Chiếc nón lá của Jizo – Sama mang trong mình nhiều ý nghĩa sâu sắc. Những câu chuyện xung quanh chiếc nón này mở ra một thế giới huyền bí. Hãy cùng tìm hiểu về nguồn gốc và ý nghĩa của nó trong văn hóa cổ tích.
Ngày xửa ngày xưa, ở một ngôi làng nọ, có một đôi vợ chồng già sống cùng nhau. Họ nghèo đến nỗi không có nổi một cọng rơm để lợp mái nhà. Năm ấy, dù sắp đến Tết nhưng trong nhà chẳng còn một hạt gạo. Nghe thấy tiếng chày giã bánh gạo bắt đầu rộn rã xa gần, ông lão nói:
– Tiếng giã bánh lúc nào cũng là âm thanh tốt lành bà nó nhỉ?
– Ừ, tôi với ông cũng phải kiếm gì chuẩn bị đón năm mới thôi, bà lão trả lời.
– Được, tôi sẽ lên phố bán củi kiếm chút tiền sắm sửa – ông lão đáp.
Nói xong, ông lão gùi bó củi lớn trên lưng và bước ra khỏi nhà. Ngoài trời, mây đen kéo đến xám xịt. Áng chừng tuyết có thể rơi bất cứ lúc nào, bà lão nói:
– Ông nó ơi, ông nhớ cẩn thận đấy.
– Bà đừng lo, tôi sẽ mua thật nhiều đồ dùng và thức ăn để nhà mình ăn Tết – ông lão vẫy chào vợ và lên đường.
Đường phố giáp Tết nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, mặc dù ông lão gắng sức rao to: “Ai mua củi đây! Ai mua củi đây”, nhưng không ai để ý đến ông cả. Ông lão buồn rầu nghĩ đến người vợ ở nhà, chắc bà lão sẽ thất vọng lắm. Khi những bông tuyết đầu tiên rơi xuống, ông lão đành mệt mỏi thu dọn và ra về. Trên đường về, ông lão gặp một người bán nón lá đang ngồi buồn bã dưới một gốc cây to. Người bán nón nói:
– Ồ, lão bán củi đấy à. Ông có bán được hàng không vậy?
– Không ông ạ, ông lão buồn bã đáp.
– Tôi cũng vậy đấy – người bán nón thở dài.
– Thế là chúng mình đều không bán được hàng nhỉ, ông có muốn đổi nón của ông lấy củi của tôi không? Ông lão hỏi người bán nón.
– Dù sao thì bây giờ, ý kiến của ông cũng là tốt nhất rồi.
Nói đoạn, hai ông lão trao đổi hàng cho nhau.
– Ôi trời, muộn quá rồi, mau về thôi – ông lão tự nói với mình.
Đeo những chiếc nón trên vai, ông rảo bước về nhà. Những bông tuyết lặng lẽ rơi xuống làm cảnh vật khắp nơi khoác lên mình một chiếc áo trắng tinh. Vừa đi ông lão vừa xuýt xoa: “Ôi, rét quá, rét quá…”. Đang đi trên đường, bỗng nhiên ông nhìn thấy bảy bức tượng Jizo-sama đứng bên đường. Ông lão vội đứng lại và chắp hai tay lại khấn:
– Cho dù không có gì trong tay, xin ngài phù hộ cho gia đình con được sống mạnh khỏe.
Khấn xong, ông lão ngẩng mặt lên nhìn bảy bức tượng. Tuyết đã phủ dày trên đầu chúng. Ông lão thốt lên:
– Ôi trời, chắc các ngài lạnh lắm nhỉ.
Sau đó, ông lão vội lấy tay gạt hết tuyết trên đầu những bức tượng, rồi lấy số nón sau lưng đội cho từng bức tượng một. Thế nhưng trên tay ông chỉ có sáu chiếc nón, vì thế một bức tượng không có gì để đội. Ông lão suy nghĩ một lúc rồi tháo chiếc khăn trùm đầu của mình đội cho bức tượng còn lại. Nhìn bảy bức tượng Jizo-sama, tự nhiên, ông lão thấy lòng mình ấm lại.
– Rồi các ngài sẽ ổn thôi, ông lão nói và bước tiếp về nhà.
Về đến nhà, ông lão gọi vợ:
– Bà nó ơi, tôi về rồi đây.
– Ôi trời, ông nó, chắc ông lạnh lắm nhỉ. Ông có mua được thứ gì tốt không?
– À, hôm nay củi không bán được, tôi đành đổi củi lấy mấy cái nón của ông bán nón lá ở trên phố. Nhưng chỗ nón đổi được, tôi đã đem dâng lên các Jizo-sama hết rồi.
Thế rồi, ông lão kể hết cho bà lão nghe những chuyện ông đã làm ngày hôm đó. Bà lão nghe xong đáp:
– Ôi, thế là ông đã làm được một việc rất tốt đấy. Nào, nhanh vào nhà thôi ông.
Ông lão vào nhà và ngồi xuống cạnh bếp lửa, ông nói với vợ:
– Bây giờ, chắc các Jizo-sama thấy ấm áp lắm nhỉ.
– Ừ, chắc chắn rồi, tôi với ông cùng nghĩ về Jizo-sama và đón năm mới thôi, người vợ đáp.
Nói xong, hai vợ chồng ông lão cùng ăn chút cháo kê còn lại trong nhà và đi ngủ sớm.
Vào đêm đó, khi đang ngủ, hai vợ chồng ông lão bỗng nghe thấy tiếng người ta bê đồ gì nặng lắm ngoài cửa. Ông lão thắc mắc:
– Sao lại có tiếng ồn như thế vào giờ này nhỉ?
Nói đoạn, ông trở dậy và mở cửa. Bỗng dưng, ông nhìn thấy rất nhiều thức ăn và bánh gạo được đặt trước nhà mình. Đoán được là của Jizo-sama tặng, ông lão nói lớn:
– Jizo-sama, xin đội ơn ngài.
Hai vợ chồng ông lão nghèo vội chắp tay lại và cầu mong cho Jizo-sama lại gõ cửa nhà mình khi ngày đầu tiên của năm mới tới.
Ý nghĩa truyện Chiếc nón lá của Jizo – Sama
Lòng tốt của người không có gì
Ông lão nghèo đến mức không có nổi cọng rơm lợp nhà, đi bán củi cả ngày không ai mua. Trong tay chỉ còn mấy chiếc nón đổi được, ông lại đem đội cho bảy bức tượng đứng giữa tuyết, thiếu một chiếc thì tháo luôn khăn trùm đầu của mình. Truyện cho thấy lòng tốt không đo bằng của cải: người nghèo nhất vẫn có thể cho đi, và cho đi khiến lòng mình “ấm lại”.
Người vợ hiểu chồng
Về nhà tay trắng, ông kể chuyện đem nón dâng các Jizo. Bà lão không trách mà khen ông đã làm việc tốt, rồi cả hai ăn chút cháo kê còn lại và đi ngủ sớm. Cảnh ấy giản dị mà ấm áp: hạnh phúc của đôi vợ chồng nghèo nằm ở chỗ họ cùng nhìn về một hướng.
Ở hiền gặp lành
Đêm giao thừa, thức ăn và bánh gạo được đặt trước cửa nhà. Truyện không tả cảnh tượng biết đi, chỉ để ông bà đoán là quà của Jizo-sama, giữ cho phép màu một vẻ kín đáo, nhẹ nhàng. Thông điệp ở hiền gặp lành rất gần với truyện cổ tích Việt Nam.
Nguồn gốc truyện Chiếc nón lá của Jizo – Sama
Đây là truyện dân gian Nhật Bản “Kasa Jizō” (Những bức tượng Jizō đội nón), thường được kể cho trẻ em dịp năm mới. Jizō là vị Bồ Tát Địa Tạng, được người Nhật xem là đấng che chở trẻ nhỏ và người đi đường; tượng Jizō bằng đá rất hay gặp bên đường làng, thường được đội mũ, quàng yếm đỏ. “Sama” là cách gọi kính trọng, nên “Jizō-sama” có thể hiểu là “ngài Jizō”. Chiếc “nón lá” trong bản tiếng Việt là kasa, loại nón đan bằng cói hoặc rơm của Nhật.
Trong nhiều bản kể, chính ông bà lão đan nón để bán; bản trên trang kể ông đổi củi lấy nón của một người bán nón. Chi tiết sáu chiếc nón cho bảy bức tượng và chiếc khăn của ông thì có ở hầu hết các bản.
Đọc thêm truyện cổ Nhật Bản: Kachi Kachi Yama, Urashima Taro, Bunbuku Chagama – Chiếc ấm thần kỳ và Hai chú ếch.
Câu hỏi thường gặp
Jizo-sama là ai?
Jizō là Bồ Tát Địa Tạng trong Phật giáo Nhật Bản, vị thần che chở trẻ em và người lữ hành; người Nhật gọi kính trọng là Jizō-sama.
Vì sao ông lão chỉ có sáu chiếc nón cho bảy bức tượng?
Vì ông chỉ đổi được sáu chiếc nón. Bức tượng thứ bảy không có nón nên ông tháo khăn trùm đầu của mình ra đội cho tượng, chi tiết cho thấy tấm lòng hết mực của ông.