống: Đứa trẻ lại giở trò khóc lóc ăn vạ để bố mẹ phải mua món đồ chơi mới.
• Xã hội: Bọn lừa đảo lại giở trò gọi điện giả danh công an để đe dọa người già và chiếm đoạt tài sản.
• Văn học: Nhân vật phản diện giở trò thâm độc nhằm chia rẽ tình cảm gia đình của nhân vật chính diện.
• Báo chí: Một số kẻ giở trò tung tin giả trên mạng xã hội để gây hoang mang dư luận trong mùa thiên tai.
• Trẻ em: Mỗi khi bố mẹ vắng nhà, đứa em út hay giở trò trêu chọc các anh chị lớn trong nhà.

Vì sao dở trò là cách viết sai?

Dở trò không phải cụm từ chuẩn trong tiếng Việt và không có trong Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê) với nghĩa “bắt đầu làm trò không hay”. Mọi từ điển uy tín đều chỉ ghi nhận duy nhất cách viết “giở trò” với phụ âm đầu /gi/.

Lỗi sai của “dở trò” nằm ở chỗ âm tiết đầu dùng nhầm “dở” — vốn là tính từ trong tiếng Việt với hai nghĩa chính: chỉ chất lượng kém, không tốt (dở hơi, dở ẹc, dở khôn dở dại); và chỉ trạng thái “đang giữa chừng” (dang dở, đang dở việc). Cả hai nghĩa của “dở” đều không phù hợp để diễn đạt hành động “bắt đầu bày trò” — vốn cần một động từ chỉ sự khởi phát, đem ra. Vi phạm quy tắc kết hợp từ trong tiếng Việt chuẩn: âm tiết “trò” (danh từ) cần kết hợp với động từ “giở” (đem ra, bắt đầu) để tạo cụm có nghĩa.

Nguyên nhân khiến nhiều người nhầm lẫn

Cặp từ giở trò và dở trò thường bị nhầm lẫn do ba nguyên nhân chính, liên quan đến đặc điểm ngữ âm, sự tồn tại độc lập của hai từ “giở” và “dở” và đặc trưng phương ngữ vùng miền.

• Nguyên nhân phát âm: Hai phụ âm đầu /gi/ và /d/ trong tiếng Việt phổ thông có cách phát âm rất gần nhau, khiến người viết khó phân biệt qua tai — đặc biệt khi nghe cụm “giở trò” trong tốc độ giao tiếp tự nhiên.
• Nguyên nhân liên tưởng nhầm: Trong tiếng Việt tồn tại cụm “dở chứng” (cũng có thể viết “giở chứng” tùy nguồn) và “dở hơi” — đều có “dở” với nghĩa hành vi bất thường. Người viết thường liên tưởng nhầm và áp dụng “dở” cho “giở trò”, mặc dù “giở trò” có gốc động từ khác hẳn.
• Nguyên nhân phương ngữ vùng miền: Người Nam Bộ thường phát âm cả ba phụ âm “gi”, “d” và “r” thành /j/, dẫn đến không phân biệt được “giở” và “dở” trong khẩu ngữ; người Bắc Bộ ở nhiều vùng cũng phát âm /gi/ và /d/ gần giống nhau, làm tăng khả năng viết sai khi đánh máy.

Bảng so sánh chi tiết giở trò và dở trò

Để hệ thống lại khác biệt giữa giở trò và dở trò, bảng đối chiếu sau tổng hợp các tiêu chí ngôn ngữ học quan trọng nhất:

Bí quyết viết giở trò không sai nữa

Để tránh viết nhầm giở trò thành dở trò, ba phương pháp đơn giản sau đây sẽ giúp ghi nhớ lâu dài và áp dụng được trong mọi tình huống viết:

1. Phương pháp ngữ cảnh: Liên hệ “giở” trong giở trò với chuỗi động từ cùng họ chỉ hành động “đem ra, bắt đầu”: giở sách (mở sách ra), giở chiêu (đem chiêu ra dùng), giở quẻ (bày chiêu trò). Tất cả đều dùng “giở” với phụ âm /gi/ để chỉ hành động khởi phát.
2. Phương pháp so sánh từ gốc: Trong tiếng Việt, “giở” với /gi/ là động từ chỉ hành động đem ra, bắt đầu, lật mở. Còn “dở” với /d/ là tính từ chỉ chất lượng kém (dở hơi, dở ẹc) hoặc trạng thái đang giữa chừng (dang dở). Cụm “giở trò” cần động từ → bắt buộc dùng “giở”, không thể dùng “dở”.
3. Phương pháp tra từ điển: Khi phân vân, tra trực tiếp tại Từ điển Tiếng Việt online (vtudien.com) hoặc Wiktionary tiếng Việt với từ khóa “giở trò”. Biến thể “dở trò” sẽ cho kết quả “không tìm thấy” — đây là cách kiểm tra nhanh và đáng tin cậy nhất.

Tóm lại, giở trò là cách viết duy nhất đúng chính tả tiếng Việt, là cụm động từ thuần Việt với “giở” (động từ — đem ra, bắt đầu) và “trò” (danh từ — mánh khóe, trò chơi). Biến thể “dở trò” sai do nhầm động từ “giở” với tính từ “dở” (kém, không hay) — bắt nguồn từ thói quen phát âm lẫn lộn /gi/ và /d/ trong phương ngữ Nam Bộ. Hãy nhớ: giở trò là cách viết duy nhất đúng chính tả trong tiếng Việt.