Cổng trường mở ra của Lý Lan là văn bản mở đầu sách Ngữ văn 7 tập một chương trình cũ (Bài 1), thường được nhắc lại mỗi mùa khai giảng. Bài viết này tổng hợp những gì cần nắm khi ôn: nội dung văn bản, đôi nét về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, các giá trị chính, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy. Các bài học khác của khối 7 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 7.
Nội dung văn bản Cổng trường mở ra
Văn bản là dòng tâm sự của một người mẹ vào cái đêm con sắp bước vào lớp Một. Cả ngày hôm ấy đứa con háo hức, tự tay giúp mẹ dọn dẹp, thu xếp đồ chơi, rồi đến tối thì ngủ một giấc ngon lành. Người mẹ thì khác: mọi thứ đã sẵn sàng nhưng mẹ vẫn trằn trọc, cứ đến bên giường ngắm con, đắp lại tấm mền, buông lại cánh mùng.
Trong đêm ấy, mẹ sống lại ngày đầu tiên mình đi học: bà ngoại dẫn mẹ tới trường, cảm giác bỡ ngỡ, hụt hẫng khi cánh cổng khép lại và bà đứng lại bên ngoài. Từ kỉ niệm riêng, mẹ nghĩ tới lễ khai giảng ở Nhật Bản, nơi cả xã hội coi đó là ngày lễ, và suy ngẫm về trách nhiệm của nhà trường, của người lớn với thế hệ sau. Văn bản khép lại bằng niềm tin của mẹ: ngày mai, khi con bước qua cánh cổng trường, cả một thế giới đầy điều kì diệu đang chờ con.
Văn bản còn được bảo hộ bản quyền, nên trong bài chỉ trích vài câu ngắn để minh họa; lời giải các câu hỏi xem ở bài soạn cùng tác phẩm.
Thông tin tác giả Lý Lan
Lý Lan chào đời ngày 16 tháng 7 năm 1957 ở Thủ Dầu Một (Bình Dương). Mẹ bà là người Lái Thiêu, cha là người gốc Quảng Đông (Trung Quốc). Bà trải qua tám năm đầu đời ở Lái Thiêu; sau khi mẹ mất, cả nhà chuyển về Chợ Lớn. Bà học Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó học thạc sĩ văn học Anh tại Đại học Wake Forest (Mỹ).
Lý Lan là người viết đa dạng: sáng tác truyện ngắn, truyện dài, thơ, tùy bút và dịch thuật. Với nhiều thế hệ bạn đọc nhỏ tuổi, tên bà gắn với bản dịch tiếng Việt bộ truyện Harry Potter. Một số tác phẩm đã in: Ngôi nhà trong cỏ (1984), Hội lồng đèn (1991), Chiêm bao thấy núi (1991), Mưa chuồn chuồn (1993), Sài Gòn Chợ Lớn rong chơi (1998).
Trang viết của Lý Lan dịu dàng, giàu cảm xúc, đặc biệt tinh tế khi nói về tình cảm gia đình và tâm hồn trẻ thơ. Cổng trường mở ra là một ví dụ: không có cốt truyện gay cấn, chỉ là những ý nghĩ trong một đêm, nhưng đọc lên ai cũng thấy bóng dáng mẹ mình.
Thông tin tác phẩm Cổng trường mở ra
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi học sinh hay tra khi học văn bản này.
Cổng trường mở ra được in ở đâu?
Văn bản xuất hiện lần đầu trên tờ Yêu trẻ, số ra ngày 1/9/2000 (số 166), đúng dịp chuẩn bị cho năm học mới. Sau đó văn bản được chọn làm bài học đầu tiên của sách Ngữ văn 7 tập một (chương trình cũ).
Hoàn cảnh sáng tác
Văn bản ra đời trong không khí chuẩn bị khai giảng. Tác giả hóa thân vào một người mẹ có con sắp vào lớp Một để ghi lại những cảm xúc rất thật của đêm trước ngày khai trường, một khoảnh khắc mà gần như gia đình nào cũng từng trải qua.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Kiểu văn bản: văn bản nhật dụng; nhiều tài liệu (trong đó có Wikipedia) gọi đây là một bài tùy bút.
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm là chính, kết hợp tự sự và miêu tả.
- Hình thức: độc thoại nội tâm của người mẹ; ngôi thứ nhất (“mẹ”), hướng về “con”.
Bố cục Cổng trường mở ra có mấy phần?
Văn bản thường được chia làm 2 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “ngày đầu năm học”): tâm trạng của mẹ và con khi lễ khai giảng chỉ còn cách một đêm.
- Phần 2 (còn lại): kỉ niệm tuổi thơ của mẹ, những trăn trở về ý nghĩa của trường học.
Một số tài liệu đặt ranh giới phần 1 ở câu mẹ nhắc tới thế giới mà mình vừa bước vào; nội dung hai phần về cơ bản không đổi.
Giá trị nội dung
- Thể hiện tình yêu thương sâu nặng, sự chu đáo, tinh tế của người mẹ: mẹ không chỉ lo cho con đủ đồ dùng, mà còn mong ngày đầu đi học trở thành kỉ niệm đẹp trong đời con.
- Khẳng định vai trò lớn lao của nhà trường: giáo dục quyết định tương lai của cả một thế hệ, nên mỗi bước đi của nhà trường phải hết sức cẩn trọng.
- Gửi niềm tin và hi vọng vào thế hệ trẻ khi bước vào thế giới tri thức.
Giá trị nghệ thuật
- Hình thức độc thoại, như trang nhật kí tâm tình, giúp bộc lộ những cảm xúc sâu kín nhất.
- Đối lập tâm trạng hai mẹ con: con vô tư ngủ ngon, mẹ thao thức suốt đêm.
- Lời văn giản dị mà đầy cảm xúc, nhẹ nhàng như lời thủ thỉ.
- Kết hợp kỉ niệm riêng với liên tưởng rộng (ngày khai trường ở Nhật) để nâng câu chuyện gia đình thành suy ngẫm về giáo dục.
Ý nghĩa nhan đề Cổng trường mở ra
“Cổng trường” là hình ảnh cụ thể, quen thuộc; “mở ra” gợi sự chào đón và một khởi đầu mới. Nhan đề vì thế mang hai lớp nghĩa: cánh cổng của ngôi trường thật sự mở ra đón các em vào lớp Một, và cánh cửa bước vào thế giới tri thức, tình bạn, ước mơ mà người mẹ tin rằng đang chờ con phía trước.
Sơ đồ tư duy Cổng trường mở ra
Sơ đồ dưới đây gom các ý chính để em ôn nhanh trước giờ kiểm tra.
Tóm tắt Cổng trường mở ra
Hai mẫu ngắn dưới đây giúp em kể lại văn bản trong vài câu; bản đầy đủ hơn có ở bài tóm tắt riêng.
Mẫu 1 – Tóm tắt Cổng trường mở ra ngắn nhất
Đêm trước ngày con vào lớp Một, đứa con ngủ say còn người mẹ thức trắng. Mẹ nhớ lại buổi đầu đi học của mình, nghĩ tới vai trò của nhà trường và tin rằng ngày mai con sẽ bước vào một thế giới đầy điều kì diệu.
Mẫu 2 – Tóm tắt Cổng trường mở ra đầy đủ
Ngày mai con sẽ dự lễ khai giảng vào lớp Một. Buổi tối, con hăng hái giúp mẹ dọn dẹp rồi ngủ ngon lành, còn mẹ dù đã chuẩn bị xong mọi thứ vẫn không sao ngủ được. Mẹ ngắm con, nghĩ cách làm cho ngày đầu tiên của con thật đáng nhớ, rồi sống lại kỉ niệm bà ngoại dắt mình đến trường năm xưa. Mẹ nhớ đến lễ khai giảng ở Nhật Bản, khi cả xã hội cùng quan tâm đến trẻ em, và nghĩ về trách nhiệm của nền giáo dục với tương lai một thế hệ. Cuối cùng, mẹ thầm động viên con mạnh dạn bước vào ngôi trường, nơi mở ra cả một thế giới mới.
Lời kết
Cổng trường mở ra là trang văn ngắn nhưng chứa đựng nhiều điều: tình mẹ lặng lẽ mà sâu sắc, kỉ niệm tuổi thơ trong trẻo và lời nhắc về trách nhiệm của nhà trường. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ, bố cục 2 phần, sự đối lập tâm trạng hai mẹ con và hình thức độc thoại đặc sắc của văn bản.
Xem thêm: