Viên tướng trẻ và con ngựa trắng là đoạn trích tiểu thuyết lịch sử Lá cờ thêu sáu chữ vàng do Nguyễn Huy Tưởng viết, được học ở Bài 9 Âm vang của lịch sử sách Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo (tập hai). Dưới đây là những điều em cần nắm trước giờ học, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Viên tướng trẻ và con ngựa trắng
Văn bản trong SGK gồm bốn phần lấy ở chương VIII, IX, XI và XII – XIII, giữa các phần có lược dẫn. Dưới đây là diễn biến chính; toàn văn em đọc trong SGK hoặc bài soạn bài Viên tướng trẻ và con ngựa trắng.
Lược dẫn. Bị coi là trẻ con, không được dự bàn việc nước ở bến Bình Than, Hoài Văn (Trần Quốc Toản) về nhà dựng cờ, quy tụ hơn sáu trăm trai tráng giỏi võ.
Chương VIII – Lên đường. Hoài Văn khoác chiến bào màu đỏ, đeo cung và thanh gươm gia truyền, ngồi trên lưng con ngựa trắng dẫn đầu; theo sau là vị tướng già râu bạc và đoàn tráng sĩ cầm giáo. Bà con đứng tiễn nhìn theo mãi ngọn cờ đỏ có sáu chữ vàng “Phá cường địch báo hoàng ân” (phá giặc mạnh, báo đền ơn vua).
Chương IX – Tự đi tìm giặc. Không biết quan quân ở đâu, Hoài Văn bảo anh em: “Chẳng bằng ta đi tìm giặc, đánh vài trận cho người lớn biết tay anh em ta đã.” Cả đoàn tiến lên phía bắc, rời đồng bằng Võ Ninh, băng rừng lội suối nhiều ngày cho tới một cánh đồng cỏ có núi bao bọc.
Chương XI – Trận Ma Lục. Hoài Văn cùng Thế Lộc, thủ lĩnh các tráng sĩ người Mán, dàn quân trên những ngọn núi bao quanh cánh đồng Ma Lục. Ở lưng chừng núi có một vị “thần tướng” giả do người điều khiển, cạnh đó là lá cờ đại; nhiều thân cây cổ thụ đã bị bắn xuyên để dọa giặc. Đoàn kị binh giặc kéo vào, chần chừ rồi hoảng sợ. Trống nổi, đá lăn ầm ầm, tên nỏ trút như mưa, các chiến sĩ áo chàm xông xuống chém giặc. Viên tướng giặc thoát vào đường hẻm thì bị Hoài Văn chặn đầu, phải nhảy xuống ngựa quỳ hàng. Đêm ấy Thế Lộc ngỏ ý kết nghĩa, Hoài Văn vui vẻ nhận Thế Lộc làm anh.
Chương XII – XIII – Giải vây cho người chú. Trên đường truy đuổi kẻ phản bội Trần Ích Tắc, người chú ruột của Hoài Văn là Chiêu Thành Vương sa vào ổ phục kích, bị vây trên một quả đồi, sức cùng lực kiệt. Đúng lúc ấy, một toán quân từ đồi bên lao xuống xẻ đôi vòng vây. Dưới lá cờ sáu chữ là người tướng trẻ cưỡi ngựa trắng – chính đứa cháu của Vương. Hoài Văn quỳ xin chú tha tội chậm tới vấn an và giới thiệu Thế Lộc là anh kết nghĩa. Vương rưng rưng khen: “Hậu sinh khả uý. Cháu ta trẻ tuổi mà anh hùng.”
Thông tin tác giả Nguyễn Huy Tưởng
Nguyễn Huy Tưởng (6/5/1912 – 25/7/1960) sinh ra và lớn lên trong một nếp nhà nho ở Dục Tú (huyện Từ Sơn, Bắc Ninh xưa, nay thuộc Đông Anh, Hà Nội). Từ những năm 1930, khi đi học ở Hải Phòng, ông đã sớm tham gia phong trào yêu nước của thanh niên; năm 1943 ông vào Văn hóa cứu quốc và tháng 8 năm 1945 có mặt tại Quốc dân Đại hội Tân Trào.
Sau Cách mạng tháng Tám, ông giữ vai trò quan trọng trong Hội Văn hóa cứu quốc, rồi theo kháng chiến lên Việt Bắc. Từ sau năm 1954, ông tham gia lãnh đạo Hội Nhà văn Việt Nam và là người đặt nền móng và trực tiếp điều hành Nhà xuất bản Kim Đồng thời kì đầu – nơi chuyên làm sách cho thiếu nhi. Ông qua đời ở Hà Nội năm 1960, mới 48 tuổi. Năm 1996, Nhà nước truy tặng ông Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Sự nghiệp sáng tác. Ông thành công ở cả kịch và tiểu thuyết, đặc biệt say mê đề tài lịch sử: kịch Vũ Như Tô (1941), Bắc Sơn (1946); tiểu thuyết Đêm hội Long Trì (1942), An Tư (1944), Sống mãi với Thủ đô; truyện cho thiếu nhi Kể chuyện Quang Trung (1957), An Dương Vương xây thành ốc, Lá cờ thêu sáu chữ vàng (1960).
Phong cách. Văn ông giản dị, trong sáng, giàu chất thơ. Ông tìm về lịch sử để khơi dậy lòng yêu nước; viết cho các em nhỏ, ông chọn những tấm gương anh hùng gần gũi và kể bằng giọng hào hứng, giàu hình ảnh.
Thông tin tác phẩm Viên tướng trẻ và con ngựa trắng
Viên tướng trẻ và con ngựa trắng trích từ đâu?
Văn bản trích tiểu thuyết Lá cờ thêu sáu chữ vàng (1960), cuốn sách cuối cùng Nguyễn Huy Tưởng viết cho thiếu nhi. Truyện kể về người thiếu niên dòng dõi nhà Trần là Trần Quốc Toản, tự lập đội quân đánh giặc khi giặc Nguyên – Mông sang xâm lược lần thứ hai (năm 1285).
Hoàn cảnh lịch sử của câu chuyện
Trần Quốc Toản là nhân vật có thật, mang tước Hoài Văn hầu và hi sinh khi còn rất trẻ. Sử sách và truyền thuyết kể ông không được dự hội nghị Bình Than vì ít tuổi, uất ức bóp nát quả cam vua ban, rồi về chiêu tập quân, giương cờ sáu chữ. Nguyễn Huy Tưởng giữ khung sự kiện ấy (giặc tràn sang, Trần Ích Tắc hàng giặc) và hư cấu thêm trận Ma Lục, nhân vật Thế Lộc, cảnh cứu Chiêu Thành Vương.
Thể loại, ngôi kể và phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện lịch sử (đoạn trích tiểu thuyết lịch sử viết cho thiếu nhi).
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; điểm nhìn chủ yếu gắn với Hoài Văn, đến chương XII – XIII chuyển sang Chiêu Thành Vương.
- Phương thức biểu đạt: kể chuyện là chính, đan xen miêu tả (đoàn quân, trận đánh) và biểu cảm (niềm vui, nỗi xúc động của nhân vật).
Các nhân vật trong văn bản
- Hoài Văn (Trần Quốc Toản): nhân vật chính, chủ tướng ít tuổi mà gan dạ, mưu trí, trọng tình nghĩa.
- Người tướng già và các hào kiệt Võ Ninh: những người đi theo lá cờ sáu chữ.
- Thế Lộc cùng các tráng sĩ người Mán (có Nguyễn Lĩnh): đồng minh nơi núi rừng, sau thành anh kết nghĩa của Hoài Văn.
- Chiêu Thành Vương: chú ruột Hoài Văn, bị giặc vây khi truy đuổi Trần Ích Tắc.
- Viên tướng giặc và quân Nguyên: hung hãn nhưng thua trước mưu kế của quân ta.
Bố cục Viên tướng trẻ và con ngựa trắng có mấy phần?
Văn bản thường được chia làm 3 phần, ứng với các chương được trích:
- Phần 1 (chương VIII – IX): đoàn quân lên đường dưới lá cờ sáu chữ và quyết định tự đi tìm giặc.
- Phần 2 (chương XI): Hoài Văn và Thế Lộc phục kích, đại thắng ở Ma Lục; hai người kết nghĩa.
- Phần 3 (chương XII – XIII): Hoài Văn đem quân giải vây, cứu Chiêu Thành Vương.
Giá trị nội dung
- Khắc họa người anh hùng thiếu niên Hoài Văn: tuổi nhỏ mà chí lớn, dũng cảm, mưu trí, một lòng vì nước.
- Ca ngợi sự đoàn kết giữa người miền xuôi và đồng bào miền núi, giữa các thế hệ trong cuộc chiến chống xâm lược.
- Gián tiếp lên án kẻ phản quốc qua chi tiết Trần Ích Tắc hàng giặc, đối lập với tấm lòng trung nghĩa của chú cháu Hoài Văn.
- Khơi dậy niềm tự hào về hào khí thời Trần và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ.
Giá trị nghệ thuật
- Kết hợp sự kiện lịch sử với hư cấu sáng tạo, tạo cốt truyện gay cấn, hấp dẫn bạn đọc nhỏ tuổi.
- Tả trận đánh sinh động: âm thanh dồn dập, câu ngắn, nhiều động từ mạnh.
- Xây dựng nhân vật qua hành động, lời nói và qua cái nhìn của nhân vật khác (viên tướng giặc, Chiêu Thành Vương).
- Lá cờ đỏ sáu chữ vàng và con ngựa trắng được lặp lại như biểu tượng của khí phách tuổi trẻ.
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu chất thơ, xen nét hồn nhiên (Hoài Văn vỗ đùi reo vui giữa trận).
Ý nghĩa nhan đề Viên tướng trẻ và con ngựa trắng
Nhan đề đặt hai hình ảnh song song. “Viên tướng trẻ” là Hoài Văn, người chỉ huy ít tuổi mà lập công lớn. “Con ngựa trắng” là bạn chiến trận đưa chàng vào nơi nguy hiểm nhất, cũng là nét vẽ làm nên dáng vẻ oai phong của vị tướng: chàng cưỡi ngựa trắng lúc lên đường, viên tướng giặc thấy chàng trên lưng ngựa bạch ở đường hẻm, và ở chương cuối, ngựa trắng băng qua xác giặc đưa chàng đến gặp người chú. Nhờ vậy, người anh hùng thiếu niên hiện lên vừa hào hùng vừa trong trẻo.
Sơ đồ tư duy Viên tướng trẻ và con ngựa trắng
Tóm tắt Viên tướng trẻ và con ngựa trắng
Hai mẫu dưới đây giúp em nhớ nhanh mạch truyện; các mẫu dài hơn, kể theo nhiều cách có trong bài tóm tắt cùng tác phẩm.
Mẫu 1 – Tóm tắt Viên tướng trẻ và con ngựa trắng ngắn nhất
Bị gạt khỏi việc bàn đánh giặc vì còn nhỏ, Hoài Văn lập đội quân riêng và tự đi tìm giặc. Cùng Thế Lộc và các tráng sĩ người Mán, chàng bày thế trận ở Ma Lục, phá tan một cánh quân Nguyên, bắt viên tướng giặc phải hàng, rồi kết nghĩa anh em với Thế Lộc. Sau đó, chàng kịp đến giải vây cho chú là Chiêu Thành Vương, khiến Vương vô cùng tự hào.
Mẫu 2 – Tóm tắt Viên tướng trẻ và con ngựa trắng đầy đủ
Rời bến Bình Than với nỗi tủi hờn, Hoài Văn dựng cờ, chiêu mộ hào kiệt Võ Ninh rồi khoác áo đỏ, ngồi trên lưng ngựa trắng dẫn quân ra đi. Không tìm thấy quan quân, cả đoàn quyết định đi tìm giặc mà đánh, băng qua bao đồi núi, rừng sâu.
Tại Ma Lục, Hoài Văn hợp sức với Thế Lộc, đặt thần tướng giả trên núi, chuẩn bị bẫy đá và cung nỏ. Kị binh giặc lọt vào cánh đồng thì đá lăn, tên bắn, chúng tan tác. Viên tướng giặc chạy vào đường hẻm bị Hoài Văn chặn lại, đành quỳ hàng. Thế Lộc mừng rỡ đòi kết nghĩa, Hoài Văn nhận làm em.
Chiêu Thành Vương truy đuổi kẻ bán nước Trần Ích Tắc thì bị phục kích, bị vây trên đồi. Giữa lúc nguy cấp, quân cứu viện của hai anh em kết nghĩa ập tới đánh tan vòng vây. Nhận ra người tướng trẻ dưới lá cờ sáu chữ là cháu mình, Vương vừa cười vừa khóc, hết lời khen đứa cháu nhỏ tuổi mà anh hùng.
Lời kết
Viên tướng trẻ và con ngựa trắng theo bước một chủ tướng mười mấy tuổi từ lúc rời làng đến khi lập công cứu chú. Khi ôn tập, em cần nhớ: tác giả Nguyễn Huy Tưởng (1912 – 1960), xuất xứ từ tiểu thuyết Lá cờ thêu sáu chữ vàng, thể loại truyện lịch sử, bố cục ba phần theo chương, và hình tượng Hoài Văn gắn với lá cờ đỏ, con ngựa trắng.
Xem thêm: