Chàng Rể hay chữ là truyện cười dân gian về anh nông dân nghèo, dốt chữ đến ở rể nhà phú hộ muốn kén rể hay chữ; nhờ ông mai khéo đỡ lời và một chút may mắn, anh qua được mọi lần bố vợ thử tài câu đối.
Một phú hộ muốn chọn cho con gái cưng của mình một người chồng hay chữ. Ở cùng làng có một anh nông dân mồ côi cha mẹ, hằng ngày anh ta phải đi cày thuê cuốc mướn, cuộc sống vất vả mà cũng không đủ ăn.
Khi biết nhà phú ông muốn kén rể, anh ta đến nhờ ông mai lo việc mối lái cho mình. Biết chàng trai nghèo khổ, lại cũng chẳng thân thế gì nhà phú hộ, ông mai cố gắng thu xếp giúp. Khi được ngỏ ý, vì tin tưởng ông mai, phú hộ nhận lời với điều kiện: Anh nông dân phải ở rể 3 năm, nếu anh ta là người hay chữ, biết làm ăn thì phú hộ sẽ cho làm lễ cưới rước dâu.
Một hôm, cha vợ, chàng rể lại lên rẫy tiếp. Trời nóng, lão phú hộ đưa tay lên che đầu và ra câu đối:
– Ngũ duyên lai định thượng.
Anh con rể lúng túng đưa tay vỗ vào bụng “cái bạch” rồi bỏ ra về.
Lão phú hộ không hiểu anh chàng rể đối thế nào phải lò dò đến ông mai, giận dữ nói: – Tôi thật chẳng hiểu gì cả!
– Có thế mà ông cũng không biết, nó đối thế là hay quá, ý nó là: “Phúc trung tấp thư tịch” (trong bụng chứa rất nhiều chữ nghĩa). Từ đây về sau, ông chẳng nên thử tài nó nữa, nó mà giận bỏ về thì tôi không chịu trách nhiệm nữa đâu!
Bữa kia anh nông dân đi làm gặp trời mưa, anh ghé vào nhà ông mai nói chuyện, nhìn màn mưa bên ngoài ông mai buột miệng: “Lác đác mưa sa làn gió thị”. Chiều về trời vẫn mưa chưa hết, sấm chớp lại nổi lên liên hồi, lão phú hộ tức cảnh đọc:
– Ầm ầm sấm dậy đất kim bôi.
Chàng rể liền đọc ngay: – Lác đác mưa sa làn gió thị.
Lão phú hộ nghe vậy cứ gật đầu khen hay mãi vì câu đối chỉnh quá.
Từ đó về sau, lão yên tâm không thử tài chàng rể nữa. Hết thời hạn ở rể 3 năm, anh nông dân được lão phú hộ tổ chức đám cưới linh đình, bao nhiêu phí tổn lão chịu hết. Bên làng biết được cười rằng:
Dốt thôi dốt đặc cán mai,
Gặp may chàng cũng thành trai lão làng.
Truyện Chàng Rể hay chữ chế giễu thói kén rể chuộng hư danh chữ nghĩa của nhà giàu bằng những tình huống may mắn đầy buồn cười.
Ý nghĩa truyện Chàng Rể hay chữ
Kén rể theo cái danh chữ nghĩa
Lão phú hộ muốn có con rể “hay chữ” để nở mày nở mặt, nên suốt ba năm ở rể cứ ra câu đối thử tài. Truyện chế giễu thói chuộng hư danh: lão chẳng cần biết chàng rể chăm làm, tốt bụng thế nào, chỉ cần nghe một vế đối cho “chỉnh”.
Ông mai khéo đỡ lời
Khi chàng rể dốt vỗ bụng rồi bỏ về, ông mai giải thích đó là vế “trong bụng chứa đầy chữ nghĩa”, lại còn dọa không cho thử nữa kẻo con rể giận. Lần sau, câu ông mai buột miệng lúc trời mưa lại thành vế đối “Lác đác mưa sa làn gió thị” ăn khớp với vế “Ầm ầm sấm dậy đất kim bôi” của lão. Người nghe cười vì sự trùng hợp và vì cái tài “nói lấp” của ông mai.
May mắn cũng là một thứ “tài”
Hai câu lục bát cuối “Dốt thôi dốt đặc cán mai / Gặp may chàng cũng thành trai lão làng” tóm gọn tiếng cười của truyện. Dân gian vừa trêu anh rể gặp may, vừa giễu những người tự cho mình là sành chữ nhưng dễ bị lừa bởi vẻ bề ngoài.
Nguồn gốc truyện Chàng Rể hay chữ
Đây là truyện cười dân gian thuộc nhóm truyện “học trò dốt, rể dốt” gặp may qua những lần đối đáp, cùng kiểu với các truyện Trạng Lợn. Đầu truyện có vẻ bị lược bớt: câu “cha vợ, chàng rể lại lên rẫy tiếp” cho thấy trước đó đã có lần thử tài khác. Bản kể ở đây không ghi người sưu tầm.
Đọc thêm truyện về câu đối và kẻ dốt gặp may: Xứng tài đối đáp, Làm thơ (chuyện Trạng Lợn), Chàng ngốc nói chữ; bài học lớp 8 Soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Ai giúp chàng rể qua được các lần thử tài?
Ông mai: ông giải thích cái vỗ bụng của chàng thành vế đối hay, và câu ông buột miệng lúc trời mưa lại giúp chàng có vế đối khớp với câu của bố vợ.
Câu đối về mưa sấm trong truyện là gì?
Lão phú hộ ra “Ầm ầm sấm dậy đất kim bôi”, chàng rể đối lại câu đã nghe ông mai nói: “Lác đác mưa sa làn gió thị”.