Mẹ tôi của nhà văn Ý Ét-môn-đô đơ A-mi-xi là văn bản thứ hai trong Bài 1 sách Ngữ văn 7 tập một chương trình cũ, cùng chủ đề gia đình và nhà trường với Cổng trường mở ra. Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, tiểu sử tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy để em ôn tập nhanh. Các bài học khác của khối 7 có ở chuyên mục Ngữ văn lớp 7.
Nội dung văn bản Mẹ tôi
Văn bản mở đầu bằng lời kể ngắn của En-ri-cô: mấy hôm trước, khi cô giáo đến thăm nhà, cậu đã lỡ nói một câu thiếu lễ độ với mẹ. Để răn dạy con, bố viết cho cậu một bức thư. Phần lớn văn bản chính là bức thư ấy.
Trong thư, bố bày tỏ nỗi đau lòng khi chứng kiến con hỗn với mẹ, rồi kể ra từng hi sinh của mẹ: những đêm thức trắng bên chiếc nôi lúc con ốm, sự sẵn lòng chịu mọi khổ cực để con không phải đau đớn. Bố khuyên con hãy nghĩ tới ngày con không còn mẹ để biết quý từng phút được ở bên mẹ. Bố đòi hỏi En-ri-cô không được lặp lại lỗi ấy, phải thành tâm xin lỗi mẹ, và tạm thời đừng hôn bố. Đọc thư, En-ri-cô vô cùng xúc động.
Bản dịch văn bản còn được bảo hộ bản quyền, nên bài chỉ trích vài câu ngắn để minh họa.
Thông tin tác giả Ét-môn-đô đơ A-mi-xi
Ét-môn-đô đơ A-mi-xi (tên tiếng Ý: Edmondo De Amicis) sinh ngày 31 tháng 10 năm 1846 tại Ô-nê-gli-a (Oneglia), vùng Li-gu-ri-a ven biển Tây Bắc nước Ý, mất ngày 12 tháng 3 năm 1908 tại Boóc-đi-ghê-ra (Bordighera).
Chưa đầy hai mươi tuổi, ông đã là sĩ quan, tham gia cuộc chiến năm 1866 trong giai đoạn nước Ý đấu tranh giành độc lập, thống nhất. Rời quân ngũ, ông làm báo, đi nhiều nước và viết nhiều sách du kí (về Tây Ban Nha, Hà Lan, Ma-rốc, Công-xtan-ti-nốp…). Về sau, ông gắn bó với phong trào xã hội chủ nghĩa ở Ý, quan tâm đến đời sống của người lao động.
Cuốn sách làm nên tên tuổi A-mi-xi là Những tấm lòng cao cả (Cuore, 1886), viết cho thiếu nhi, được đón nhận rộng rãi và dịch ra rất nhiều thứ tiếng. Văn ông trong sáng, giàu tình thương, đề cao lòng nhân ái, tình yêu gia đình, thầy cô và Tổ quốc.
Thông tin tác phẩm Mẹ tôi
Phần này trả lời các câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Mẹ tôi trích từ tác phẩm nào?
Văn bản trích từ cuốn Những tấm lòng cao cả (1886). Cuốn sách được viết như nhật kí một năm học của cậu bé En-ri-cô, xen kẽ những bức thư bố mẹ viết cho cậu và những câu chuyện thầy giáo kể trong tháng. Mẹ tôi là một trong các bức thư ấy.
Hoàn cảnh ra đời bức thư
Trong câu chuyện, bức thư ra đời sau lỗi lầm của En-ri-cô: khi cô giáo đến thăm, cậu buột miệng nói một câu vô lễ với mẹ. Bố En-ri-cô chọn cách viết thư để con tự đọc, tự nghĩ và tự sửa.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện dưới hình thức thư từ (lồng một bức thư vào lời kể của nhân vật).
- Phương thức biểu đạt: biểu cảm là chính, kết hợp tự sự.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất – En-ri-cô kể ở phần đầu; trong thư, người bố xưng “bố” với con.
Bố cục Mẹ tôi có mấy phần?
- Chia 2 phần: phần 1 là lời En-ri-cô kể lí do nhận được thư và cảm xúc khi đọc; phần 2 là toàn bộ bức thư của bố.
- Chia theo nội dung bức thư (3 đoạn): tình thương, sự hi sinh của mẹ; thái độ đau lòng, nghiêm khắc của bố trước lỗi của con; lời khuyên và yêu cầu của bố.
Giá trị nội dung
- Ca ngợi người mẹ hiền hậu, hết lòng vì con, sẵn sàng hi sinh mọi thứ cho con.
- Khắc họa người cha mẫu mực: thương con nhưng không nuông chiều, nghiêm khắc mà tế nhị.
- Nêu bài học về đạo làm con: lòng kính yêu, biết ơn cha mẹ là điều thiêng liêng; xúc phạm điều ấy là đáng hổ thẹn.
Giá trị nghệ thuật
- Hình thức bức thư giúp bộc lộ trực tiếp cảm xúc, suy nghĩ của người bố, tạo giọng văn chân thành, tha thiết.
- Đặt người mẹ ở vị trí trung tâm qua lời của người thứ ba (người bố), khiến hình ảnh mẹ hiện lên khách quan và càng đáng kính.
- Lời lẽ vừa nghiêm khắc vừa giàu yêu thương; dùng so sánh, đối lập và những câu cầu khiến dứt khoát.
- Chi tiết chọn lọc, giàu sức gợi (đêm thức bên nôi, ngày mất mẹ).
Ý nghĩa nhan đề Mẹ tôi
Dù là thư của bố, toàn bộ nội dung đều hướng về người mẹ. Nhan đề đặt theo lời của En-ri-cô cho thấy sự thay đổi trong nhận thức của cậu: từ chỗ vô tâm, cậu hiểu ra mẹ quan trọng thế nào với mình. Đồng thời, “mẹ tôi” có thể là tiếng nói của bất kì người con nào khi nghĩ về mẹ.
Sơ đồ tư duy Mẹ tôi
Em có thể dùng sơ đồ dưới đây để ôn nhanh các ý chính.
Tóm tắt Mẹ tôi
Hai mẫu tóm tắt ngắn để em kể lại văn bản; nhiều mẫu hơn có ở bài tóm tắt riêng.
Mẫu 1 – Tóm tắt Mẹ tôi ngắn nhất
Một lần có cô giáo đến chơi, En-ri-cô lỡ vô lễ với mẹ. Bố viết thư nhắc lại tình thương, sự hi sinh của mẹ, nghiêm khắc yêu cầu cậu xin lỗi mẹ và không bao giờ tái phạm; đọc thư, En-ri-cô vô cùng hối hận.
Mẫu 2 – Tóm tắt Mẹ tôi đầy đủ
Một lần cô giáo đến thăm nhà, En-ri-cô đã nói với mẹ một câu thiếu lễ độ. Bố biết chuyện và viết cho con một bức thư. Bố bảo lời hỗn của con làm bố đau như bị dao đâm, rồi nhắc En-ri-cô nhớ những đêm mẹ thức trắng bên giường con ốm, những lúc mẹ sẵn sàng chịu mọi thiệt thòi vì con. Bố khuyên con hãy nghĩ tới ngày không còn mẹ để biết trân quý mẹ khi còn có thể. Cuối thư, bố yêu cầu con xin lỗi mẹ thật lòng, không được tái phạm và tạm thời đừng hôn bố. En-ri-cô đọc thư mà xúc động, ân hận vô cùng.
Lời kết
Mẹ tôi là một bức thư ngắn nhưng chứa đựng bài học lớn về lòng biết ơn cha mẹ. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ từ Những tấm lòng cao cả, hình thức bức thư, hình ảnh người mẹ giàu đức hi sinh, người bố nghiêm khắc mà tế nhị và ý nghĩa của nhan đề.
Xem thêm: