Thương nhớ bầy ong là đoạn hồi kí của nhà thơ Huy Cận, văn bản đọc thứ hai của Bài 5 (Trò chuyện cùng thiên nhiên) trong sách Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo tập một. Qua kỉ niệm về mấy đõ ong mật sau nhà, tác giả kể lại nỗi buồn rất lớn của một cậu bé và cho thấy những vật nhỏ bé quanh ta có thể nuôi dưỡng cả một tâm hồn thi sĩ. Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Thương nhớ bầy ong
Hồi kí của Huy Cận vẫn còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền, nên Văn VN chỉ lược thuật diễn biến và trích vài câu ngắn. Văn bản in ở SGK tập một, khoảng trang 117 – 119 (gồm cả câu hỏi); lời giải chi tiết xem ở bài soạn bài Thương nhớ bầy ong.
Những đõ ong sau nhà. Ngày trước, ông của nhân vật “tôi” nuôi rất nhiều ong, hai dãy đõ ong được đặt phía sau nhà (khúc gỗ khoét rỗng để ong làm tổ). Ông mất rồi, cha và chú vẫn giữ lại một ít đõ, nhưng đàn ong không còn “vượng” như thời của ông.
Cậu bé mê xem ong. Có hai đõ ong rất đông. Cứ chiều muộn, khoảng bốn giờ, ong lại bay ra tụ tập trước tổ, và cậu bé thường chạy ra đứng xem, bị đốt cũng không chịu bỏ đi. Cũng từ những buổi chiều ấy, cậu cảm nhận được nỗi buồn hiu hắt của không gian làng quê; có hôm cả nhà đi vắng, cậu buồn đến mức khóc một mình.
Những lần ong “trại”. Điều làm cậu buồn nhất là khi ong “trại” – một nhóm ong theo con ong chúa bỏ tổ cũ bay đi nơi khác. Nếu chuyện xảy ra vào buổi trưa, người chú kịp hô hoán cả xóm tung đất vụn lên trời, đàn ong mệt phải sà xuống một cành cây hoặc quay về, rồi chú leo lên bắt mang về tổ. Nhưng có lúc ong bỏ đi vào chiều muộn, đúng lúc chú đã ra đồng cày.
Một mình nhìn bầy ong bay đi. Một lần chỉ có cậu ở nhà, thấy ong trại, cậu cũng ném đất lên nhưng chẳng ăn thua; bầy ong bay vút lên rồi mất dạng. Cậu đứng nhìn theo, buồn đến nghẹn lời và tự hỏi: “Cái buồn của đứa bé rộng lớn đến bao nhiêu, các thi sĩ, văn nhân đã ai nói đến chưa?” Cậu còn có cảm giác: “Nhìn ong trại đi, tưởng như một mảnh hồn của tôi đã san đi nơi khác.”
Suy ngẫm của người lớn. Đoạn cuối, nhà thơ nhắc lời một thi sĩ phương Tây cho rằng đồ vật tưởng như vô tri cũng có hồn, khiến người ta gắn bó, yêu thương. Tổ ong sau thềm, cái giá kê đõ, những chậu nước nhỏ đóng rêu xanh… chính là nơi cho cậu bé những cảm xúc đầu đời và cái nhìn ban đầu về con người, trời đất. Cái buồn mênh mang ám ảnh thơ ông về sau đã bắt đầu từ những lần ong trại thuở nhỏ.
Thông tin tác giả Huy Cận
Huy Cận (1919 – 2005), tên thật là Cù Huy Cận, quê ở làng Ân Phú, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, sinh trong một gia đình nhà nho nghèo. Ông học những năm đầu ở quê, lên bậc trung học thì vào Huế, rồi ra Hà Nội học Trường Cao đẳng Canh nông.
Trước Cách mạng tháng Tám, Huy Cận là một gương mặt hàng đầu của phong trào Thơ mới. Tập Lửa thiêng (1940) mang nỗi buồn mênh mang trước vũ trụ rộng lớn, với những bài nổi tiếng như Tràng giang. Sau năm 1945, thơ ông chuyển sang niềm vui với cuộc sống mới, tiêu biểu là Trời mỗi ngày lại sáng, Đất nở hoa, bài Đoàn thuyền đánh cá.
Bên cạnh sáng tác, Huy Cận giữ nhiều trọng trách trong bộ máy nhà nước và trong ngành văn hóa, văn nghệ; từ năm 1984 ông là Chủ tịch Ủy ban Trung ương Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam. Ông được Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt I, 1996).
Thơ Huy Cận hàm súc, giàu suy tưởng về con người và vũ trụ. Cuối đời, ông viết Hồi kí Song đôi (1997), nhìn lại những chặng đường đời mình – văn bản em học được trích từ tập 1 của bộ hồi kí này. Tìm hiểu kĩ hơn ở bài giới thiệu nhà thơ Huy Cận.
Thông tin tác phẩm Thương nhớ bầy ong
Xuất xứ của văn bản Thương nhớ bầy ong
Đoạn văn được tác giả đặt tên là Tổ ong “trại”, trích từ tập 1 Hồi kí Song đôi của Huy Cận. Nhan đề Thương nhớ bầy ong là tên được dùng trong sách giáo khoa.
Thể loại, ngôi kể và phương thức biểu đạt
- Thể loại: hồi kí – người viết kể lại những việc chính mình đã trải qua trong quá khứ.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, người kể xưng “tôi” – cũng chính là tác giả thời thơ ấu.
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
Vì sao Thương nhớ bầy ong là hồi kí?
Văn bản có đủ dấu hiệu của hồi kí: người kể là tác giả; sự việc có thật (gia đình nuôi ong, những lần ong trại) và được nhìn lại sau nhiều năm; xen giữa lời kể là cảm xúc, suy nghĩ của người lớn khi hồi tưởng tuổi thơ.
Bố cục: Thương nhớ bầy ong có mấy phần?
Văn bản có thể chia làm 2 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến lúc người chú phải ra đồng cày tra): Gia đình nuôi ong và niềm say mê bầy ong của nhân vật “tôi”.
- Phần 2 (phần còn lại): Lần một mình chứng kiến ong trại bay đi, nỗi buồn của cậu bé và suy ngẫm về linh hồn của sự vật.
Giá trị nội dung
Văn bản ghi lại tình yêu đặc biệt của cậu bé Huy Cận dành cho bầy ong nhà mình và nỗi buồn sâu sắc khi bất lực nhìn chúng bỏ đi. Từ đó, tác giả gửi gắm suy nghĩ: những sự vật nhỏ bé, bình dị của tuổi thơ có sức nâng đỡ tâm hồn, góp phần làm nên cảm xúc và ý thơ của một con người suốt cả đời.
Giá trị nghệ thuật
- Lời kể ngôi thứ nhất chân thành, tạo cảm giác gần gũi như lời tâm sự.
- Kết hợp tự sự, miêu tả, biểu cảm; giọng văn đậm chất trữ tình.
- Dùng câu hỏi tu từ, so sánh (nỗi buồn như trời hạ thấp xuống) để diễn tả cảm xúc khó nói của trẻ thơ.
- Từ một kỉ niệm nhỏ nâng lên thành suy ngẫm sâu xa về đời sống tâm hồn.
Ý nghĩa nhan đề Thương nhớ bầy ong
Nhan đề nói lên tình cảm bao trùm cả văn bản: niềm thương nhớ không nguôi của tác giả với bầy ong tuổi nhỏ. Hai chữ “thương nhớ” cho thấy bầy ong không chỉ là những con vật nuôi, mà là một phần kí ức, một phần tâm hồn của nhà thơ.
Sơ đồ tư duy Thương nhớ bầy ong
Sơ đồ dưới đây giúp em ôn nhanh các ý chính của văn bản.
Tóm tắt Thương nhớ bầy ong
Mẫu 1 – Tóm tắt Thương nhớ bầy ong ngắn nhất
Nhà Huy Cận nuôi ong từ thời ông nội. Cậu bé rất mê ngắm bầy ong và buồn nhất mỗi khi ong trại bỏ tổ. Một buổi chiều vắng người, cậu không giữ nổi đàn ong, chỉ biết đứng nhìn chúng bay mất và thấy như một phần tâm hồn mình cũng ra đi.
Mẫu 2 – Tóm tắt Thương nhớ bầy ong đầy đủ
Phía sau nhà nhân vật “tôi” có những đõ ong do ông nuôi; ông mất, cha và chú tiếp tục nuôi nhưng ong kém hẳn. Chiều chiều, cậu bé ra xem ong họp đàn, bị đốt vẫn say mê, và cảm nhận nỗi buồn vắng lặng của chiều quê. Mỗi khi ong trại vào buổi trưa, chú cậu gọi cả xóm ném đất lên để giữ ong lại; nhưng có lần ong trại lúc chú đi cày, cậu bé một mình ném đất cũng vô ích. Nhìn bầy ong bay xa, cậu buồn không nói nên lời. Lớn lên, nhà thơ hiểu rằng những vật nhỏ bé quanh nhà ngày ấy đã cho mình những cảm xúc đầu tiên về cuộc đời.
Lời kết
Khi học Thương nhớ bầy ong, em cần nhớ: tác giả là nhà thơ Huy Cận; văn bản trích từ Hồi kí Song đôi; thể loại hồi kí, kể ở ngôi thứ nhất; nội dung là tình yêu và nỗi buồn của cậu bé với bầy ong, qua đó khẳng định sức gắn bó của những sự vật bình dị với tâm hồn con người. Hãy đọc văn bản này cùng các bài khác trong Bài 5 để thấy thiên nhiên đã làm giàu tuổi thơ của các nhà văn ra sao.
Xem thêm:
- Soạn bài Thương nhớ bầy ong (Chân trời sáng tạo 6)
- Soạn bài Lao xao ngày hè
- Soạn bài Đánh thức trầu
- Những bài thơ hay của Huy Cận