Bọ ngựa bắt ve sầu, chim sẻ rình sau lưng. Cuộc sống luôn ẩn chứa những bài học sâu sắc từ những tình huống giản dị. Những câu chuyện ngụ ngôn sẽ dẫn dắt bạn đến những suy ngẫm thú vị.
Thời Xuân Thu, Ngô Vương là một vị vua vô cùng ngang ngược, các vị đại thần đều khó mà thuyết phục được ông.
Một lần, Ngô Vương chuẩn bị tấn công nước Sở, nói rằng nếu ai can gián thì sẽ giết chết người đó. Các vị đại thần biết được tin này đều rất lo lắng, bởi nếu nước Ngô đem quân đi đánh giặc nước khác thì chính nước Ngô có thể bị một nước khác mạnh hơn tấn công. Thế nhưng, không vị đại thần nào dám can ngăn Ngô Vương.
Trong số các vị đại thần, có một người tính tình chính trực. Trở về nhà, ông vẫn lo lắng không yên về chuyện này, nhưng không biết phải can ngăn vua như thế nào. Ông sốt ruột đi đi lại lại trong hoa viên. Bỗng nhiên, ông nhìn thấy một con bọ ngựa đang rình bắt một con ve sầu, đằng sau bọ ngựa có một con chim sẻ đang nhìn chằm chằm vào nó. Nhìn cảnh ấy, ông liền nghĩ ra một cách để khuyên can vua.
Sáng sớm hôm sau, vị đại thần đến ngự hoa viên. Khi Ngô Vương đi tới, ông giả vờ không trông thấy, trong tay cầm một cái súng bắn chim, nhìn chăm chú vào một cái cây. Ngô Vương rất tức giận, hỏi:
– Mới sáng ra khanh đã đến đây làm gì? Tại sao nhìn thấy bản vương mà không quỳ?
Vị đại thần làm ra vẻ vừa nhìn thấy nhà vua, vội vàng nói:
– Vừa rồi thần mải nhìn con ve sầu và bọ ngựa trên cây nên không biết bệ hạ đến. Xin bệ hạ thứ tội.
Ngô Vương tha tội vô lễ cho ông ta, tò mò hỏi:
– Con ve sầu và bọ ngựa trên cái cây này có gì đáng để xem vậy.
Vị đại thần đáp:
– Thần nhìn thấy một con ve sầu đang uống sương, không đề phòng một con bọ ngựa đang cong mình chuẩn bị tấn công nó. Nhưng con bọ ngựa không ngờ rằng có một chú chim sẻ cũng đang rình bắt mình, còn con chim sẻ lại không biết rằng trong tay thần đang cầm súng bắn chim định bắn nó.
Ngô Vương nghe xong, ngẫm nghĩ rồi cười:
– Ta đã hiểu ý của khanh rồi.
Cuối cùng, Ngô Vương quyết định không tấn công nước Sở nữa.
Lời bàn: Nếu chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt mà không tính đến cái hoạ ẩn nấp phía sau thì sẽ khiến mình rơi vào cái thế hiểm nguy.
Ý nghĩa truyện Bọ ngựa bắt ve sầu, chim sẻ rình sau lưng
Một chuỗi săn mồi không ai thấy hết
Ve sầu mải uống sương, bọ ngựa mải rình ve, chim sẻ mải nhìn bọ ngựa, còn người cầm ná lại nhắm vào chim sẻ. Mỗi con vật chỉ thấy con mồi trước mặt mà không thấy kẻ đang rình sau lưng mình. Hình ảnh này dễ nhớ đến mức đã thành một thành ngữ, dùng để nói về người ham cái lợi trước mắt mà quên mối họa đang chờ.
Nghệ thuật can gián khéo léo
Truyện còn là bài học về cách nói điều khó nói. Vua đã ra lệnh ai can sẽ bị giết, nên vị đại thần không thể nói thẳng. Ông dựng một cảnh nhỏ trong vườn, để vua tò mò hỏi, rồi chỉ kể lại điều mình thấy. Nhà vua tự hiểu ra, và vì tự hiểu nên không giận. Lời khuyên muốn được nghe nhiều khi cần một hình ảnh cụ thể hơn là những lý lẽ dài dòng.
Bài học cho hôm nay
Trong kinh doanh hay trong học tập, người chỉ chăm chăm vào một mục tiêu trước mắt dễ bỏ quên rủi ro xung quanh. Trước mỗi quyết định lớn, nên tự hỏi: mình đang là bọ ngựa hay chim sẻ, và ai đang đứng sau lưng mình?
Nguồn gốc truyện Bọ ngựa bắt ve sầu, chim sẻ rình sau lưng
Câu chuyện xuất phát từ sách “Thuyết uyển” của Lưu Hướng thời Tây Hán, thiên “Chính gián” (bàn về việc can vua): vua Ngô muốn đánh nước Sở (Kinh) và cấm mọi lời can, một người trẻ tuổi cầm ná bắn chim ra vườn mấy buổi sáng liền để vua chú ý rồi kể chuyện ve sầu, bọ ngựa, chim sẻ. Thành ngữ Hán “đường lang bộ thiền, hoàng tước tại hậu” (bọ ngựa bắt ve, chim sẻ vàng ở sau) bắt nguồn từ đây. Sách Trang Tử (thiên Sơn mộc) cũng có một cảnh tương tự, nhưng người chứng kiến là chính Trang Chu.
Bản kể trên site gọi người can vua là một vị đại thần và thêm “Lời bàn” ở cuối. Cùng kiểu truyện mượn chuyện loài vật để răn người, có thể đọc Sếu, Cua và bầy cá, Mua xương ngựa và Ếch ngồi đáy giếng.
Câu hỏi thường gặp
“Bọ ngựa bắt ve sầu, chim sẻ rình sau lưng” nghĩa là gì?
Câu này nói về người chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt mà không biết mối nguy đang rình rập phía sau mình.
Vị đại thần đã khuyên vua Ngô như thế nào?
Ông không can thẳng mà cầm súng bắn chim đứng trong vườn, để vua hỏi rồi kể chuyện ve sầu, bọ ngựa, chim sẻ. Vua hiểu rằng đánh nước Sở thì nước Ngô có thể bị nước khác đánh úp, nên bỏ ý định.