Cảm nhận văn bản Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát – Dàn ý + 5 bài mẫu

Y Phương là nhà thơ người Tày, quê ở Trùng Khánh, Cao Bằng. Trong bài tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát, ông kể về đặc sản hạt dẻ quê mình bằng tất cả niềm tự hào. Đọc văn bản, em như được dẫn vào một vùng núi cao trong lành với những hạt dẻ thơm bùi và những con người hiền hậu.

Trước hết, em ấn tượng với cách tác giả giới thiệu hạt dẻ. Ông khẳng định hạt dẻ Trùng Khánh ngon nhất, và giải thích rất giản dị: “Đất nào thì vật ấy. Đất nào thì người ấy.” Hạt dẻ có màu vỏ nâu tía, thịt vàng, ngọt bùi; ăn chậm thì thấy nó như chín thêm lần nữa trong miệng. Món cốm trộn hạt dẻ do anh rể tác giả nghĩ ra lại càng cho thấy người Trùng Khánh biết làm cho quà tặng của thiên nhiên thêm quý giá.

Đặc sắc nhất là cảnh rừng dẻ mùa thu. Tác giả mời người đọc đến để “nghe hạt dẻ hát”. Tiếng hạt dẻ rơi lộp độp, rào rạt trở thành bản nhạc của mùa thu. Lũ gà rừng, chồn hương thèm hạt dẻ mà loay hoay không ăn được, khiến em bật cười. Hình ảnh bà mẹ già nướng hạt dẻ cho thỏ, chồn trong túp lều giữa rừng thật đẹp và ấm áp.

Cuối bài, tác giả nói về con người quê mình: sống lâu, hồn nhiên, hiền hoà, lòng trong như suối. Ông kết luận hạt dẻ ngọt thơm là nhờ bàn tay chăm bón của người dân. Câu văn ấy cho em hiểu thiên nhiên và con người luôn gắn bó, nuôi dưỡng lẫn nhau.

Với giọng văn hóm hỉnh, câu văn ngắn gọn và nhiều hình ảnh đẹp, bài tản văn đã giúp em yêu thêm mảnh đất Trùng Khánh. Em cũng muốn được một lần đến đó vào mùa thu để nghe hạt dẻ hát.

Mỗi vùng đất đều có những sản vật làm nên niềm tự hào riêng. Với người Trùng Khánh ở Cao Bằng, đó là hạt dẻ – thứ quả nhỏ bé mà ngọt bùi, gắn với mùa thu và những cánh rừng rì rào. Nhà thơ Y Phương, người con của mảnh đất ấy, đã viết về hạt dẻ quê mình trong bài tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát. Đọc văn bản, em không chỉ biết thêm về một đặc sản mà còn cảm nhận được lòng yêu quê thiết tha và tâm hồn trong trẻo của người viết.

Ngay từ đầu, tác giả khẳng định chắc nịch rằng giống hạt dẻ quê mình “là số một La Mã chứ không chịu nhì”. Cách nói vui ấy cho thấy niềm tự hào rất hồn nhiên. Nhưng ông không chỉ khen suông mà lí giải: hạt dẻ Trùng Khánh mang trồng nơi khác sẽ khác vị, khác màu, khác kích cỡ, nghĩa là hương vị của nó gắn liền với đất và người nơi đây. Câu văn ngắn gọn “Đất nào thì vật ấy. Đất nào thì người ấy.” vừa là nhận xét về hạt dẻ, vừa là một triết lí về sự gắn bó giữa con người và quê hương. Tiếp đó, hạt dẻ hiện lên qua con mắt quan sát tỉ mỉ: hình tròn đều, có hạt méo mó; chín vào cuối tháng Tám âm lịch; vỏ ngả màu nâu pha tía; thịt rắn chắc, giòn, ngọt thanh, màu vàng hoàng yến. Đặc biệt, khi luộc hay nướng, hạt dẻ thơm và ngọt bùi tự nhiên, ngậm một lúc thì mềm ra, “Nó từ từ chín một lần nữa trong miệng.” Câu văn gợi cảm giác thật thú vị, khiến người đọc như đang nếm hạt dẻ. Tác giả còn chỉ cách phân biệt hạt dẻ thật với hạt dẻ giả, thể hiện sự hiểu biết và trân trọng của một người con với sản vật quê mình.

Chi tiết về món cốm trộn hạt dẻ cũng rất đáng nhớ. Đó là sáng tạo của người anh rể tác giả: hạt dẻ luộc giã mịn trộn với cốm còn ấm, bốc vài hạt cho vào miệng rồi nhấp chút trà gừng. Món ăn được cả vùng học theo, trở thành thứ quà quý để mời khách, để biếu bố mẹ vợ, biếu thầy cô. Qua đó, em thấy con người Trùng Khánh không chỉ đón nhận quà tặng của thiên nhiên mà còn biết sáng tạo, làm cho nó thêm giá trị và gắn nó với những nét đẹp ứng xử trong đời sống.

Phần hay nhất của văn bản là cảnh rừng dẻ mùa thu. Tác giả mời người đọc lên Trùng Khánh khi trời thu trong xanh, núi rừng tĩnh lặng để nghe hạt dẻ hát: rừng dẻ vào mùa, tiếng hạt rụng lúc khẽ lúc dồn như ai gõ nhịp. Ông viết: “Hạt dẻ rơi rơi rơi như mưa màu nâu.” Điệp từ “rơi” ba lần gợi nhịp rơi liên tiếp, còn hình ảnh “mưa màu nâu” vừa lạ vừa đẹp. Với tác giả, đó là “bản nhạc mùa thu ở quê tôi không thể nào quên”. Rừng dẻ còn sống động với lũ gà rừng mổ mãi không vỡ được vỏ, lũ chồn hương trèo lên định hái thì sợ gai, đành hít hương cho đỡ thèm. Những chi tiết hóm hỉnh ấy khiến thiên nhiên hoá ra gần gũi và dễ mến.

Không dừng lại ở cảm xúc, tác giả còn có suy nghĩ thiết thực: ông đề nghị ngành du lịch địa phương đưa rừng dẻ vào hành trình tham quan cùng thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, làng đá Khuổi Ki. Ông tả cảm giác được lang thang trong rừng dẻ, ngồi lặng yên hít thở và thốt lên “Cuộc sống này thật là đáng sống.” Đặc biệt, hình ảnh bà mẹ già trong túp lều rơm, ngồi nướng hạt dẻ cho lũ thỏ, chồn hương, vừa thực vừa như cổ tích. Lời mẹ nói đùa rằng mình đang nướng nỗi buồn, nhưng mẹ không thể buồn mãi vì “trên đầu mẹ có cả một rừng dẻ đang độ ngọt bùi”, cho thấy rừng dẻ chính là chỗ dựa, là niềm vui của con người nơi đây.

Kết thúc bài tản văn, tác giả nói về con người quê mình. Người Trùng Khánh sống lâu, phần nhờ môi trường trong lành của rừng dẻ; họ sống hồn nhiên như cây cỏ, không toan tính, không thù hận, không ham danh lợi. Hình ảnh “Lòng người như lòng suối, cứ trong veo, xanh ngắt hết đời” thật đẹp. Câu văn cuối cùng khép lại tất cả: hạt dẻ ngọt thơm là nhờ bàn tay người trồng. Thiên nhiên nuôi con người, và con người cũng chăm sóc thiên nhiên – mối quan hệ hài hoà ấy là điều em thấm thía nhất sau khi đọc văn bản.

Về nghệ thuật, bài viết mang đậm đặc điểm của tản văn: tác giả tự do kể, tả, bàn luận và bộc lộ cảm xúc. Câu văn ngắn, nhiều câu chỉ có vài chữ, tạo nhịp điệu nhanh và hóm hỉnh như lối nói của người miền núi. Các biện pháp so sánh, nhân hoá, điệp từ, từ láy được dùng linh hoạt, khiến văn xuôi của Y Phương giàu chất thơ.

Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát là món quà mà Y Phương gửi tặng người đọc từ quê hương mình. Bài tản văn khiến em thêm yêu những sản vật bình dị của đất nước và nhắc em biết tự hào, gìn giữ những gì quý giá nơi mình sinh ra.

Có những nhà văn viết về quê hương bằng giọng trang trọng, có người lại viết như đang ngồi bên bếp lửa kể chuyện cho khách phương xa. Y Phương thuộc kiểu thứ hai. Bài tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát có cái duyên của một người miền núi: thật thà mà hóm hỉnh, mộc mạc mà sâu sắc. Qua hạt dẻ, nhà văn đưa ta đến với cả một vùng đất, một lối sống và một triết lí về sự hài hoà giữa con người với đất trời.

Sức hút trước tiên của bài văn nằm ở giọng kể. Ngay câu thứ hai, tác giả đã chen vào một chữ “vưỡn” rất địa phương, rồi tuyên bố hạt dẻ quê mình đứng đầu, không chịu nhì. Cách nói ấy vừa tự hào vừa dí dỏm, như người kể đang nháy mắt với người nghe. Câu văn của Y Phương phần lớn ngắn, có câu chỉ ba bốn chữ, nối nhau thành một nhịp điệu riêng: “Đất nào thì vật ấy. Đất nào thì người ấy.” Phép điệp cấu trúc khiến câu văn như một câu tục ngữ, đúc kết mối quan hệ máu thịt giữa sản vật, con người và mảnh đất sinh ra họ.

Điều thứ hai là cách tác giả biến hạt dẻ thành một nhân vật có đời sống riêng. Hạt dẻ có hình dáng, có màu áo nâu tía mà lũ trẻ trong nhà gọi vui là sắc đỏ sẫm lại, có “ruột” vàng hoàng yến. Nó có mùa – chỉ mùa thu mới có dẻ thật; có tính cách – vỏ dày, cứng, nhiều lông măng; có cả “hành trình” khi đi khắp cả nước và sang tận bên kia biên giới. Khi được ăn, nó còn kịp “chín một lần nữa trong miệng”. Cách nhìn ấy cho thấy tác giả quan sát bằng tất cả các giác quan và bằng tình yêu. Đến món cốm trộn hạt dẻ, sản vật thiên nhiên gặp gỡ sự sáng tạo của con người; món quà ấy đi vào các phong tục đẹp như mời khách, biếu bố mẹ vợ, biếu thầy cô, nghĩa là hạt dẻ đã thấm vào văn hoá ứng xử của cả cộng đồng.

Điều thứ ba – và có lẽ đẹp nhất – là cảnh rừng dẻ mùa thu được nhân hoá thành một dàn nhạc. Nhan đề đã hé lộ điều đó: người ta không chỉ ăn hạt dẻ mà còn “nghe hạt dẻ hát”. Tiếng hạt rơi lộp độp, rào rạt; câu văn “Hạt dẻ rơi rơi rơi như mưa màu nâu” lặp lại chữ “rơi” như nhịp gõ của cơn mưa hạt. Giữa bản nhạc ấy, lũ gà rừng mổ hoài không vỡ vỏ bị lá rừng “cười” vì ngốc nghếch, lũ chồn hương sợ gai chỉ dám hít hương. Thiên nhiên ở đây không đứng yên làm phông nền mà có tiếng nói, có tiếng cười, có trò chơi riêng. Đó là cái nhìn vạn vật hữu linh rất gần với tâm thức người miền núi.

Trên nền thiên nhiên ấy, con người hiện ra với những phẩm chất trong trẻo. Hình ảnh bà mẹ già nướng hạt dẻ cho thỏ và chồn hương, đùa rằng mình “nướng nỗi buồn”, là một chi tiết gần như cổ tích: con người chia sẻ thức ăn với muông thú, và chính rừng dẻ ngọt bùi giúp mẹ vượt qua nỗi buồn. Người quê tác giả sống lâu, sống thật, lòng “như lòng suối, cứ trong veo, xanh ngắt hết đời”. Câu kết khép lại cả bài bằng một nhận thức giản dị mà sâu xa: hạt dẻ ngọt thơm bởi tay người chăm bón. Nghĩa là nét đẹp của đất trời Trùng Khánh có công sức và tâm hồn con người trong đó; ngược lại, rừng dẻ cũng nuôi dưỡng sự hồn hậu và tuổi thọ của con người. Đó là mối tương giao hai chiều, hài hoà – điều mà cuộc sống hiện đại đang dần đánh mất.

Đáng chú ý, cái tôi của Y Phương không chỉ say mê mà còn có ý thức trách nhiệm. Đề xuất đưa rừng dẻ vào tuyến du lịch cùng thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, làng Khuổi Ki cho thấy một người con muốn quê hương được biết đến và phát triển. Nhưng ông cũng khéo nhắc người đọc đừng bước quá sâu vào rừng – một lời dặn vừa thực tế vừa gợi sự tôn trọng với thiên nhiên hoang sơ.

Bài tản văn khép lại mà dư âm của tiếng hạt dẻ rơi vẫn còn vang trong lòng người đọc. Qua Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát, Y Phương đâu chỉ giới thiệu một đặc sản mà còn trao cho ta một bài học: biết yêu, biết lắng nghe thiên nhiên và sống chan hoà với nó, ta sẽ thấy “Cuộc sống này thật là đáng sống.”

Câu hỏi số 2 trong sách yêu cầu nêu cảm nhận về cái tôi của tác giả. Theo em, qua văn bản, cái tôi Y Phương hiện lên với ba nét nổi bật.

Đó trước hết là cái tôi tự hào, yêu quê hương tha thiết. Tác giả không ngần ngại khẳng định hạt dẻ quê mình ngon nhất, kể về hạt dẻ, cốm hạt dẻ, rừng dẻ với giọng say sưa. Ông tự hào về cả con người quê mình: sống lâu, hồn nhiên, hiền hoà, gặp nhau là cười.

Đó cũng là cái tôi tinh tế, giàu cảm xúc. Ông nghe được tiếng hát của hạt dẻ, thấy cơn mưa hạt nâu trút xuống, thấy cả lá rừng bật cười trước lũ gà ngốc nghếch. Ông cảm nhận phút giây lặng yên giữa rừng dẻ và thốt lên cuộc sống thật đáng sống. Một tâm hồn không nhạy cảm khó có thể viết những câu văn như vậy.

Cuối cùng, đó là cái tôi hóm hỉnh và có trách nhiệm. Lối viết của ông đầy những câu đùa vui kiểu người miền núi, nhưng ông cũng nghiêm túc đề xuất phát triển du lịch rừng dẻ, mong quê hương được biết đến nhiều hơn.

Cái tôi ấy khiến bài tản văn vừa gần gũi vừa sâu sắc, và giúp em hiểu vì sao Y Phương được nhiều người yêu mến – cả trong thơ lẫn văn xuôi.

Đọc đoạn văn kể về người quê sống lâu nhờ rừng dẻ trong bài tản văn của Y Phương, em nhận ra con người và thiên nhiên gắn bó với nhau như hình với bóng. Rừng dẻ mang lại không khí trong lành, sản vật ngọt bùi, giúp người Trùng Khánh khoẻ mạnh, sống thọ đến tám, chín mươi tuổi. Sống giữa núi rừng, con người cũng mang vẻ đẹp của thiên nhiên: hồn nhiên như cây cỏ, hiền hoà như mây nước, lòng trong như suối. Ngược lại, thiên nhiên cũng cần con người: hạt dẻ ngọt thơm là nhờ đôi tay chăm chút của người trồng. Mối quan hệ hai chiều ấy nhắc em rằng muốn được thiên nhiên che chở, con người phải biết yêu quý và bảo vệ thiên nhiên.

Kết luận

Khi viết cảm nhận về văn bản, em nên chọn ba điểm nhấn: hạt dẻ và cốm hạt dẻ, rừng dẻ mùa thu cùng “tiếng hát” của hạt dẻ, con người và mối tương giao với thiên nhiên; đừng quên nêu đặc điểm tản văn và cái tôi tác giả. Xem thêm:

• Soạn bài Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát – lời giải câu hỏi Suy ngẫm và phản hồi.
• Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát: tác giả, tác phẩm – tác giả, thể loại, bố cục.
• Tuyển tập thơ Y Phương – Nói với con và các bài thơ khác.
• Soạn bài Cốm Vòng – văn bản cùng Bài 4.