Anh em họ Điền là một câu chuyện cổ tích nổi tiếng trong văn hóa Việt Nam. Câu chuyện khắc họa những giá trị nhân văn sâu sắc và bài học về tình thân. Hãy cùng khám phá những điều thú vị ẩn chứa trong tác phẩm này.
Ngày xưa, có dòng họ Điền, anh em sống với nhau từ đời nọ tới đời kia rất hòa thuận. Về sau họ này chỉ còn có 3 anh em. Ba người vẫn chung sống với nhau vui vẻ tử tế, cho đến khi người thứ hai lấy vợ.
Người vợ tính tình ích kỉ, lại hay sinh sự, lắm lời, nên không khí trong gia đình không còn được như xưa. Rồi một hôm người vợ nhất quyết đòi chia gia tài của ba anh em, và bắt ép chồng đi ở riêng. Người chồng ban đầu nghĩ tình anh em bấy lâu nay sum họp mà không nỡ chia lìa, nhưng vì người vợ ngày đêm cằn nhằn khó chịu, kiếm chuyện gây gổ trong nhà, nên rồi cũng đành phải nghe theo vợ, nói với anh em đi ở riêng.
Người anh cả khuyên can không được cũng đành phải chia của cha mẹ để lại ra làm 3 phần đều nhau. Chỉ còn một cây cổ thụ trước nhà, cành lá sum xuê xanh tốt, chưa biết làm cách nào để chia cho đều. Ba anh em cùng nghĩ ngợi, rồi sau cùng quyết định gọi thợ về hạ cây xuống, cưa xẻ thành ván để chia làm 3 phần.
Đến hôm định hạ cây xuống, buổi sáng 3 anh em ra vườn thì thấy cây cổ thụ đã khô héo từ bao giờ. Người anh cả bèn ôm lấy cây mà khóc nức nở. Hai người em thấy vậy mới bảo anh:
“Một thân cây khô héo, giá phỏng là bao mà anh phải thương tiếc như thế?
Người anh cả đáp lại rằng: “Có phải anh khóc vì tiếc cây đâu, song nghĩ vì loài cây cỏ vô tri kia nghe thấy sắp phải chia lìa mà còn biết buồn phiền khô héo đi, huống gì chúng ta đây là người cùng ruột thịt. Anh thấy cây mà suy đến cảnh anh em chúng ta, anh mới phải khóc.”
Nghe anh nói, hai người em hiểu ý đưa mắt nhìn nhau rồi cùng òa khóc. Người vợ xúi chồng đi ở riêng thấy vậy cũng rơm rớm nước mắt, đâm ra hối hận, cúi đầu xin lỗi 2 anh và thề không bao giờ còn tính đến việc chia lìa nhau nữa.
Từ hôm đó, 3 anh em lại ở với nhau êm ấm, vui vẻ như trước. Cây cổ thụ nọ đã khô héo cũng trở lại xanh tươi như trước.
Ý nghĩa truyện Anh em họ Điền
Một cái cây không thể chia
Ruộng vườn, của cải đều chia được làm ba phần bằng nhau, chỉ có cây cổ thụ trước nhà là không. Muốn chia thì phải chặt, xẻ thành ván. Truyện chọn đúng hình ảnh này để nói về gia đình: có những thứ chỉ sống được khi còn nguyên vẹn, cắt ra thì chẳng ai được gì.
Giọt nước mắt của người anh cả
Thấy cây héo, người anh không tiếc gỗ mà khóc cho anh em: cây vô tri còn biết buồn khi sắp bị chia lìa, huống chi người cùng ruột thịt. Không cần mắng mỏ, không cần phân xử, chỉ một lời nói thật lòng đã làm hai em và cả người em dâu tỉnh ngộ.
Cây xanh lại khi nhà hòa thuận
Khi ba anh em quyết định ở chung, cây cổ thụ tươi tốt trở lại. Kết thúc nhẹ nhàng mà rõ ý: hòa khí trong nhà là gốc rễ của mọi sự sinh sôi. Câu chuyện vẫn gần với nhiều gia đình hôm nay, khi chuyện chia tài sản dễ làm sứt mẻ tình anh em hơn bất cứ điều gì.
Nguồn gốc truyện Anh em họ Điền
Đây là một tích của Trung Hoa, chép trong sách Tục Tề Hài ký của Ngô Quân đời Lương: ba anh em Điền Chân định chia gia tài, bàn xẻ cây tử kinh trước sân làm ba; hôm sau cây héo, Điền Chân bảo các em rằng cây vốn cùng một gốc, nghe sắp bị xẻ mà héo, người lại không bằng cây; ba anh em thôi chia, cây lại tươi. Từ đó cây tử kinh trở thành hình ảnh quen thuộc trong văn chương chữ Hán để nói về tình anh em. Bản tiếng Việt trên trang kể lại tích này và thêm vai người em dâu xui chồng ra ở riêng.
Truyện về tình anh em trên trang còn có Sự tích cây khế và Truyện trầu cau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cây cổ thụ khô héo?
Theo truyện, cây “nghe” ba anh em sắp chia lìa và định xẻ mình ra nên buồn mà héo đi.
Truyện Anh em họ Điền khuyên điều gì?
Truyện khuyên anh em trong nhà thương yêu, nhường nhịn, đừng vì của cải mà chia lìa.
Có ca dao nào về tình anh em?
Xem tuyển tập ca dao về tình anh em ruột thịt.