Tranh giành hay tranh dành — bạn chọn cách viết nào? Nếu câu trả lời là tranh giành, bạn hoàn toàn đúng. Cùng tìm hiểu mẹo phân biệt cực kỳ đơn giản mà ai cũng nên biết.
Đáp án nhanh: từ nào đúng chính tả?
Tranh giành là từ đúng chính tả trong tiếng Việt. Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê — NXB Đà Nẵng) ghi nhận tranh giành là động từ chỉ việc tranh nhau để giành lấy một thứ gì đó về mình. Tổ hợp tranh dành không có trong từ điển này.
Tranh dành là lỗi phổ biến vì “giành” và “dành” đều là từ có thật, lại phát âm giống nhau. Điểm mấu chốt nằm ở nghĩa: “giành” là đoạt lấy, còn “dành” là để riêng, cất giữ.
Bảng tổng quan dưới đây giúp bạn phân biệt nhanh tranh giành với tranh dành.
| Từ ngữ | Chính tả | Nghĩa chính | Ngữ cảnh sử dụng |
|---|---|---|---|
| Tranh giành | Đúng | Tranh nhau để giành lấy về mình | Quyền lợi, đồ vật, vị trí, lãnh thổ, thị phần |
| Tranh dành | Sai | Không có nghĩa | Không dùng |
Vì sao tranh dành lại phổ biến đến vậy?
Tranh giành và tranh dành bị nhầm vì hai chữ “giành” và “dành” đồng âm, đều có trong từ điển, nên người viết khó nhận ra lỗi nếu không chú ý đến nghĩa.
- Nguyên nhân ngữ âm: “Giành” và “dành” được đa số người Việt phát âm giống hệt nhau, vì vậy khi nghe tranh giành, người viết không có dấu hiệu âm thanh nào để chọn đúng chữ.
- Nguyên nhân thói quen viết: Chữ “dành” xuất hiện dày đặc trong các cụm quen thuộc như dành cho, để dành, dành dụm, nên người viết theo quán tính gõ tranh giành thành tranh dành.
- Nguyên nhân phương ngữ: Người Nam Bộ phát âm “d”, “gi”, “r” cùng thành /j/, khiến tranh giành và tranh dành trùng nhau hoàn toàn trong giao tiếp hằng ngày.
Tranh giành nghĩa là gì?
Tranh giành là động từ, có nghĩa là tranh nhau để giành lấy một thứ gì đó về phần mình, như quyền lợi, đồ vật, địa vị hay lãnh thổ. Đây là cách giải thích của Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê — NXB Đà Nẵng).
Tranh giành thường mang sắc thái tiêu cực, gợi sự ganh đua gay gắt, thiếu nhường nhịn. Trong kinh tế, tranh giành khách hàng hay thị phần lại mang nghĩa trung tính hơn, gần với cạnh tranh.
Tranh giành là từ ghép đẳng lập giữa yếu tố Hán-Việt và yếu tố thuần Việt cùng nghĩa. Chữ tranh (爭) nghĩa là giành giật, có trong đấu tranh, cạnh tranh, chiến tranh. Chữ giành là từ thuần Việt nghĩa là cố đoạt lấy, có trong giành giật, giành chiến thắng, giành độc lập.
Năm ví dụ dưới đây cho thấy cách dùng tranh giành trong các ngữ cảnh khác nhau:
- Hai đứa trẻ tranh giành nhau chiếc xe đồ chơi mới đến mức cả hai cùng khóc òa.
- Các hãng xe công nghệ đang tranh giành thị phần bằng những chương trình khuyến mãi liên tục.
- Trong truyện Tấm Cám, mẹ con Cám tìm mọi cách tranh giành hạnh phúc vốn thuộc về Tấm.
- Anh em trong nhà nên nhường nhịn, đừng tranh giành nhau từng phần đất nhỏ của cha mẹ.
- Theo các nhà sử học, cuộc tranh giành quyền lực giữa các tập đoàn phong kiến kéo dài hàng thế kỷ.
Hiểu rằng cả “tranh” lẫn “giành” đều mang nghĩa đoạt lấy, bạn sẽ thấy ngay vì sao tranh dành không hợp lý.
Tranh dành có nghĩa gì không?
Tranh dành không phải từ chuẩn trong tiếng Việt và không có trong Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê). Chữ “dành” nghĩa là để riêng, giữ lại cho ai hoặc cho việc gì, hoàn toàn trái hướng với nghĩa đoạt lấy của “tranh”.
Lỗi tranh dành vi phạm nguyên tắc chọn chữ theo nghĩa khi gặp hai từ đồng âm. Hành động đoạt về mình phải viết “giành”, còn hành động cất giữ, nhường cho người khác mới viết “dành”.
Bảng so sánh chi tiết tranh giành và tranh dành
Bảng dưới đây đối chiếu tranh giành và tranh dành theo sáu tiêu chí để bạn thấy rõ sự khác biệt.
| Tiêu chí | Tranh giành | Tranh dành |
|---|---|---|
| Phát âm | Âm đầu “gi” ở tiếng thứ hai | Âm đầu “d”, đọc giống tranh giành |
| Ý nghĩa | Tranh nhau để đoạt lấy về mình | Không có nghĩa, “tranh” và “dành” mâu thuẫn |
| Từ điển | Có trong Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê) | Không có |
| Ngữ cảnh sử dụng | Đời sống, kinh tế, chính trị, văn học | Không dùng |
| Nguồn gốc từ vựng | Ghép Hán-Việt tranh (爭) với thuần Việt giành | Lỗi nhầm chữ đồng âm “giành” thành “dành” |
| Từ loại | Động từ | Không xác định |
Mẹo ghi nhớ tranh giành không bao giờ viết sai
Chỉ cần nắm nghĩa của “giành” và “dành”, bạn sẽ viết đúng tranh giành trong mọi trường hợp. Ba mẹo sau giúp ghi nhớ nhanh hơn.
- Phương pháp ngữ cảnh: Hãy nhớ cụm “giành giật, giành chiến thắng, tranh giành”. Bất cứ khi nào có ý đoạt về mình, bạn dùng “giành”; khi có ý để riêng cho ai, bạn dùng “dành”.
- Phương pháp so sánh từ gốc: Tranh (爭) và giành là hai yếu tố đồng nghĩa ghép lại, giống cách ghép của giành giật. Nghĩa đoạt lấy được nhân đôi, nên không thể chen chữ “dành” vào.
- Phương pháp tra từ điển: Tra Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê) bản online hoặc Wiktionary tiếng Việt, bạn chỉ tìm thấy mục từ tranh giành, còn tranh dành không có.
Những từ thường viết sai giống như tranh dành
Tranh dành thuộc nhóm lỗi nhầm hai chữ đồng âm “giành” và “dành”. Những cặp sau có cùng cơ chế mà bạn nên lưu ý:
- Giành giật (đúng) – dành giật (sai)
- Giành chiến thắng (đúng) – dành chiến thắng (sai)
- Để dành (đúng) – để giành (sai)
- Dành dụm (đúng) – giành dụm (sai)
- Dỗ dành (đúng) – dỗ giành (sai)
Quy tắc chung rất gọn: đoạt về mình thì viết “giành”, cất giữ hoặc nhường cho người khác thì viết “dành”.
Tranh giành là từ ghép giữa tranh (爭) và giành, cùng mang nghĩa đoạt lấy về mình. Người viết hay nhầm thành tranh dành vì “giành” và “dành” đồng âm, lại đều có thật trong từ điển. Hãy nhớ: có ý đoạt lấy thì viết “giành”, có ý để riêng thì viết “dành”. Tranh giành là cách viết duy nhất đúng chính tả trong tiếng Việt.